Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania olanzapiny

Stosowanie Olanzaran 10 mg (tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej) wymaga zachowania szczególnej ostrożności i uwzględnienia szeregu czynników klinicznych. Poprawa stanu pacjenta podczas terapii przeciwpsychotycznej może następować stopniowo, dopiero po kilku dniach lub tygodniach leczenia, co wymaga dokładnego monitorowania pacjenta w tym okresie¹.

Przeciwwskazania w grupach wyższego ryzyka

Olanzapina nie jest zalecana u pacjentów z objawami psychozy i/lub zaburzeniami zachowania spowodowanymi otępieniem ze względu na podwyższone ryzyko śmiertelności oraz występowania zdarzeń naczyniowo-mózgowych. W badaniach klinicznych odnotowano dwukrotny wzrost częstości zgonów u osób leczonych olanzapiną w porównaniu do grupy otrzymującej placebo (3,5% vs 1,5%). Zwiększona śmiertelność nie była zależna od dawki olanzapiny (średnia dobowa dawka 4,4 mg) ani czasu leczenia².

Czynniki ryzyka predysponujące pacjentów do zwiększonej śmiertelności obejmują:

• wiek powyżej 65 lat
• utrudnione połykanie
• uspokojenie polekowe
• niedożywienie i odwodnienie
• choroby płuc (np. zapalenie płuc z aspiracją lub bez)
• jednoczesne stosowanie benzodiazepin⁵.

  Potencjalnie niebezpieczne działania niepożądane

  Złośliwy Zespół Neuroleptyczny (ZZN) jest stanem zagrażającym życiu, który może wystąpić podczas stosowania olanzapiny. Kliniczne objawy ZZN obejmują:

  • bardzo wysoką gorączkę
  • sztywność mięśni
  • zaburzenia świadomości
  • objawy niestabilności autonomicznego układu nerwowego (niemiarowe tętno, wahania ciśnienia tętniczego, tachykardia, obfite pocenie się, zaburzenia rytmu serca)
  • zwiększenie aktywności fosfokinazy kreatyninowej
  • mioglobinurię (rabdomioliza)
  • ostrą niewydolność nerek⁶

  W przypadku wystąpienia objawów ZZN lub wysokiej gorączki o niewyjaśnionej przyczynie bez innych klinicznych objawów zespołu, należy natychmiast odstawić wszystkie leki przeciwpsychotyczne, w tym olanzapinę⁷.

  Zaburzenia metaboliczne

  Podczas terapii olanzapiną raportowano niezbyt często występowanie hiperglikemii i/lub rozwój lub nasilenie cukrzycy, czasami z kwasicą ketonową lub śpiączką, w tym przypadki śmiertelne. U niektórych pacjentów odnotowano wcześniejsze zwiększenie masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym⁸.

  Schemat monitorowania podczas leczenia

  W trakcie terapii olanzapiną zaleca się następujący schemat monitorowania:

  Parametr	Kiedy monitorować
  Stężenie glukozy we krwi	– Na początku terapii – Po 12 tygodniach leczenia – Następnie co roku
  Masa ciała	– Na początku terapii – Po 4 tygodniach – Po 8 tygodniach – Po 12 tygodniach – Następnie co kwartał
  Stężenie lipidów	– Na początku terapii – Po 12 tygodniach leczenia – Następnie co 5 lat

  Pacjentów należy obserwować pod kątem objawów hiperglikemii (takich jak: nadmierne pragnienie, wielomocz, nadmierne łaknienie lub osłabienie). Szczególnej obserwacji wymagają pacjenci z cukrzycą lub czynnikami ryzyka jej rozwoju⁹.

  U pacjentów leczonych olanzapiną obserwowano też niepożądane zmiany stężenia lipidów. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z dyslipidemią oraz czynnikami ryzyka jej rozwoju. Monitorowanie lipidów powinno odbywać się zgodnie z wytycznymi dotyczącymi leków przeciwpsychotycznych¹⁰.

  Wpływ na wątrobę

  U pacjentów leczonych olanzapiną obserwowano przejściowe, zwykle bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (AlAT, AspAT), szczególnie w początkowej fazie leczenia. Szczególnej ostrożności wymagają pacjenci:

  • ze zwiększoną aktywnością AlAT i/lub AspAT
  • z objawami zaburzeń czynności wątroby
  • z uprzednio stwierdzonymi chorobami z ograniczoną rezerwą wątrobową
  • stosujący leki o potencjalnym działaniu hepatotoksycznym¹¹

  W przypadku stwierdzenia zapalenia wątroby (w tym wątrobowo-komórkowego, cholestatycznego uszkodzenia wątroby lub postaci mieszanej) leczenie olanzapiną należy przerwać¹².

  Neutropenia

  Szczególnej ostrożności wymaga stosowanie olanzapiny u pacjentów z obniżoną liczbą leukocytów i/lub granulocytów obojętnochłonnych, przyjmujących leki mogące wywoływać neutropenię, z zaburzeniem czynności szpiku w wywiadzie, zahamowaniem czynności szpiku spowodowanym chorobą współistniejącą, radioterapią, chemioterapią, a także pacjentów z hipereozynofilią lub chorobą mieloproliferacyjną¹³. Warto zauważyć, że neutropenię często zgłaszano u pacjentów jednocześnie stosujących olanzapinę i walproinian¹⁴.

