Działania niepożądane moksyfloksacyny – charakterystyka kliniczna

Moksyfloksacyna, jako antybiotyk z grupy fluorochinolonów, wykazuje szereg działań niepożądanych, których znajomość jest kluczowa dla bezpiecznej terapii. Poniższe opracowanie przedstawia szczegółową analizę działań niepożądanych związanych ze stosowaniem moksyfloksacyny w dawce 400 mg (podawanej doustnie i w leczeniu sekwencyjnym). Dane pochodzą z badań klinicznych oraz zgłoszeń po wprowadzeniu leku do obrotu.¹

Klasyfikacja częstości występowania działań niepożądanych

W analizie bezpieczeństwa moksyfloksacyny stosuje się następującą klasyfikację częstości występowania działań niepożądanych:²

• Często: występujące z częstością 1/100 do <1/10 pacjentów
• Niezbyt często: występujące z częstością 1/1000 do <1/100 pacjentów
• Rzadko: występujące z częstością 1/10 000 do <1/1000 pacjentów
• Bardzo rzadko: występujące z częstością <1/10 000 pacjentów
• Częstość nieznana: nie może być określona na podstawie dostępnych danych

Warto zaznaczyć, że oprócz nudności i biegunki, pozostałe działania niepożądane moksyfloksacyny występują z częstością poniżej 3%.³

Działania niepożądane moksyfloksacyny w podziale na układy i narządy

Zaburzenia żołądka i jelit

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe należą do najczęstszych działań niepożądanych moksyfloksacyny. Do objawów występujących często zalicza się nudności oraz zmniejszenie apetytu i spożycia pokarmu. Niezbyt często obserwuje się wymioty, bóle brzucha, zaparcia, niestrawność, wzdęcia oraz biegunkę.⁴

Do rzadkich objawów należą zwiększona aktywność amylazy, zapalenie błony śluzowej jamy żołądkowo-jelitowej oraz zapalenie błony śluzowej jelita grubego, w tym rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego, które bardzo rzadko może prowadzić do zagrażających życiu powikłań.⁵

Zaburzenia układu nerwowego

W obrębie układu nerwowego często występują ból głowy i zawroty głowy. Niezbyt często obserwuje się mrowienie i zaburzenia czucia, zaburzenia smaku (w tym bardzo rzadko utratę smaku), splątanie i dezorientację, zaburzenia snu (głównie bezsenność), drżenie oraz zawroty głowy pochodzenia obwodowego.⁶

Do rzadkich objawów należą senność, niedoczulica, zaburzenia węchu (w tym brak węchu) oraz niezwykłe sny. Bardzo rzadko mogą wystąpić zaburzenia koordynacji (w tym zaburzenia chodu, zwłaszcza na skutek zawrotów głowy), napady drgawek, zaburzenia uwagi, zaburzenia mowy, niepamięć, neuropatia obwodowa i polineuropatia oraz przeczulica.⁷

Zaburzenia psychiczne

Niezbyt często obserwuje się reakcje lękowe, nadmierną aktywność psychoruchową, pobudzenie, chwiejność emocjonalną oraz depresję (bardzo rzadko prowadzącą do zachowań autoagresywnych, takich jak myśli lub próby samobójcze).⁸

Rzadko mogą wystąpić omamy, majaczenie, depersonalizacja oraz reakcje psychotyczne (z możliwością zachowań autoagresywnych, tj. wyobrażeń lub myśli samobójczych, lub prób samobójczych).⁹

Zaburzenia serca i naczyń

W zakresie układu sercowo-naczyniowego niezbyt często występuje wydłużenie odstępu QT u pacjentów z hipokaliemią, wydłużenie odstępu QT, kołatanie serca i tachykardia.¹⁰

Rzadko obserwuje się migotanie przedsionków, dławicę piersiową, tachyarytmie komorowe oraz omdlenia (tj. nagłą i krótkotrwałą utratę przytomności). Bardzo rzadko mogą wystąpić niespecyficzne zaburzenia rytmu serca, zaburzenia typu torsade de pointes oraz zatrzymanie czynności serca.¹¹

W zakresie zaburzeń naczyniowych niezbyt często obserwuje się rozszerzenie naczyń krwionośnych, nadciśnienie tętnicze oraz niedociśnienie tętnicze. Rzadko może wystąpić zapalenie naczyń krwionośnych.¹²

