Właściwości farmakodynamiczne
EMLA 25 mg/g + 25 mg/g

Właściwości farmakodynamiczne leku EMLA

EMLA jest produktem leczniczym zawierającym substancje czynne: lidokainę i prylokainę, każdą w stężeniu 25 mg/g, w postaci białego jednorodnego kremu. Lek należy do grupy farmakoterapeutycznej miejscowych środków znieczulających, a dokładniej do podgrupy amidów (kod ATC: N01B B20). Produkt wywołuje miejscowe znieczulenie skóry i błon śluzowych, co czyni go przydatnym w różnorodnych procedurach medycznych związanych z bólem powierzchniowym.¹

Mechanizm działania

Mechanizm działania EMLA polega na uwalnianiu lidokainy i prylokainy z kremu do warstw naskórka i skóry właściwej, gdzie substancje te oddziałują na receptory skórne i zakończenia nerwowe odpowiedzialne za przewodzenie bodźców bólowych. Obie substancje czynne są amidowymi lekami znieczulającymi miejscowo, które stabilizują błony neuronów poprzez hamowanie przepływu jonów niezbędnych do inicjacji i przewodzenia impulsów nerwowych. Ten mechanizm działania prowadzi do miejscowego znieczulenia obszaru poddanego działaniu leku. Istotne jest, że skuteczność znieczulenia jest bezpośrednio zależna od czasu aplikacji oraz zastosowanej dawki kremu.²

Działanie miejscowe EMLA na różnych typach tkanek

Działanie na nieuszkodzoną skórę

EMLA stosuje się na nieuszkodzoną skórę pod opatrunkiem okluzyjnym. Czas niezbędny do uzyskania odpowiedniego efektu znieczulającego skórę wynosi od 1 do 2 godzin, w zależności od rodzaju planowanej procedury medycznej. Miejscowy efekt znieczulający ulega poprawie wraz z wydłużeniem czasu aplikacji w zakresie od 1 do 2 godzin dla większości obszarów ciała. Wyjątkiem są obszary skóry twarzy oraz męskich narządów płciowych, gdzie czas ten jest krótszy. W przypadku twarzy, ze względu na cienką skórę i obfite ukrwienie, maksymalny efekt znieczulający uzyskuje się już po 30-60 minutach na czole i policzkach. Podobnie, znieczulenie męskich narządów płciowych osiąga się już po 15 minutach od aplikacji. Czas utrzymywania się znieczulenia po zastosowaniu EMLA przez 1-2 godziny wynosi co najmniej 2 godziny od momentu zdjęcia opatrunku (z wyjątkiem twarzy, gdzie czas ten jest krótszy).³

Warto zauważyć, że EMLA wykazuje taką samą skuteczność i czas do początku działania dla wszystkich rodzajów pigmentacji skóry (typy I-VI). W badaniach klinicznych nie zaobserwowano różnic pod względem bezpieczeństwa lub skuteczności (w tym czasu do początku znieczulenia) między pacjentami w podeszłym wieku (65-96 lat) a pacjentami młodszymi.⁴

Odpowiedź naczyniowa

EMLA powoduje charakterystyczną dwufazową odpowiedź naczyniową, która obejmuje początkowe zwężenie naczyń, po którym następuje ich rozszerzenie w miejscu aplikacji. Niezależnie od tej reakcji, EMLA ułatwia procedurę nakłucia żyły w porównaniu z kremem placebo. U pacjentów z atopowym zapaleniem skóry obserwuje się podobną, lecz krótszą reakcję, z zaczerwienieniem pojawiającym się już po 30-60 minutach, co wskazuje na szybsze wchłanianie produktu przez skórę u tych osób.⁵

EMLA może powodować przemijające zwiększenie grubości skóry, co częściowo wynika z uwodnienia skóry pod opatrunkiem okluzyjnym. Ta zwiększona grubość normalizuje się w ciągu około 15 minut po ekspozycji skóry na powietrze.⁶

Głębokość znieczulenia

Głębokość (stopień) znieczulenia skóry zwiększa się wraz z wydłużeniem czasu aplikacji EMLA. Badania wykazały, że u 90% pacjentów znieczulenie jest wystarczające do wprowadzenia sztancy biopsyjnej (o średnicy 4 mm) na głębokość 2 mm po 60 minutach stosowania, a na głębokość 3 mm po 120 minutach aplikacji produktu.⁷

