Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji

Przed rozpoczęciem leczenia produktem PABI-DEXAMETHASON w połączeniu z innym lekiem, niezbędne jest zapoznanie się z charakterystyką produktu leczniczego, z którym ma być stosowany deksametazon. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis możliwych interakcji deksametazonu z innymi substancjami leczniczymi oraz innymi rodzajami interakcji.¹

Interakcje farmakodynamiczne

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) – pacjenci przyjmujący NLPZ jednocześnie z deksametazonem wymagają szczególnej obserwacji, gdyż może nastąpić zwiększenie częstości występowania i nasilenia dolegliwości związanych z chorobą wrzodową żołądka. W przypadku hipoprotrombinemii należy zachować ostrożność przy łącznym stosowaniu aspiryny z kortykosteroidami. Deksametazon i inne kortykosteroidy zwiększają klirens nerkowy salicylanów, co umożliwia obniżenie dawki tych leków podczas terapii steroidowej. Jednak po odstawieniu kortykosteroidów może dojść do zatrucia salicylanami z powodu wzrostu ich stężenia w surowicy.²

Leki przeciwcukrzycowe – kortykosteroidy osłabiają działanie leków przeciwcukrzycowych, w tym insuliny, pochodnych sulfonylomocznika oraz metforminy. U pacjentów z cukrzycą może wystąpić hiperglikemia, a nawet ketoacydoza cukrzycowa. Z tego powodu, na początku leczenia deksametazonem u osób z cukrzycą zaleca się częstsze monitorowanie stężenia glukozy we krwi i moczu.³

Leki wpływające na gospodarkę potasową – deksametazon nasila hipokaliemiczne działanie następujących leków: acetazolamidu, diuretyków pętlowych, diuretyków tiazydowych, innych leków moczopędnych, amfoterycyny B podawanej w zastrzykach, gluko- i mineralokortykosteroidów, tetrakozaktydu oraz leków przeczyszczających. Hipokaliemia zwiększa ryzyko zaburzeń rytmu serca, szczególnie torsade de pointes, a także potęguje toksyczność glikozydów nasercowych. Przed rozpoczęciem terapii deksametazonem konieczne jest wyrównanie niedoboru potasu. Istnieją także doniesienia wskazujące, że jednoczesne stosowanie amfoterycyny B i hydrokortyzonu może prowadzić do powiększenia i niewydolności serca.⁴

Leki przeciwwrzodowe – karbenoksolon zwiększa ryzyko wystąpienia hipokaliemii przy jednoczesnym stosowaniu z deksametazonem.⁵

Leki przeciwmalaryczne – chlorokina, hydroksychlorokina i meflokina w połączeniu z deksametazonem zwiększają ryzyko wystąpienia miopatii i kardiomiopatii.⁶

Inhibitory ACE – równoczesne podawanie inhibitorów ACE z deksametazonem wiąże się ze zwiększonym ryzykiem chorób krwi. Kortykosteroidy mogą osłabiać działanie leków obniżających ciśnienie krwi. W trakcie leczenia deksametazonem może być konieczne dostosowanie dawkowania leków przeciwnadciśnieniowych.⁷

Talidomid – należy zachować szczególną ostrożność podczas jednoczesnego podawania deksametazonu z talidomidem, ponieważ odnotowano przypadki toksycznego martwiczego oddzielania się naskórka.⁸

Szczepionki – deksametazon może osłabiać skuteczność szczepionek. Stosowanie szczepionek żywych jest przeciwwskazane w trakcie leczenia dużymi dawkami terapeutycznymi deksametazonu (i innych kortykosteroidów) ze względu na ryzyko wystąpienia infekcji wirusowej. W takim przypadku szczepienie należy odłożyć na co najmniej 3 miesiące po zakończeniu terapii kortykosteroidami. Stosowanie innych typów immunizacji podczas leczenia dużymi dawkami terapeutycznymi deksametazonu może być niebezpieczne z powodu ryzyka powikłań neurologicznych i ograniczonego lub nieobecnego wzrostu liczby przeciwciał, co skutkuje słabszym działaniem ochronnym. Pacjenci, którym kortykosteroidy podawano miejscowo (pozajelitowo) lub przez krótki czas (poniżej 2 tygodni) w mniejszych dawkach, mogą być szczepieni.⁹

