Właściwości farmakodynamiczne
Moxifloxacin Accord 400 mg

Właściwości farmakodynamiczne moksyfloksacyny

Moksyfloksacyna należy do grupy farmakoterapeutycznej: chinolony przeciwbakteryjne, fluorochinolony (kod ATC: J01MA14). Lek wykazuje szerokie spektrum działania przeciwbakteryjnego, obejmującego bakterie Gram-dodatnie i Gram-ujemne, co czyni go skutecznym narzędziem w terapii różnorodnych zakażeń bakteryjnych.¹

Mechanizm działania

Moksyfloksacyna charakteryzuje się złożonym mechanizmem działania bakteriobójczego. Głównym celem działania leku są kluczowe enzymy bakteryjne – topoizomeraza II (gyraza DNA) oraz topoizomeraza IV. Enzymy te pełnią istotną rolę w procesach replikacji, transkrypcji i naprawy bakteryjnego DNA. Poprzez ich hamowanie, moksyfloksacyna uniemożliwia prawidłowe funkcjonowanie komórki bakteryjnej, co prowadzi do jej śmierci.²

Unikalną cechą budowy chemicznej moksyfloksacyny jest obecność grupy metoksy w pozycji C8, co zapewnia silniejsze działanie antybakteryjne i znacząco zmniejsza ryzyko selekcji opornych szczepów Gram-dodatnich w porównaniu do analogów posiadających atom wodoru w tej pozycji. Dodatkowo, podstawienie dużej grupy bicykloaminowej w pozycji C7 skutecznie zapobiega aktywnemu usuwaniu cząsteczki moksyfloksacyny z komórki bakteryjnej, co jest istotnym mechanizmem oporności u niektórych bakterii Gram-dodatnich, związanym z ekspresją genów norA lub pmrA.³

Wpływ na florę jelitową człowieka

Badania z udziałem ochotników przyjmujących moksyfloksacynę doustnie wykazały istotne zmiany w składzie mikrobioty jelitowej. Obserwowano zmniejszenie liczebności bakterii takich jak Escherichia coli, Bacillus spp., Enterococcus spp. i Klebsiella spp., a także beztlenowców, w tym Bacteroides vulgatus, Bifidobacterium spp., Eubacterium spp. i Peptostreptococcus spp. Jednocześnie zaobserwowano wzrost liczby Bacteroides fragilis. Co istotne z klinicznego punktu widzenia, równowaga mikrobiologiczna w jelitach powracała do stanu wyjściowego w okresie dwóch tygodni po zakończeniu terapii, co wskazuje na odwracalny charakter tych zmian.⁴

Mechanizmy oporności

Oporność bakterii na moksyfloksacynę może rozwijać się poprzez różne mechanizmy. Co ważne, mechanizmy oporności prowadzące do nieskuteczności innych grup antybiotyków, takich jak penicyliny, cefalosporyny, aminoglikozydy, makrolidy czy tetracykliny, nie wpływają na aktywność moksyfloksacyny. Powoduje to, że moksyfloksacyna zachowuje skuteczność wobec niektórych szczepów opornych na inne antybiotyki.⁵

Oporność na moksyfloksacynę może być natomiast związana z:

• Zaburzeniami przepuszczalności błony komórkowej bakterii – mechanizm ten jest bardzo częsty u Pseudomonas aeruginosa⁶
• Aktywnym usuwaniem antybiotyku z komórki bakteryjnej – pompy efflux⁷
• Mutacjami punktowymi w genach kodujących docelowe enzymy – topoizomerazę II i topoizomerazę IV⁸

Charakterystyczną cechą moksyfloksacyny jest fakt, że rozwój oporności in vitro następuje powoli i wymaga wieloetapowych mutacji punktowych w genach kodujących enzymy docelowe. Dodatkowo, lek w niewielkim stopniu podlega mechanizmom aktywnego usuwania z komórki w przypadku patogenów Gram-dodatnich, co stanowi przewagę nad innymi antybiotykami.⁹

Należy zauważyć, że pomiędzy fluorochinolonami występuje zjawisko oporności krzyżowej. Jednak moksyfloksacyna wykazuje pewną przewagę w stosunku do innych fluorochinolonów, gdyż z porównywalną siłą hamuje zarówno topoizomerazę II, jak i topoizomerazę IV w niektórych bakteriach Gram-dodatnich. W konsekwencji drobnoustroje te mogą pozostawać wrażliwe na moksyfloksacynę, mimo że wykazują oporność na inne fluorochinolony.¹⁰

Wartości graniczne MIC

Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST) określił dla moksyfloksacyny kliniczne wartości graniczne MIC (minimalnego stężenia hamującego) oraz wartości graniczne stref zahamowania wzrostu drobnoustrojów w metodzie dyfuzyjno-krążkowej. Wartości te są niezbędne do prawidłowej interpretacji wyników antybiogramów i racjonalnego stosowania antybiotyku w praktyce klinicznej.¹¹

* Stężenia graniczne niezwiązane z gatunkiem ustalono głównie na podstawie danych farmakokinetycznych i farmakodynamicznych i są one niezależne od rozkładu MIC dla konkretnych gatunków. Wartości te można zastosować tylko do gatunków, dla których nie ustalono swoistych wartości stężeń granicznych. Nie należy ich odnosić do gatunków, dla których kryteria oceny muszą dopiero zostać ustalone.¹²