Zaburzenia układu immunologicznego

Niezbyt często mogą wystąpić reakcje alergiczne. Rzadko obserwuje się anafilaksję, w tym bardzo rzadko wstrząs zagrażający życiu, obrzęk alergiczny lub obrzęk naczynioruchowy (w tym mogący zagrażać życiu obrzęk krtani).¹³

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

Niezbyt często występuje ból stawów. Rzadko obserwuje się zapalenie ścięgna, zerwanie ścięgna oraz rabdomiolizę. Bardzo rzadko mogą wystąpić ból mięśni, kurcze mięśni, zapalenie stawów, drganie mięśni, sztywność mięśni, osłabienie mięśni oraz zaostrzenie objawów miastenii.¹⁴

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Niezbyt często obserwuje się zwiększoną aktywność aminotransferaz, zwiększenie stężenia bilirubiny, zwiększenie aktywności LDH oraz zwiększenie aktywności gamma-GT. Rzadko może wystąpić zwiększenie aktywności fosfatazy zasadowej.¹⁵

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Niezbyt często może wystąpić odwodnienie. Rzadko obserwuje się zaburzenia czynności nerek (w tym zwiększenie stężenia azotu mocznikowego i kreatyniny) oraz niewydolność nerek.¹⁶

Zaburzenia endokrynologiczne

Z częstością nieznaną może wystąpić zespół niewłaściwego uwalniania wazopresyny (SIADH).¹⁷

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Niezbyt często występuje złe samopoczucie, obrzęki (głównie osłabienie lub uczucie zmęczenia), stany bólowe (w tym ból pleców, ból w klatce piersiowej, ból miednicy i kończyn) oraz nadmierna potliwość.¹⁸

Działania niepożądane o szczególnym znaczeniu klinicznym

Długotrwałe, zaburzające sprawność i potencjalnie nieodwracalne działania niepożądane

W związku ze stosowaniem chinolonów i fluorochinolonów, w tym moksyfloksacyny, zgłaszano bardzo rzadkie przypadki długotrwałych (utrzymujących się przez miesiące lub lata), zaburzających sprawność i potencjalnie nieodwracalnych ciężkich działań niepożądanych, wpływających na różne, czasami liczne układy i narządy oraz zmysły. Obejmują one:¹⁹

• Zapalenie ścięgien
• Zerwanie ścięgna
• Ból stawów i kończyn
• Zaburzenia chodu
• Neuropatie związane z parestezjami
• Zaburzenia psychiczne (depresja, zmęczenie, zaburzenia pamięci, zaburzenia snu)
• Zaburzenia narządów zmysłów (słuchu, wzroku, smaku i węchu)

Poważne zaburzenia układu sercowo-naczyniowego

U pacjentów przyjmujących fluorochinolony zgłaszano przypadki:²⁰

• Tętniaka i rozwarstwienia aorty, często powikłanych pęknięciem (w tym przypadki śmiertelne)
• Niedomykalności zastawek serca

Inne rzadkie działania niepożądane związane z fluorochinolonami

Opisano bardzo rzadkie przypadki następujących działań niepożądanych, związanych z leczeniem innymi fluorochinolonami, które mogą również wystąpić podczas leczenia moksyfloksacyną:²¹

• Hipernatremia
• Hiperkalcemia
• Niedokrwistość hemolityczna
• Reakcje nadwrażliwości na światło

Szczegółowa tabela działań niepożądanych moksyfloksacyny

Monitorowanie działań niepożądanych moksyfloksacyny

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.²²

Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych lub bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego.²³

Szczególne ostrzeżenia dotyczące działań niepożądanych

U pacjentów leczonych moksyfloksacyną należy zwracać szczególną uwagę na ryzyko wystąpienia zagrażających życiu powikłań, takich jak:

1. Rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego
2. Wstrząs anafilaktyczny
3. Obrzęk krtani
4. Zaburzenia typu torsade de pointes
5. Zatrzymanie czynności serca
6. Tętniaki i rozwarstwienia aorty
7. Pęcherzowe reakcje skórne (zespół Stevensa-Johnsona, toksyczna nekroliza naskórka)

Ponadto szczególnej uwagi wymagają pacjenci ze schorzeniami, które mogą predysponować do wystąpienia niektórych działań niepożądanych, jak hipokaliemia (zwiększająca ryzyko wydłużenia odstępu QT) czy miastenia (ryzyko zaostrzenia objawów).