Działania niepożądane
Lenalidomide Gedeon Richter 10 mg

Działania niepożądane leku Lenalidomide Gedeon Richter

Lenalidomid jest lekiem stosowanym w leczeniu różnych postaci nowotworów hematologicznych, w tym szpiczaka mnogiego, zespołów mielodysplastycznych oraz chłoniaków. Jak w przypadku każdego leku o silnym działaniu, terapia lenalidomidem wiąże się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych, które mogą mieć różny stopień nasilenia i częstość występowania, zależne od zastosowanego schematu terapeutycznego, dawki, czasu trwania leczenia oraz indywidualnych cech pacjenta.¹

Profil bezpieczeństwa w różnych wskazaniach

Profil bezpieczeństwa lenalidomidu różni się w zależności od wskazania klinicznego oraz schematu leczenia. W poszczególnych badaniach klinicznych obserwowano zróżnicowaną częstość występowania działań niepożądanych, co wynika z różnic w populacji pacjentów, dawkowania, terapii towarzyszącej oraz czasu ekspozycji na lek.²

Najczęstsze ciężkie działania niepożądane

W badaniach klinicznych dotyczących różnych wskazań do stosowania lenalidomidu zidentyfikowano szereg ciężkich działań niepożądanych, które występowały często z częstością ≥5% i obejmowały:

• Zapalenie płuc (10,6% w badaniu IFM 2005-02 i 9,4% w badaniu CALGB 100104)³
• Niedociśnienie tętnicze (6,5% w przypadku stosowania lenalidomidu w skojarzeniu z bortezomibem i deksametazonem)⁴
• Niewydolność nerek (włączając postać ostrą) (6,3% przy stosowaniu lenalidomidu w skojarzeniu z małymi dawkami deksametazonu)⁵
• Gorączka neutropeniczna (6,0% u pacjentów otrzymujących melfalan, prednizon i lenalidomid)⁶
• Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna)⁷

Najczęstsze działania niepożądane

Bardzo często występujące działania niepożądane (≥10%) obserwowane u pacjentów leczonych lenalidomidem to:

• Zaburzenia hematologiczne: neutropenia, trombocytopenia, niedokrwistość, leukopenia, limfopenia⁸
• Zakażenia: zapalenie płuc, zakażenia górnych dróg oddechowych, zakażenia neutropeniczne, zapalenie oskrzeli, grypa, zapalenie żołądka i jelit, zapalenie zatok, zapalenie jamy nosowo-gardłowej⁹
• Zaburzenia neurologiczne: parestezje¹⁰
• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe: biegunka, zaparcia¹¹
• Zaburzenia układu oddechowego: kaszel, duszność¹²
• Zaburzenia metaboliczne: hipokaliemia¹³
• Zaburzenia ogólne: zmęczenie, astenia, gorączka, skurcze mięśni¹⁴
• Zaburzenia skórne: wysypka¹⁵

Różnice w profilu bezpieczeństwa pomiędzy wskazaniami

Częstość i nasilenie działań niepożądanych różnią się w zależności od wskazania klinicznego i zastosowanego schematu terapeutycznego:

• W nowo rozpoznanym szpiczaku mnogim u pacjentów po autologicznym przeszczepieniu komórek macierzystych (ASCT) najczęściej obserwowano neutropenię (60,8-79,0%), zapalenie oskrzeli (47,4%), biegunkę (38,9-54,5%), trombocytopenię (23,5-72,3%)¹⁶
• U pacjentów z nowo rozpoznanym szpiczakiem mnogim leczonych lenalidomidem w skojarzeniu z bortezomibem i deksametazonem najczęściej raportowano zmęczenie (73,7%), neuropatię obwodową (71,8%), trombocytopenię (57,6%), zaparcia (56,1%)¹⁷
• W zespołach mielodysplastycznych najczęściej występowały neutropenia (76,8%), trombocytopenia (46,4%), biegunka (34,8%), świąd (25,4%)¹⁸
• U pacjentów z chłoniakiem z komórek płaszcza najczęściej odnotowywano neutropenię (50,9%), niedokrwistość (28,7%), biegunkę (22,8%), zmęczenie (21,0%)¹⁹
• W chłoniaku grudkowym w terapii skojarzonej z rytuksymabem najczęściej zgłaszano neutropenię (58,2%), biegunkę (30,8%), leukopenię (28,8%), zaparcia (21,9%), kaszel (21,9%), zmęczenie (21,9%)²⁰

Szczególne grupy ryzyka

Niektóre grupy pacjentów charakteryzują się podwyższonym ryzykiem wystąpienia powikłań podczas leczenia lenalidomidem:

• W badaniu MCL-002 zaobserwowano znaczący wzrost liczby wczesnych zgonów u pacjentów z chłoniakiem z komórek płaszcza, którzy mieli duży rozmiar guza w chwili rozpoczęcia leczenia (20% wczesnych zgonów w grupie otrzymującej lenalidomid w porównaniu do 7% w grupie kontrolnej)²¹
• Pacjenci z zaburzeniami hematologicznymi mogą wymagać szczególnego monitorowania ze względu na wysoką częstość występowania neutropenii, trombocytopenii i niedokrwistości²²
• Pacjenci z czynnikami ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej wymagają szczególnej uwagi ze względu na zwiększone ryzyko zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej²³

Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia działania niepożądane lenalidomidu wraz z częstością ich występowania i nasileniem, na podstawie danych z badań klinicznych u pacjentów ze szpiczakiem mnogim, zespołami mielodysplastycznymi, chłoniakiem z komórek płaszcza i chłoniakiem grudkowym.²⁴

Szczegółowe omówienie wybranych działań niepożądanych

Zaburzenia hematologiczne

Neutropenia jest jednym z najczęściej zgłaszanych hematologicznych działań niepożądanych, występującym u 42,2% do 79,0% pacjentów, w zależności od wskazania i schematu leczenia. Neutropenia stopnia 3-4 występuje często i wymaga ścisłego monitorowania, a w niektórych przypadkach może prowadzić do gorączki neutropenicznej, która stanowi poważne powikłanie²⁵

Trombocytopenia występuje z częstością od 21,5% do 72,3% i może predysponować do krwawień. Szczególnie wysoką częstość trombocytopenii stopnia 3-4 obserwowano w badaniu CALGB 100104 (61,6%) u pacjentów otrzymujących lenalidomid w leczeniu podtrzymującym po ASCT.²⁶

Niedokrwistość (anemia) jest powszechnym działaniem niepożądanym występującym u 21,0% do 70,7% pacjentów, z częstością zależną od wskazania. Szczególnie wysoką częstość niedokrwistości odnotowano w schemacie MPR+R/MPR+p (70,7%).²⁷

Zaburzenia żylno-zakrzepowe

Zakrzepica żył głębokich (DVT) i zatorowość płucna (PE) stanowią istotne zagrożenie dla pacjentów leczonych lenalidomidem, szczególnie w skojarzeniu z deksametazonem. Częstość występowania tych powikłań jest wyższa u pacjentów otrzymujących lenalidomid w porównaniu do placebo.²⁸

W badaniu NHL-007 zatorowość płucną obserwowano z częstością 2,7% w grupie leczonej lenalidomidem/rytuksymabem w porównaniu do grupy otrzymującej placebo/rytuksymab.²⁹

Zaburzenia układu pokarmowego

Biegunka jest jednym z najczęściej występujących działań niepożądanych, występującym u 22,8% do 54,5% pacjentów, w zależności od wskazania. Najwyższą częstość występowania biegunki (54,5%) odnotowano w badaniu CALGB 100104 u pacjentów otrzymujących lenalidomid w leczeniu podtrzymującym po ASCT.³⁰

Zaparcia występują często i mogą być szczególnie nasilone w schematach zawierających bortezomib, gdzie ich częstość wynosi 56,1%.³¹

Zaburzenia neurologiczne

Neuropatia obwodowa jest częstym działaniem niepożądanym, szczególnie gdy lenalidomid jest stosowany w skojarzeniu z bortezomibem, gdzie częstość jej występowania wynosi 71,8%.³²

Parestezje (drętwienie, mrowienie) występują bardzo często i mogą wpływać na codzienne funkcjonowanie pacjenta.³³

Zakażenia i infekcje

Zapalenie płuc jest jednym z najczęściej występujących ciężkich działań niepożądanych, występującym z częstością do 10,6% w badaniu IFM 2005-02. Jest to powikłanie, które może mieć poważne konsekwencje, szczególnie u pacjentów z upośledzoną odpornością na skutek choroby podstawowej lub terapii przeciwnowotworowej.³⁴

Zakażenia górnych dróg oddechowych występują bardzo często u pacjentów leczonych lenalidomidem, z częstością do 26,8% w badaniu CALGB 100104.³⁵

Monitorowanie i postępowanie w przypadku działań niepożądanych

Ze względu na szeroki profil działań niepożądanych lenalidomidu, konieczne jest systematyczne monitorowanie pacjentów podczas terapii. Szczególną uwagę należy zwrócić na:

• Regularne badania morfologii krwi z oceną parametrów hematologicznych, szczególnie w pierwszych cyklach leczenia³⁶
• Ocenę ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej i wdrożenie odpowiedniej profilaktyki przeciwzakrzepowej³⁷
• Monitorowanie funkcji nerek, zwłaszcza u pacjentów z ryzykiem niewydolności nerek³⁸
• Obserwację pod kątem objawów infekcji, szczególnie u pacjentów z neutropenią³⁹
• Szczególną ostrożność u pacjentów z dużym rozmiarem guza w chłoniaku z komórek płaszcza ze względu na zwiększone ryzyko wczesnego zgonu⁴⁰

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych, w zależności od ich nasilenia i wpływu na zdrowie pacjenta, może być konieczne dostosowanie dawki lenalidomidu, czasowe przerwanie leczenia lub jego całkowite zakończenie. Decyzje te podejmuje lekarz prowadzący na podstawie kompleksowej oceny stanu klinicznego pacjenta i zagrożeń wynikających z kontynuacji terapii.