Działanie na błony śluzowe narządów płciowych

W przypadku aplikacji na błony śluzowe narządów płciowych wchłanianie substancji czynnych przebiega szybciej, a początek znieczulenia następuje wcześniej niż po zastosowaniu kremu na skórę. Po aplikacji EMLA przez 5-10 minut na błonę śluzową żeńskich narządów płciowych, średni czas trwania skutecznego znieczulenia na stymulację laserem argonowym (wywołującą ostry, kłujący ból) wynosi 15-20 minut, przy czym obserwuje się znaczne różnice indywidualne w zakresie od 5 do 45 minut.⁸

Działanie na owrzodzenia kończyn dolnych

W przypadku owrzodzeń kończyn dolnych, u większości pacjentów skuteczne znieczulenie umożliwiające oczyszczenie ran uzyskuje się po 30 minutach stosowania EMLA. Aplikacja kremu przez 60 minut może dodatkowo poprawić stopień znieczulenia. Istotne jest, aby procedura oczyszczania owrzodzenia rozpoczęła się w ciągu 10 minut po usunięciu kremu, gdyż nie są dostępne dane kliniczne dotyczące dłuższego odroczenia tej procedury. EMLA wykazuje korzystne działanie polegające na zmniejszeniu bólu pozabiegowego przez okres do 4 godzin po oczyszczeniu owrzodzenia.⁹

Dodatkowo, stosowanie EMLA pozwala na zmniejszenie liczby zabiegów oczyszczania owrzodzenia wymaganych do uzyskania czystej rany w porównaniu z procedurą wykorzystującą krem placebo. Co ważne, nie zaobserwowano żadnego negatywnego wpływu stosowania EMLA na proces gojenia owrzodzeń ani na florę bakteryjną w miejscu aplikacji.¹⁰

Stosowanie EMLA u dzieci i młodzieży

Badania kliniczne obejmujące ponad 2300 dzieci i młodzieży ze wszystkich grup wiekowych wykazały skuteczność EMLA w zmniejszaniu bólu związanego z różnymi procedurami, takimi jak:

• wkłucie igły (nakłucie żyły, kaniulacja)
• podawanie szczepionek podskórnie i domięśniowo
• nakłucie lędźwiowe
• leczenie laserowe zmian naczyniowych
• łyżeczkowanie zmian mięczakowych (mięczak zakaźny)

EMLA skutecznie zmniejsza ból zarówno związany z wprowadzaniem igły, jak i z iniekcją szczepionek. Skuteczność przeciwbólowa zwiększa się wraz z wydłużeniem czasu stosowania kremu w zakresie od 15 do 90 minut w przypadku skóry niezmienionej. Natomiast w przypadku zmian naczyniowych skóry nie wykazano dodatkowej korzyści ze stosowania kremu przez 90 minut w porównaniu z aplikacją przez 60 minut.¹¹

Należy podkreślić, że nie stwierdzono przewagi EMLA nad placebo w odniesieniu do znieczulenia przed krioterapią brodawek pospolitych (kurzajek) przy użyciu ciekłego azotu. Ponadto, nie zdołano wykazać odpowiedniej skuteczności EMLA w znieczuleniu do zabiegu obrzezania.¹²

Methemoglobinemia u noworodków

W jedenastu badaniach klinicznych u noworodków wykazano, że maksymalne stężenia methemoglobiny pojawiają się około 8 godzin po zastosowaniu EMLA na skórę. Stężenia te są jednak klinicznie nieistotne przy stosowaniu zalecanych dawek kremu i wracają do prawidłowego poziomu po około 12-13 godzinach. Powstawanie methemoglobiny jest związane z kumulacją prylokainy wchłanianej przez skórę i może nasilać się przy dłuższym czasie stosowania produktu.¹³

Wpływ EMLA na odpowiedź immunologiczną po szczepieniach

Kluczowym aspektem bezpieczeństwa stosowania EMLA w kontekście szczepień jest brak wpływu na skuteczność szczepionek. Badania kliniczne potwierdziły, że stosowanie EMLA przed podaniem szczepionek nie wpływa na:

• średnie miana przeciwciał
• tempo serokonwersji
• odsetek pacjentów osiągających ochronne lub dodatnie miana przeciwciał po immunizacji

Powyższe wyniki dotyczą szczepionek przeciwko odrze-śwince-różyczce, domięśniowych szczepionek przeciwko błonicy-krztuścowi-tężcowi, inaktywowanego wirusa polio, bakterii Haemophilus influenzae b oraz szczepionek przeciwko zapaleniu wątroby B. W badaniach porównawczych nie stwierdzono różnic między pacjentami otrzymującymi EMLA a tymi, którym podawano placebo.¹⁴