Właściwości farmakodynamiczne
Latanoprost Genoptim 50 mcg/ml

Właściwości farmakodynamiczne latanoprostu – wprowadzenie

Latanoprost, substancja czynna preparatu Latanoprost Genoptim 50 mikrogramów/ml, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków stosowanych w jaskrze i rozszerzających źrenicę, będąc analogiem prostaglandyn (kod ATC: S01EE01). Mechanizm działania tego leku opiera się na specyficznym oddziaływaniu z receptorami prostanoidowymi, co prowadzi do obniżenia ciśnienia wewnątrzgałkowego i zapewnia skuteczną kontrolę przebiegu jaskry.¹

Mechanizm działania farmakodynamicznego

Latanoprost jest selektywnym agonistą receptora prostanoidowego FP, który obniża ciśnienie wewnątrzgałkowe poprzez zwiększanie odpływu cieczy wodnistej. Efekt hipotensyjny w oku można zaobserwować stosunkowo szybko – ciśnienie wewnątrzgałkowe zaczyna się obniżać po około 3-4 godzinach od aplikacji preparatu. Maksymalne działanie obniżające ciśnienie wewnątrzgałkowe występuje po 8-12 godzinach, a efekt terapeutyczny utrzymuje się przez co najmniej 24 godziny, co uzasadnia schemat dawkowania raz na dobę.²

Główny efekt terapeutyczny

Badania przeprowadzone zarówno na modelach zwierzęcych, jak i u ludzi wskazują, że zasadniczy mechanizm działania latanoprostu polega na zwiększeniu odpływu naczyniówkowo-twardówkowego. U ludzi zaobserwowano również pewne ułatwienie odpływu cieczy wodnistej, co manifestuje się spadkiem oporu odpływu. Warto podkreślić, że latanoprost nie wywiera istotnego wpływu na wytwarzanie cieczy wodnistej, co odróżnia go od niektórych innych grup leków przeciwjaskrowych.³

Skuteczność kliniczna

Skuteczność w monoterapii

Kluczowe badania kliniczne potwierdziły wysoką skuteczność latanoprostu stosowanego w monoterapii w obniżaniu ciśnienia wewnątrzgałkowego. Preparat skutecznie obniża ciśnienie wewnątrzgałkowe, co jest podstawowym celem terapeutycznym w leczeniu jaskry i nadciśnienia ocznego.⁴

Skuteczność w terapii skojarzonej

Przeprowadzono również badania kliniczne dotyczące skuteczności latanoprostu w terapii skojarzonej z innymi lekami przeciwjaskrowymi. Wykazano, że latanoprost wykazuje działanie addytywne w skojarzeniu z następującymi grupami leków:

• Antagoniści receptorów beta-adrenergicznych (tymolol) – potwierdzono skuteczność terapii skojarzonej⁵
• Agoniści receptorów adrenergicznych (dipiwefryna) – krótkoterminowe badania (1-2 tygodnie) wykazały działanie addytywne⁶
• Doustne inhibitory anhydrazy węglanowej (acetazolamid) – wykazano działanie addytywne⁷
• Agoniści cholinergiczni (pilokarpina) – stwierdzono przynajmniej częściowo addytywne działanie⁸

Wpływ na struktury oka

Badania farmakodynamiczne koncentrowały się również na ocenie wpływu latanoprostu na różne struktury oka oraz na krążenie wewnątrzgałkowe. Wyniki tych badań dostarczyły następujących informacji:

Wpływ na barierę krew-ciecz wodnista

Nie stwierdzono, aby latanoprost wywierał jakikolwiek istotny wpływ na barierę krew-ciecz wodnista, co jest ważnym aspektem bezpieczeństwa stosowania leku.⁹

Wpływ na krążenie wewnątrzgałkowe

Latanoprost podawany w dawkach terapeutycznych u małp oraz w badaniach klinicznych wywiera nieistotny wpływ lub nie wywiera żadnego wpływu na wewnątrzgałkowe krążenie krwi. Podczas miejscowego stosowania może jednak dochodzić do łagodnego lub umiarkowanego przekrwienia spojówki lub nadtwardówki, co jest obserwacją istotną klinicznie.¹⁰

