Właściwości farmakodynamiczne leku MUCOATAC

MUCOATAC należy do grupy farmakoterapeutycznej leków stosowanych w kaszlu i przeziębieniu, a dokładniej do leków mukolitycznych, oznaczonych kodem ATC: R05C B01. Zawiera jako substancję czynną acetylocysteinę w dawce 600 mg w jednej tabletce musującej. ¹

Mechanizm działania i efekty farmakodynamiczne

Acetylocysteina wykazuje silne działanie mukolityczne, co oznacza zdolność do upłynniania śluzu i wydzieliny śluzowo-ropnej. Proces ten zachodzi poprzez depolimeryzację kompleksów mukoproteinowych oraz kwasów nukleinowych, które zwiększają lepkość składników śluzowych i ropnych obecnych w plwocinie i innych wydzielinach. Dzięki temu acetylocysteina efektywnie poprawia klirens śluzowo-rzęskowy. ²

Działanie antyoksydacyjne

Istotną właściwością acetylocysteiny jest jej bezpośrednie działanie antyoksydacyjne. Wynika ono z obecności w cząsteczce nukleofilowej wolnej grupy tiolowej (-SH), która ma zdolność bezpośredniego oddziaływania z grupami elektrofilowymi wolnych rodników. Szczególnie ważne jest odkrycie, że acetylocysteina chroni α1-antytrypsynę (inhibitor enzymu elastazy) przed unieczynnieniem przez kwas podchlorawy (HClO). Ten silny środek utleniający powstaje pod wpływem działania enzymu mieloperoksydazy, wytwarzanej przez aktywowane fagocyty. ³

Ze względu na te właściwości, MUCOATAC jest zalecany w leczeniu zarówno ostrych, jak i przewlekłych schorzeń układu oddechowego, które charakteryzują się gęstą, lepką śluzowo-ropną wydzieliną. ⁴

Wpływ na metabolizm komórkowy

Budowa cząsteczkowa acetylocysteiny umożliwia jej łatwe przenikanie przez błony komórkowe. Wewnątrz komórki acetylocysteina ulega procesowi dezacetylacji do L-cysteiny – aminokwasu niezbędnego do syntezy glutationu (GSH). Glutation jest wysoce reaktywnym trójpeptydem, powszechnie występującym w różnych tkankach organizmów zwierzęcych. Jest on niezbędny do utrzymania prawidłowego funkcjonowania komórki oraz zachowania jej integralności morfologicznej, ponieważ stanowi najważniejszy wewnątrzkomórkowy mechanizm obronny przeciwko wolnym rodnikom (zarówno zewnątrzpochodnym, jak i wewnątrzpochodnym) oraz licznym substancjom cytotoksycznym, w tym paracetamolowi. ⁵

Działanie cytotoksyczne paracetamolu polega na stopniowym zmniejszaniu zawartości GSH w komórkach. Acetylocysteina odgrywa istotną rolę w utrzymaniu odpowiedniego stężenia GSH, przyczyniając się tym samym do ochrony komórki przed czynnikami uszkadzającymi. Te czynniki, w przypadku narastającego zubożenia organizmu w GSH, mogłyby wykazać swoje działanie cytotoksyczne, co obserwuje się w przypadku zatrucia paracetamolem. ⁶

Badania kliniczne potwierdzające skuteczność

Badania w POChP

W badaniu przeprowadzonym przez Stava i współpracowników (Chest 2009) grupie 24 pacjentów z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP) podawano acetylocysteinę w dawce 1200 mg na dobę przez okres 6 tygodni. W porównaniu z grupą otrzymującą placebo, u pacjentów leczonych acetylocysteiną zaobserwowano znaczne zwiększenie pojemności wdechowej oraz natężonej pojemności życiowej (FVC). Efekt ten był prawdopodobnie spowodowany ograniczeniem zjawiska pułapki powietrznej. Uzyskane wyniki wskazywały na działanie antyoksydacyjne acetylocysteiny. ⁷

Badania w samoistnym włóknieniu płuc

W trwającym rok badaniu IFIGENIA z udziałem pacjentów z samoistnym włóknieniem płuc stosowano jednocześnie standardowe leczenie (prednizon i azatiopryna) w połączeniu z acetylocysteiną w dawce 600 mg trzy razy na dobę. Takie połączenie terapii wykazało pozytywny wpływ na zachowanie pojemności życiowej oraz zdolności dyfuzyjnej płuc dla tlenku węgla (DL CO) mierzonej metodą pojedynczego oddechu. ⁸

Badania w mukowiscydozie

W dwóch badaniach oceniano skuteczność acetylocysteiny u osób z mukowiscydozą. W obu tych badaniach podawano bardzo duże dawki acetylocysteiny (do 3000 mg na dobę przez 4 tygodnie) i nie zaobserwowano istotnych działań niepożądanych. Działanie antyoksydacyjne acetylocysteiny wiązało się ze znacznym zmniejszeniem aktywności elastazy w plwocinie, która stanowi główny czynnik rokowniczy czynności płuc u pacjentów chorych na mukowiscydozę. Leczenie acetylocysteiną zmniejszało również obciążenie dróg oddechowych neutrofilami, jak również liczbę neutrofili aktywnie wydzielających ziarnistości bogate w elastazę. ⁹

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych

Acetylocysteina, substancja czynna produktu MUCOATAC, wykazuje złożone działanie farmakodynamiczne, które można podzielić na kilka głównych mechanizmów:

• Działanie mukolityczne – depolimeryzacja kompleksów mukoproteinowych i kwasów nukleinowych, prowadząca do upłynnienia wydzieliny w drogach oddechowych
• Działanie antyoksydacyjne – neutralizacja wolnych rodników dzięki wolnej grupie tiolowej
• Ochrona α1-antytrypsyny – przed inaktywacją przez kwas podchlorawy
• Stymulacja syntezy glutationu – poprzez dostarczanie L-cysteiny jako substratu
• Modulacja funkcji neutrofili – zmniejszenie obciążenia dróg oddechowych neutrofilami i redukcja uwalniania elastazy

Dzięki tym właściwościom MUCOATAC znajduje zastosowanie w leczeniu schorzeń układu oddechowego charakteryzujących się obecnością gęstej i lepkiej wydzieliny śluzowo-ropnej, zarówno w przypadkach ostrych, jak i przewlekłych. ¹⁰