Właściwości farmakodynamiczne leku empagliflozyna

Empagliflozyna należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako inhibitory kotransportera sodowo-glukozowego 2 (SGLT2), stosowanej w leczeniu cukrzycy typu 2. Zgodnie z klasyfikacją ATC, lek ten posiada kod A10BK03.¹

Mechanizm działania

Empagliflozyna jest odwracalnym, silnym (IC50 wynosi 1,3 nmol) i selektywnym konkurencyjnym inhibitorem kotransportera sodowo-glukozowego 2 (SGLT2). Wykazuje ona wysoką specyficzność wobec SGLT2, będąc 5000 razy bardziej selektywną w porównaniu do SGLT1, który jest głównym transporterem odpowiedzialnym za wchłanianie glukozy z jelita. SGLT2 charakteryzuje się wysokim poziomem ekspresji w tkance nerkowej, natomiast w innych tkankach jego ekspresja jest minimalna lub nie występuje wcale.²

SGLT2 pełni kluczową rolę jako główny transporter odpowiedzialny za resorpcję glukozy z przesączu kłębuszkowego z powrotem do krwiobiegu. U pacjentów z cukrzycą typu 2 i towarzyszącą hiperglikemią dochodzi do zwiększonej filtracji i resorpcji glukozy.³

Wpływ na kontrolę glikemii

Empagliflozyna przyczynia się do poprawy kontroli glikemii u pacjentów z cukrzycą typu 2 poprzez zmniejszenie wchłaniania zwrotnego glukozy w nerkach. Ilość glukozy eliminowanej przez nerki w mechanizmie wydalania z moczem jest zależna od stężenia glukozy we krwi oraz wartości wskaźnika filtracji kłębuszkowej (GFR). Zahamowanie aktywności SGLT2 u pacjentów z cukrzycą typu 2 i hiperglikemią skutkuje wydalaniem nadmiaru glukozy z moczem.⁴

Dodatkowo, rozpoczęcie terapii empagliflozyną prowadzi do zwiększonego wydalania sodu, co wywołuje diurezę osmotyczną i w konsekwencji zmniejszenie objętości wewnątrznaczyniowej.⁵

Efekty kliniczne

U pacjentów z cukrzycą typu 2 wydalanie glukozy z moczem zwiększa się natychmiast po pierwszej dawce empagliflozyny i utrzymuje się przez cały 24-godzinny okres pomiędzy kolejnymi dawkami. Efekt zwiększonego wydalania glukozy z moczem utrzymuje się również na koniec 4-tygodniowego okresu leczenia, osiągając średnio około 78 g/dobę.⁶

Zwiększone wydalanie glukozy z moczem prowadzi do natychmiastowego obniżenia stężenia glukozy w osoczu pacjentów z cukrzycą typu 2. Empagliflozyna poprawia stężenie glukozy w osoczu zarówno na czczo, jak i po posiłku.⁷

Istotną zaletą mechanizmu działania empagliflozyny jest jego niezależność od czynności komórek beta oraz działania insuliny, co wiąże się z niskim ryzykiem wystąpienia hipoglikemii. W trakcie badań zaobserwowano poprawę zastępczych wskaźników oceny czynności komórek beta, w tym modelu oceny homeostazy (HOMA-β, ang. Homeostasis Model Assessment–β).⁸

Wpływ na masę ciała i ciśnienie tętnicze

Glukozuria wywoływana przez empagliflozynę skutkuje utratą kalorii, co prowadzi do redukcji tkanki tłuszczowej i zmniejszenia masy ciała. Dodatkowo, glukozuria obserwowana podczas leczenia empagliflozyną wiąże się z diurezą, co może przyczyniać się do trwałego i umiarkowanego obniżenia ciśnienia tętniczego krwi.⁹

Wpływ na układ sercowo-naczyniowy

Empagliflozyna, poza swoim podstawowym działaniem hipoglikemizującym, wykazuje również korzystny wpływ na układ sercowo-naczyniowy. Lek zmniejsza wchłanianie zwrotne sodu i zwiększa jego dostarczanie do kanalika dalszego, co może wpływać na szereg procesów fizjologicznych, w tym:¹⁰

• Zwiększenie sprzężenia zwrotnego kanalikowo-kłębuszkowego
• Zmniejszenie ciśnienia wewnątrzkłębuszkowego
• Redukcja obciążenia wstępnego i następczego serca
• Hamowanie aktywności układu współczulnego
• Zmniejszenie napięcia ściany lewej komory (potwierdzone niższymi wartościami NT-proBNP)
• Korzystny wpływ na przebudowę serca
• Poprawa ciśnienia napełniania
• Poprawa funkcji rozkurczowej serca

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Wyniki badań klinicznych w cukrzycy typu 2

W leczeniu cukrzycy typu 2 kluczowymi celami terapeutycznymi są poprawa kontroli glikemii oraz zmniejszenie zachorowalności i śmiertelności z przyczyn sercowo-naczyniowych. Skuteczność empagliflozyny w zakresie kontroli glikemii oraz jej wpływ na układ sercowo-naczyniowy były oceniane w dwunastu badaniach klinicznych prowadzonych metodą podwójnie ślepej próby, kontrolowanych placebo i lekiem aktywnym.¹¹

W badaniach uczestniczyło łącznie 14 663 pacjentów z cukrzycą typu 2, z czego 9 295 otrzymywało empagliflozynę (10 mg empagliflozyny: 4 165 pacjentów; 25 mg empagliflozyny: 5 130 pacjentów). Okres leczenia w pięciu badaniach wynosił 24 tygodnie; rozszerzenia badań oraz inne badania umożliwiły ekspozycję pacjentów na empagliflozynę przez okres do 102 tygodni.¹²

Skuteczność kliniczna w różnych schematach terapeutycznych

Badania kliniczne wykazały, że leczenie empagliflozyną, zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu z metforminą, pioglitazonem, pochodnymi sulfonylomocznika, inhibitorami DPP-4 i insuliną, prowadzi do klinicznie istotnej poprawy następujących parametrów:¹³

• Wartość hemoglobiny glikowanej (HbA1c)
• Stężenie glukozy w osoczu na czczo (FPG, ang. fasting plasma glucose)
• Masa ciała
• Ciśnienie krwi skurczowe i rozkurczowe

Stosowanie empagliflozyny w dawce 25 mg w porównaniu z dawką 10 mg i placebo skutkowało większym odsetkiem pacjentów osiągających docelową wartość HbA1c <7% oraz mniejszą liczbą osób wymagających ratunkowego leczenia hipoglikemizującego. Zaobserwowano również zależność między początkową wartością HbA1c a wielkością jej spadku w trakcie leczenia – wyższa początkowa wartość HbA1c była związana z większym spadkiem tego parametru podczas terapii.<sup data-drug="Empelic" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Podawanie empagliflozyny w dawce 25 mg przyniosło większy odsetek pacjentów osiągających docelową wartość HbA1c 14

Wpływ na śmiertelność sercowo-naczyniową

Niezwykle istotnym aspektem skuteczności empagliflozyny jest jej korzystny wpływ na układ sercowo-naczyniowy. Badania kliniczne wykazały, że empagliflozyna dodana do standardowego leczenia zmniejsza śmiertelność z przyczyn sercowo-naczyniowych u pacjentów z cukrzycą typu 2 i utrwaloną chorobą układu krążenia.¹⁵