Wpływ na naczynia siatkówki

Długotrwałe stosowanie latanoprostu u małp poddanych zewnątrztorebkowemu usunięciu soczewki nie wykazało w angiografii fluoresceinowej wpływu na naczynia krwionośne siatkówki. Ponadto, u pacjentów z pseudofakią podczas krótkotrwałego leczenia latanoprost nie powodował wyciekania fluoresceiny do tylnego odcinka oka.¹¹

Wpływ na układ krążenia i oddechowy

Przy stosowaniu latanoprostu w dawkach terapeutycznych nie zaobserwowano istotnych działań farmakologicznych na układ krążenia i układ oddechowy. Jest to ważna informacja z punktu widzenia bezpieczeństwa stosowania leku, szczególnie u pacjentów z chorobami współistniejącymi.¹²

Skuteczność u dzieci i młodzieży

Skuteczność latanoprostu u pacjentów pediatrycznych w wieku do 18 lat została potwierdzona w 12-tygodniowym, randomizowanym badaniu klinicznym z podwójnie ślepą próbą. W badaniu porównywano działanie latanoprostu z tymololem u 107 pacjentów pediatrycznych z rozpoznanym nadciśnieniem wewnątrzgałkowym i jaskrą dziecięcą i młodzieńczą.¹³

Schemat badania i populacja

Do badania kwalifikowano noworodki urodzone nie wcześniej niż w 36. tygodniu ciąży. Pacjentom podawano latanoprost 0,005% raz na dobę lub tymolol 0,5% (lub opcjonalnie w przypadku pacjentów poniżej 3. roku życia tymolol 0,25%) dwa razy na dobę. Pierwszorzędowym punktem końcowym było średnie obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego w stosunku do wartości wyjściowych oceniane w 12. tygodniu badania.¹⁴

Wyniki badania

Średnie obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego w grupie leczonej latanoprostem i grupie leczonej tymololem było porównywalne. Analizując wyniki w poszczególnych grupach wiekowych (0 do ≤ 3 lat, od 3 do < 12 lat i od 12 do <18 lat), stwierdzono podobne średnie obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego w 12. tygodniu zarówno u pacjentów leczonych latanoprostem, jak i tymololem.<sup data-drug="Latanoprost Genoptim" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Średnie obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego w grupie leczonej latanoprostem i grupie leczonej tymololem było podobne. We wszystkich badanych grupach wiekowych (0 do ≤ 3 lat, od 3 do < 12 lat i od 12 do 15

Należy jednak podkreślić, że dane dotyczące skuteczności w grupie wiekowej 0 do < 3 lat oparto na wynikach uzyskanych tylko u 13 pacjentów leczonych latanoprostem, a u 4 pacjentów w wieku poniżej 1 roku nie wykazano żadnej istotnej skuteczności. Brak jest również danych dotyczących wcześniaków (urodzonych przed 36. tygodniem ciąży).<sup data-drug="Latanoprost Genoptim" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="W badaniu tym dane dotyczące skuteczności w grupie wiekowej 0 do < 3 lat oparto na wynikach uzyskanych tylko u 13 pacjentów leczonych latanoprostem, a u 4 pacjentów stanowiących grupę wiekową poniżej 16

Analiza podgrup

Analizując podgrupy pacjentów w zależności od typu jaskry, stwierdzono, że obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego u pacjentów z pierwotną jaskrą wrodzoną i/lub jaskrą noworodków było podobne w grupach leczonych latanoprostem i tymololem. W podgrupie bez pierwotnej jaskry wrodzonej i/lub jaskry noworodków (obejmującej m.in. pacjentów z jaskrą młodzieńczą otwartego kąta, jaskrą w oku bezsoczewkowym) wyniki były zbliżone do tych uzyskanych w podgrupie z jaskrą wrodzoną.¹⁷

Dynamika efektu terapeutycznego

Efekt obniżenia ciśnienia wewnątrzgałkowego u dzieci i młodzieży był widoczny już po pierwszym tygodniu leczenia i utrzymywał się przez cały 12-tygodniowy okres badania, co jest zgodne z profilem działania obserwowanym u dorosłych.¹⁸

Wyniki badania pediatrycznego – dane tabelaryczne

¹⁹