Wrażliwość mikrobiologiczna

Podczas interpretacji danych dotyczących wrażliwości drobnoustrojów na moksyfloksacynę, należy wziąć pod uwagę zmienność geograficzną i czasową w rozpowszechnieniu oporności. Lokalne dane dotyczące oporności są kluczowe dla właściwej terapii, szczególnie w przypadku ciężkich zakażeń. W sytuacjach gdy częstość występowania oporności na danym obszarze jest wysoka, wskazana jest konsultacja ze specjalistą w celu oceny przydatności leku w konkretnym przypadku klinicznym.¹³

Poniżej przedstawiono klasyfikację drobnoustrojów według ich wrażliwości na moksyfloksacynę:

Gatunki zwykle wrażliwe

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Gardnerella vaginalis¹⁴
• Staphylococcus aureus* (metycylinowrażliwy) – powszechny patogen odpowiedzialny za różnorodne infekcje, od zakażeń skóry po zapalenie płuc¹⁵
• Streptococcus agalactiae (grupa B) – istotny patogen w zakażeniach okołoporodowych i u noworodków¹⁶
• Grupa Streptococcus milleri* (S. anginosus, S. constellatus i S. intermedius) – bakterie często związane z tworzeniem ropni¹⁷
• Streptococcus pneumoniae* – główny czynnik etiologiczny pozaszpitalnego zapalenia płuc¹⁸
• Streptococcus pyogenes (grupa A) – odpowiedzialny za anginy, zakażenia skóry i tkanek miękkich¹⁹
• Grupa Streptococcus viridans (S. viridans, S. mutans, S. mitis, S. sanguinis, S. salivarius, S. thermophilus) – bakterie stanowiące część normalnej flory jamy ustnej²⁰

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Acinetobacter baumanii – patogen szpitalny często związany z infekcjami u pacjentów z obniżoną odpornością²¹
• Haemophilus influenzae* – powoduje zakażenia dróg oddechowych, w tym zapalenie oskrzeli i zapalenie płuc²²
• Haemophilus parainfluenzae* – występuje w zakażeniach górnych dróg oddechowych²³
• Legionella pneumophila – czynnik etiologiczny choroby legionistów²⁴
• Moraxella (Branhamella) catarrhalis* – częsty patogen w zapaleniach zatok i zaostrzeniach POChP²⁵

Bakterie beztlenowe:

• Fusobacterium spp. – występują w zakażeniach jamy ustnej i zakażeniach mieszanych²⁶
• Prevotella spp. – obecne w zakażeniach jamy ustnej i zakażeniach mieszanych²⁷

Inne:

• Chlamydophila (Chlamydia) pneumoniae* – atypowy patogen wywołujący zapalenie płuc²⁸
• Chlamydia trachomatis* – powoduje zakażenia układu moczowo-płciowego²⁹
• Coxiella burnetii – czynnik etiologiczny gorączki Q³⁰
• Mycoplasma genitalium – związana z zakażeniami układu moczowo-płciowego³¹
• Mycoplasma hominis – występuje w zakażeniach układu moczowo-płciowego³²
• Mycoplasma pneumoniae* – atypowy patogen wywołujący zapalenie płuc³³

Gatunki, wśród których może wystąpić problem oporności nabytej

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Enterococcus faecalis* – powoduje zakażenia układu moczowego, bakteriemię, zapalenie wsierdzia³⁴
• Enterococcus faecium* – często wykazuje wielolekooporność, powoduje zakażenia układu moczowego, bakteriemię³⁵
• Staphylococcus aureus (metycylinooporny) – szczepy MRSA, stanowiące poważny problem terapeutyczny³⁶

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Enterobacter cloacae* – powoduje zakażenia układu moczowego, zakażenia ran, bakteriemię³⁷
• Escherichia coli* – najczęstsza przyczyna zakażeń układu moczowego³⁸
• Klebsiella pneumoniae* – powoduje zapalenie płuc, zakażenia układu moczowego³⁹
• Klebsiella oxytoca – związana z zakażeniami szpitalnymi⁴⁰
• Neisseria gonorrhoeae* – czynnik etiologiczny rzeżączki⁴¹
• Proteus mirabilis* – powszechny patogen układu moczowego⁴²

Bakterie beztlenowe:

• Bacteroides fragilis* – najważniejszy beztlenowiec w zakażeniach jamy brzusznej⁴³
• Peptostreptococcus spp.* – występują w zakażeniach mieszanych⁴⁴

Gatunki z opornością wrodzoną

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Pseudomonas aeruginosa – klinicznie istotny patogen szpitalny, charakteryzujący się naturalną opornością na moksyfloksacynę⁴⁵

* Skuteczność została dowiedziona na szczepach wrażliwych w badaniach klinicznych w zatwierdzonych wskazaniach⁴⁶

# Szczepy wytwarzające β-laktamazy o rozszerzonym spektrum substratowym (ESBL) są zwykle oporne na fluorochinolony.⁴⁷

+ Współczynnik oporności >50% w jednym kraju lub więcej.^{50% w jednym kraju lub więcej.”>48}