Właściwości farmakodynamiczne
Liść Senesu 25-30 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu sennozyd B/g

Właściwości farmakodynamiczne liścia senesu

Liść senesu należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeczyszczających kontaktowych, której kod ATC to A06AB06. Substancja lecznicza pochodzi z wysuszonych listków senesu, otrzymywanych z różnych gatunków Cassia senna L. (C. acutifolia Delile), znanego jako senes aleksandryjski lub chartumski, lub Cassia angustifolia Vahl, znanego jako senes Tinnevelly. ¹

Aktywne składniki i ich metabolizm

Za efekt przeczyszczający odpowiadają pochodne 1,8-dihydroksyantracenu zawarte w liściu senesu. Kluczowym elementem mechanizmu działania są β-O-glikozydy (sennozydy), które nie ulegają absorpcji w górnej części przewodu pokarmowego. Dopiero pod wpływem bakterii jelita grubego, związki te są przekształcane w aktywny metabolit, którym jest antron reiny. Ta biotransformacja jest niezbędna do uzyskania właściwego efektu terapeutycznego preparatu. ²

Mechanizmy działania przeczyszczającego

Działanie przeczyszczające liścia senesu opiera się na dwóch odrębnych, ale uzupełniających się mechanizmach fizjologicznych: ³

1. Stymulacja perystaltyki jelita grubego – aktywne metabolity senesu pobudzają motorykę jelita grubego, co prowadzi do przyspieszonego pasażu jelitowego i skrócenia czasu transportu treści pokarmowej przez okrężnicę. ⁴
2. Wpływ na procesy wydzielnicze – w obrębie jelita grubego zachodzą dwa równoległe procesy: ⁵
   • Efekt antyabsorpcyjny – hamowanie wchłaniania wody i elektrolitów (głównie jonów Na⁺ i Cl⁻) przez komórki nabłonkowe okrężnicy, co zwiększa objętość płynu pozostającego w świetle jelita.
   • Efekt stymulujący wydzielanie – zwiększenie przepuszczalności ścisłych połączeń międzykomórkowych (tight junctions) oraz aktywne pobudzanie wydzielania wody i elektrolitów do światła jelita grubego.

Oba mechanizmy prowadzą do znaczącego zwiększenia objętości płynu i zawartości elektrolitów w świetle jelita grubego, co wywołuje efekt przeczyszczający i ułatwia defekację. ⁶

Czas działania

Efekt przeczyszczający w postaci wypróżnienia występuje z opóźnieniem, zwykle po upływie 8-12 godzin od momentu przyjęcia preparatu. Ten charakterystyczny czas działania wynika z dwóch czynników: czasu potrzebnego na transport substancji czynnej do okrężnicy oraz okresu niezbędnego do przeprowadzenia biotransformacji sennozydu do aktywnego metabolitu przez florę bakteryjną jelita grubego. ⁷

Skład i dawkowanie

Produkt leczniczy zawiera wysuszone listki senesu w ilości 1 g na jedną łyżkę miarową. Ta ilość odpowiada zawartości 25-30 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu na sennozyd B, co stanowi dawkę terapeutyczną wywołującą efekt przeczyszczający. ⁸