Inhibitory cholinesterazy – równoczesne stosowanie inhibitorów cholinesterazy i deksametazonu może powodować poważne osłabienie mięśni u pacjentów z miastenią gravis. Jeżeli to możliwe, inhibitory cholinesterazy należy odstawić co najmniej 24 godziny przed rozpoczęciem terapii kortykosteroidami.¹⁰

Fluorochinolony – ryzyko wystąpienia zapalenia ścięgna i zerwania ścięgna zwiększa się u pacjentów leczonych jednocześnie deksametazonem i antybiotykami z grupy fluorochinolonów.¹¹

Inhibitory CYP3A – w przypadku jednoczesnego podawania inhibitorów CYP3A, w tym produktów zawierających kobicystat, można spodziewać się zwiększonego ryzyka ogólnoustrojowych działań niepożądanych. Należy unikać łączenia tych leków, chyba że korzyść przewyższa zwiększone ryzyko działań niepożądanych związanych ze stosowaniem kortykosteroidów. W takim przypadku pacjenta należy ściśle obserwować w celu wykrycia ogólnoustrojowych działań kortykosteroidów.¹²

Interakcje farmakokinetyczne

Wpływ innych leków na deksametazon

Deksametazon jest metabolizowany przez cytochrom P450 3A4 (CYP3A4). Jednoczesne podawanie deksametazonu z induktorami CYP3A4 może prowadzić do zmniejszenia stężenia deksametazonu w osoczu, co może wymagać zwiększenia jego dawki. Do induktorów CYP3A4 należą:¹³

• Efedryna – przyspiesza metabolizm deksametazonu
• Barbiturany – zwiększają klirens deksametazonu
• Ryfabutyna i ryfampicyna – silne induktory znacząco obniżające stężenie deksametazonu
• Fenytoina – zmniejsza biodostępność deksametazonu
• Karbamazepina – przyspiesza metabolizm deksametazonu

Aminoglutetymid może przyspieszyć eliminację deksametazonu i osłabić jego skuteczność. W razie potrzeby należy dostosować dawkę deksametazonu.¹⁴

Żywice wiążące kwasy żółciowe, takie jak cholestyramina, mogą ograniczać absorpcję deksametazonu.¹⁵

Leki zobojętniające kwas żołądkowy, węgiel aktywny i inne leki gastrologiczne stosowane doraźnie mogą zmniejszać wchłanianie glikokortykosteroidów. Zaobserwowano zmniejszenie resorpcji deksametazonu i prednizolonu przy ich równoczesnym podawaniu. Z tego powodu glikokortykosteroidy należy przyjmować z odpowiednim opóźnieniem (co najmniej 2 godziny) po zastosowaniu leków gastrologicznych, zobojętniających kwas żołądkowy czy węgla aktywnego.¹⁶

Inhibitory CYP3A4 – podawanie deksametazonu z inhibitorami CYP3A4 może prowadzić do zwiększonego stężenia deksametazonu w osoczu i zmniejszonego klirensu. W takich przypadkach może być konieczne zmniejszenie dawki deksametazonu. Do inhibitorów CYP3A4 należą:¹⁷

• Azole przeciwgrzybicze (np. ketokonazol, itrakonazol) – hamują metabolizm deksametazonu
• Inhibitory proteazy HIV (np. ritonawir) – zwiększają stężenie deksametazonu
• Antybiotyki makrolidowe (np. erytromycyna) – spowalniają metabolizm deksametazonu

Ketokonazol może nie tylko zwiększyć stężenie deksametazonu w osoczu poprzez hamowanie CYP3A4, ale także hamować syntezę kortykosteroidów w nadnerczach, co może prowadzić do niedoczynności kory nadnerczy po zakończeniu terapii kortykosteroidami.¹⁸

Estrogeny, w tym doustne środki antykoncepcyjne, mogą hamować metabolizm niektórych kortykosteroidów i przez to wzmacniać ich działanie.¹⁹

