Właściwości farmakodynamiczne leku Exbol (tramadol + paracetamol)

Produkt leczniczy Exbol, zawierający 37,5 mg tramadolu chlorowodorku i 325 mg paracetamolu w każdej tabletce, należy do grupy farmakoterapeutycznej obejmującej leki przeciwbólowe, a dokładniej opioidy w połączeniu z nieopioidowymi lekami przeciwbólowymi (kod ATC: N02AJ13). Preparat ten charakteryzuje złożony mechanizm działania wynikający z synergistycznego działania dwóch substancji czynnych o różnych punktach uchwytu w ośrodkowym i obwodowym układzie nerwowym.¹

Mechanizm działania tramadolu

Tramadol jest syntetycznym lekiem przeciwbólowym z grupy opioidów, wykazującym złożony mechanizm działania na ośrodkowy układ nerwowy. Substancja ta działa jako nieselektywny agonista receptorów opioidowych, wiążąc się z trzema ich typami: μ (mi), δ (delta) i κ (kappa), przy czym wykazuje najwyższe powinowactwo do receptorów μ. Ten mechanizm odpowiada za część działania przeciwbólowego leku, charakterystyczną dla opioidów.²

Unikatową cechą tramadolu jest dodatkowy, nieopioidowy mechanizm działania, polegający na:

• Hamowaniu neuronalnego wychwytu zwrotnego noradrenaliny – zwiększa to stężenie tego neuroprzekaźnika w szczelinie synaptycznej
• Zwiększaniu uwalniania serotoniny w ośrodkowym układzie nerwowym

Oba te mechanizmy przyczyniają się do nasilenia działania przeciwbólowego tramadolu poprzez wpływ na zstępujące szlaki kontroli bólu.³

Istotnym aspektem klinicznym jest także działanie przeciwkaszlowe tramadolu, co może stanowić dodatkową korzyść u pacjentów z towarzyszącym kaszlem.⁴

Profil bezpieczeństwa tramadolu

W przeciwieństwie do morfiny i innych silnych opioidów, tramadol wykazuje korzystniejszy profil bezpieczeństwa w zakresie wpływu na układ oddechowy. W szerokim zakresie dawek terapeutycznych wywierających efekt przeciwbólowy nie powoduje istotnej depresji ośrodka oddechowego, co stanowi ważną zaletę kliniczną, zwłaszcza u pacjentów z chorobami układu oddechowego.⁵

Tramadol charakteryzuje się również relatywnie niewielkim wpływem na:

• Motorykę przewodu pokarmowego – nie wywołuje istotnego spowolnienia perystaltyki, co zmniejsza ryzyko zaparć
• Układ sercowo-naczyniowy – wpływ na parametry hemodynamiczne jest zazwyczaj niewielki i klinicznie nieistotny

⁶

Siła działania przeciwbólowego tramadolu szacowana jest na 1/10 do 1/6 siły działania morfiny, co pozycjonuje go jako opioid o działaniu słabszym od morfiny, ale silniejszym od kodeiny.⁷

Mechanizm działania paracetamolu

Paracetamol (acetaminofen) jest powszechnie stosowanym lekiem przeciwbólowym i przeciwgorączkowym, którego dokładny mechanizm działania przeciwbólowego nie został w pełni wyjaśniony, pomimo wieloletnich badań. Jego działanie analgetyczne jest złożone i wielokierunkowe.⁸

Aktualny stan wiedzy wskazuje, że działanie przeciwbólowe paracetamolu obejmuje dwa główne komponenty:

• Działanie ośrodkowe – prawdopodobnie związane z:
  • Hamowaniem cyklooksygenazy w ośrodkowym układzie nerwowym
  • Modulacją szlaków serotoninergicznych
  • Aktywacją zstępujących szlaków hamowania bólu
  • Wpływem na układ kannabinoidowy poprzez aktywne metabolity
• Działanie obwodowe – prawdopodobnie związane z:
  • Selektywnym hamowaniem cyklooksygenazy typu 2 (COX-2) w tkankach obwodowych
  • Hamowaniem wytwarzania prostaglandyn w miejscu uszkodzenia tkanek

⁹

Zastosowanie kliniczne w kontekście drabiny analgetycznej WHO

Istotną informacją dla lekarzy jest pozycjonowanie preparatu Exbol w schemacie leczenia bólu. Zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), kombinacja tramadolu z paracetamolem znajduje się na II stopniu drabiny analgetycznej. Oznacza to, że preparat jest odpowiedni do leczenia bólu o nasileniu umiarkowanym do znacznego.¹⁰

Fakt ten powinien być uwzględniany przez lekarzy podczas podejmowania decyzji o włączeniu leku Exbol do terapii przeciwbólowej, szczególnie w kontekście:

• Intensywności bólu doświadczanego przez pacjenta
• Wcześniejszej odpowiedzi na leki z I stopnia drabiny analgetycznej (np. niesteroidowe leki przeciwzapalne, paracetamol w monoterapii)
• Planowanego czasu trwania terapii
• Indywidualnych czynników ryzyka wystąpienia działań niepożądanych

Synergizm działania składników

Połączenie tramadolu z paracetamolem w jednym preparacie zapewnia synergistyczne działanie przeciwbólowe, którego efekt jest większy niż suma działań poszczególnych składników stosowanych oddzielnie. Dzieje się tak dzięki różnym, uzupełniającym się mechanizmom działania obu substancji czynnych:

1. Tramadol działa głównie na receptory opioidowe oraz szlaki noradrenergiczne i serotoninergiczne w ośrodkowym układzie nerwowym
2. Paracetamol wywiera działanie ośrodkowe i obwodowe poprzez wpływ na syntezę prostaglandyn i inne mechanizmy

Taka kombinacja pozwala na uzyskanie skutecznego działania przeciwbólowego przy zastosowaniu mniejszych dawek poszczególnych składników, co potencjalnie może zmniejszyć ryzyko wystąpienia działań niepożądanych charakterystycznych dla każdej z substancji aktywnych stosowanej w wyższych dawkach.