Właściwości farmakodynamiczne metotreksatu

Metotreksat należy do grupy farmakoterapeutycznej obejmującej leki przeciwnowotworowe i immunomodulujące, cytostatyki, antymetabolity, analogi kwasu foliowego. Lek sklasyfikowany jest pod kodem ATC: L01BA01.¹

Struktura i podstawowe właściwości

Metotreksat jest pochodną kwasu foliowego i należy do grupy związków cytotoksycznych określanych jako antymetabolity. Jego działanie opiera się na zdolności do kompetencyjnego hamowania aktywności enzymatycznej.²

Mechanizm działania na poziomie molekularnym

Główny mechanizm działania metotreksatu polega na kompetencyjnym hamowaniu enzymu reduktazy dihydrofolianowej, który odpowiada za redukcję dihydrofolianu do aktywnej postaci kwasu foliowego – tetrahydrofolianu. Ten proces stanowi kluczowy etap w syntezie DNA. Metotreksat wykazuje największą aktywność w fazie S cyklu komórkowego.³

Selektywność działania na komórki

Działanie metotreksatu wykazuje selektywność w stosunku do określonych typów komórek. Najwyższą wrażliwość na jego działanie wykazują komórki charakteryzujące się szybką proliferacją, w tym:⁴

• Komórki nowotworowe
• Komórki szpiku kostnego
• Komórki płodu
• Komórki błony śluzowej jamy ustnej i jelit
• Komórki pęcherza moczowego

Ta selektywność stanowi podstawę terapeutycznego wykorzystania metotreksatu. W przypadku gdy proliferacja komórek w tkance nowotworowej przebiega szybciej niż w tkankach prawidłowych, metotreksat może wywierać działanie przeciwnowotworowe bez istotnego uszkodzenia tkanek prawidłowych.⁵

Właściwości farmakodynamiczne w schorzeniach immunologicznych

Działanie w reumatoidalnym zapaleniu stawów

Dokładny mechanizm działania metotreksatu w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów nie został w pełni wyjaśniony. Przypuszcza się, że korzystny efekt terapeutyczny wynika przede wszystkim z immunosupresyjnego działania leku. Wpływ metotreksatu na układ immunologiczny i jego pozytywne efekty w grupie schorzeń autoimmunologicznych wymagają przeprowadzenia dalszych badań.⁶

Działanie w łuszczycy

W przypadku łuszczycy korzystny efekt terapeutyczny metotreksatu opiera się na różnicy w szybkości proliferacji komórek między skórą zdrową a zmienioną chorobowo. W łuszczycy występuje znacznie przyspieszona odnowa komórek naskórka w porównaniu do skóry prawidłowej. Ta zasadnicza różnica w aktywności proliferacyjnej komórek prawidłowego naskórka i komórek pobudzonych w obrębie płytki łuszczycowej stanowi podstawę do zastosowania metotreksatu w terapii różnych postaci łuszczycy, w tym również jej najcięższych odmian.⁷

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych