Działania niepożądane losartanu potasowego – charakterystyka kliniczna

Losartan potasowy (Losacor 50 mg, tabletki powlekane) został przebadany w licznych badaniach klinicznych obejmujących zróżnicowane populacje pacjentów. Zestawienie to obejmowało ponad 3000 dorosłych pacjentów z nadciśnieniem tętniczym, 177 dzieci i młodzieży (6-16 lat) z nadciśnieniem, ponad 9000 pacjentów w wieku 55-80 lat z nadciśnieniem i przerostem lewej komory serca (badanie LIFE), ponad 7700 dorosłych z przewlekłą niewydolnością serca (badania ELITE I, ELITE II, HEAAL) oraz ponad 1500 pacjentów z cukrzycą typu 2 i białkomoczem (badanie RENAAL). W toku tych badań najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym były zawroty głowy pochodzenia ośrodkowego.¹

Klasyfikacja działań niepożądanych według częstości występowania

Działania niepożądane losartanu potasowego klasyfikuje się według następujących kategorii częstości:²

• Bardzo często: ≥ 1/10 (występuje u więcej niż 1 na 10 pacjentów)
• Często: ≥ 1/100 do < 1/10 (występuje u 1 do 10 na 100 pacjentów)
• Niezbyt często: ≥ 1/1 000 do < 1/100 (występuje u 1 do 10 na 1000 pacjentów)
• Rzadko: ≥ 1/10 000 do < 1/1 000 (występuje u 1 do 10 na 10 000 pacjentów)
• Bardzo rzadko: < 1/10 000 (występuje u mniej niż 1 na 10 000 pacjentów)
• Częstość nieznana: nie może być określona na podstawie dostępnych danych

Zestawienie działań niepożądanych w układach i narządach

Poniższa tabela przedstawia szczegółowe zestawienie działań niepożądanych obserwowanych w trakcie badań klinicznych i po wprowadzeniu losartanu do obrotu, z uwzględnieniem częstości występowania w poszczególnych wskazaniach terapeutycznych.³

* W tym obrzęk krtani, głośni, twarzy, warg, gardła i (lub) języka (powodujący niedrożność dróg oddechowych); u niektórych z tych pacjentów obrzęk naczynioruchowy występował w przeszłości w związku ze stosowaniem innych leków, w tym inhibitorów ACE.
** W tym plamica Schönleina-Henocha.
║ Zwłaszcza u pacjentów ze zmniejszoną objętością krwi krążącej, np. pacjentów z ciężką niewydolnością serca lub stosujących duże dawki leków moczopędnych.
‡ W badaniu klinicznym przeprowadzonym z udziałem pacjentów z cukrzycą typu 2 i nefropatią, hiperkaliemię >5,5 mmol/l obserwowano u 9,9% pacjentów leczonych tabletkami zawierającymi losartan i u 3,4% pacjentów leczonych placebo.
§ Zazwyczaj ustępowało po zakończeniu leczenia.⁴

Dodatkowe działania niepożądane obserwowane w badaniach klinicznych

Niektóre działania niepożądane występowały znacznie częściej u pacjentów otrzymujących losartan niż placebo, choć ich dokładna częstość nie została określona. Należą do nich:⁵

• Ból pleców
• Zakażenia dróg moczowych
• Objawy grypopodobne

Zaburzenia czynności nerek związane z leczeniem

Stosowanie losartanu, podobnie jak innych leków blokujących układ renina-angiotensyna-aldosteron, może powodować istotne klinicznie zaburzenia czynności nerek. Zaburzenia te mogą prowadzić do niewydolności nerek, szczególnie u pacjentów z grupy ryzyka. Należy podkreślić, że zmiany czynności nerek są często odwracalne po przerwaniu leczenia, co ma istotne znaczenie w monitorowaniu bezpieczeństwa terapii.⁶

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

Profil bezpieczeństwa losartanu w populacji pediatrycznej wydaje się być zbliżony do obserwowanego u pacjentów dorosłych. Należy jednak zaznaczyć, że dane dotyczące stosowania losartanu potasowego u dzieci i młodzieży są ograniczone, co utrudnia pełną ocenę bezpieczeństwa w tej grupie wiekowej.⁷

Szczególne ostrzeżenia dotyczące działań niepożądanych

Obrzęk naczynioruchowy

Szczególnie niebezpiecznym działaniem niepożądanym losartanu jest obrzęk naczynioruchowy, który może obejmować krtań, głośnię, twarz, wargi, gardło i/lub język. W skrajnych przypadkach może prowadzić do niedrożności dróg oddechowych i zagrażać życiu pacjenta. Warto zauważyć, że u niektórych pacjentów obrzęk naczynioruchowy występował już wcześniej w związku ze stosowaniem innych leków, w szczególności inhibitorów ACE, co może wskazywać na predyspozycje do tej reakcji.⁸

Hiperkaliemia

U pacjentów z cukrzycą typu 2 i nefropatią, którzy otrzymywali losartan, obserwowano istotnie wyższą częstość występowania hiperkaliemii (stężenie potasu >5,5 mmol/l) w porównaniu do grupy placebo (9,9% vs 3,4%). Hiperkaliemia wymaga regularnego monitorowania stężenia potasu w surowicy, szczególnie u pacjentów z niewydolnością serca lub z nadciśnieniem i współistniejącą cukrzycą typu 2 z chorobą nerek.⁹

Niedociśnienie ortostatyczne

Niedociśnienie ortostatyczne (w tym zależne od dawki) stanowi istotne zagrożenie, szczególnie dla pacjentów ze zmniejszoną objętością krwi krążącej, takich jak pacjenci z ciężką niewydolnością serca lub stosujący duże dawki leków moczopędnych. U tych pacjentów konieczne jest szczególnie ostrożne dawkowanie i monitorowanie ciśnienia tętniczego, zwłaszcza na początku terapii.¹⁰

Monitorowanie bezpieczeństwa po wprowadzeniu do obrotu

Po dopuszczeniu losartanu potasowego do obrotu istotne znaczenie ma zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.¹¹