Wpływ deksametazonu na inne leki

Deksametazon jest umiarkowanym induktorem CYP3A4. Podawanie deksametazonu z substancjami metabolizowanymi przez CYP3A4 może prowadzić do zwiększenia ich klirensu i zmniejszenia stężenia w osoczu.²⁰

Leki przeciwgruźlicze – przy równoczesnym stosowaniu deksametazonu z izoniazydem zaobserwowano obniżenie stężenia izoniazydu w osoczu. Należy prowadzić odpowiednią obserwację pacjentów zażywających izoniazyd jednocześnie z deksametazonem.²¹

Cyklosporyna – równoczesne podawanie cyklosporyny i deksametazonu może prowadzić do nasilenia działania obydwu substancji. Istnieje zwiększone ryzyko napadów mózgowych przy takiej kombinacji leków.²²

Prazykwantel – deksametazon może obniżać stężenie prazykwantelu w osoczu, co zwiększa ryzyko niepowodzenia leczenia przeciwpasożytniczego z powodu przyspieszonego metabolizmu prazykwantelu w wątrobie.²³

Doustne antykoagulanty (kumaryna) – równoczesna terapia kortykosteroidami może zarówno wzmacniać, jak i osłabiać działanie doustnych antykoagulantów. W przypadku stosowania dużych dawek deksametazonu lub terapii trwającej ponad 10 dni istnieje ryzyko krwawienia charakterystycznego dla terapii kortykosteroidowych (z błony śluzowej żołądka, kruchość naczyń). Pacjenci przyjmujący deksametazon w połączeniu z doustnymi lekami przeciwzakrzepowymi powinni być poddani ścisłej obserwacji, z badaniem kontrolnym w 8. dniu terapii, a następnie co dwa tygodnie w trakcie i po zakończeniu leczenia.²⁴

Atropina i inne leki antycholinergiczne – podczas podawania wspólnie z deksametazonem może nastąpić zwiększenie ciśnienia śródocznego.²⁵

Niedepolaryzujące środki zwiotczające – przy jednoczesnym stosowaniu z deksametazonem, zwiotczenie mięśni wywołane przez te leki może trwać dłużej.²⁶

Somatotropina – może dojść do osłabienia działania hormonu wzrostu przy jednoczesnym stosowaniu z deksametazonem.²⁷

Protyrelina – podczas podawania protyreliny z deksametazonem można zaobserwować ograniczony wzrost poziomu TSH.²⁸

Interakcje deksametazonu z alkoholem

Jednoczesne spożywanie alkoholu i przyjmowanie deksametazonu może prowadzić do wielu poważnych konsekwencji zdrowotnych:

• Zwiększone ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego – zarówno deksametazon, jak i alkohol mogą drażnić błonę śluzową żołądka, co w kombinacji znacząco zwiększa ryzyko wystąpienia krwawień z górnego odcinka przewodu pokarmowego
• Nasilenie działania immunosupresyjnego – alkohol może wzmacniać immunosupresyjne działanie deksametazonu, co prowadzi do zwiększonego ryzyka infekcji
• Zaburzenia metabolizmu glukozy – zarówno deksametazon, jak i alkohol mogą zwiększać stężenie glukozy we krwi, co jest szczególnie niebezpieczne dla pacjentów z cukrzycą lub stanem przedcukrzycowym
• Nasilenie działań niepożądanych – spożywanie alkoholu może nasilać niektóre działania niepożądane deksametazonu, takie jak bóle głowy, zawroty głowy, zaburzenia snu i zmiany nastroju
• Obciążenie wątroby – jednoczesne stosowanie deksametazonu i spożywanie alkoholu zwiększa obciążenie wątroby, co może prowadzić do uszkodzenia tego narządu
• Wpływ na metabolizm leku – alkohol może wpływać na metabolizm deksametazonu poprzez interakcję z enzymami wątrobowymi, potencjalnie zmieniając stężenie leku w organizmie

Z powyższych względów zaleca się całkowitą abstynencję od alkoholu podczas terapii deksametazonem.

Tabela interakcji deksametazonu z innymi substancjami