  Przerwanie leczenia

  Rzadko (≥0,01% do <0,1%) w przypadku nagłego odstawienia olanzapiny obserwowano ostre objawy odstawienne, takie jak:

  • pocenie się
  • bezsenność
  • drżenie
  • lęk
  • nudności
  • wymioty¹⁵

  Problemy kardiologiczne

  W badaniach klinicznych wydłużenie odstępu QTc o znaczeniu klinicznym (QTcF ≥500 ms przy wartości wyjściowej <500 ms) występowało niezbyt często (0,1% do 1%) u pacjentów leczonych olanzapiną, bez istotnych różnic w porównaniu z placebo pod względem częstości zdarzeń niepożądanych dotyczących serca¹⁶.

  Szczególną ostrożność należy zachować stosując olanzapinę z innymi lekami wydłużającymi odstęp QTc, zwłaszcza u pacjentów:

  • w podeszłym wieku
  • z wrodzonym zespołem wydłużonego odstępu QT
  • z zastoinową niewydolnością serca
  • z przerostem mięśnia sercowego
  • z hipokaliemią
  • z hipomagnezemią¹⁷

  Po wprowadzeniu olanzapiny do lecznictwa odnotowano przypadki nagłej śmierci sercowej. W retrospektywnym badaniu kohortowym ryzyko domniemanej nagłej śmierci sercowej u pacjentów leczonych olanzapiną było około dwukrotnie wyższe niż u pacjentów niestosujących leków przeciwpsychotycznych. W badaniu tym ryzyko związane z olanzapiną było porównywalne do ryzyka innych atypowych leków przeciwpsychotycznych analizowanych zbiorczo¹⁸.

  Choroba zakrzepowo-zatorowa

  Podczas leczenia olanzapiną niezbyt często (≥0,1% do <1%) zgłaszano przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Związek przyczynowy między jej występowaniem a leczeniem olanzapiną nie został jednoznacznie ustalony. Ponieważ jednak pacjenci ze schizofrenią często mają nabyte czynniki ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (np. unieruchomienie), przed rozpoczęciem leczenia olanzapiną należy te czynniki zidentyfikować i podjąć odpowiednie działania zapobiegawcze¹⁹.

  Wpływ na ośrodkowy układ nerwowy

  Ze względu na podstawowe działanie olanzapiny na OUN, należy zachować ostrożność podczas jej jednoczesnego stosowania z innymi lekami działającymi ośrodkowo oraz alkoholem. Ponieważ olanzapina wykazuje in vitro antagonizm wobec dopaminy, może ona osłabiać działanie bezpośrednich i pośrednich agonistów dopaminy²⁰.

  Szczególnej uwagi wymagają pacjenci z napadami drgawek w wywiadzie lub narażeni na czynniki obniżające próg drgawkowy. Napady drgawek u pacjentów przyjmujących olanzapinę zgłaszano niezbyt często, przy czym w większości przypadków odnotowano wcześniejsze napady drgawek lub czynniki zwiększające ryzyko ich wystąpienia²¹.

  Dyskinezy i parkinsonizm

  W badaniach porównawczych trwających do roku dyskinezy związane z leczeniem występowały istotnie statystycznie rzadziej podczas stosowania olanzapiny. Należy jednak pamiętać, że ryzyko późnych dyskinez rośnie wraz z czasem trwania leczenia. W przypadku wystąpienia objawów późnych dyskinez u pacjenta przyjmującego olanzapinę należy rozważyć zmniejszenie dawki lub odstawienie leku. Po odstawieniu leku objawy mogą przejściowo ulec zaostrzeniu lub dopiero się ujawnić²².

  Niedociśnienie ortostatyczne

  U pacjentów w podeszłym wieku leczonych olanzapiną obserwowano niezbyt często niedociśnienie ortostatyczne. Zaleca się regularne pomiary ciśnienia tętniczego u pacjentów powyżej 65. roku życia²³.

  Dzieci i młodzież

  Olanzapina nie jest wskazana do stosowania w leczeniu dzieci i młodzieży. Badania z udziałem pacjentów w wieku 13-17 lat wykazały różne działania niepożądane, w tym zwiększenie masy ciała, zmiany parametrów metabolicznych oraz wzrost stężenia prolaktyny²⁴.

  Działanie przeciwcholinergiczne

  Choć olanzapina wykazuje działanie przeciwcholinergiczne in vitro, w badaniach klinicznych obserwowano małą częstość związanych z nim objawów. Ze względu na ograniczone doświadczenie kliniczne ze stosowaniem olanzapiny u pacjentów z chorobami współistniejącymi, zaleca się zachowanie ostrożności przepisując ją osobom z przerostem gruczołu krokowego, niedrożnością porażenną jelit i podobnymi schorzeniami²⁵.