Właściwości farmakodynamiczne dorzolamidu

Dorzolamid, substancja czynna leku Dorzoma Mono (20 mg/ml), należy do grupy farmakoterapeutycznej inhibitorów anhydrazy węglanowej stosowanych w leczeniu jaskry i zwężających źrenicę (kod ATC: S 01 EC 03). Jest to lek przeznaczony do miejscowego stosowania w postaci kropli do oczu, którego głównym celem terapeutycznym jest obniżenie podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego.¹

Mechanizm działania

Mechanizm działania dorzolamidu opiera się na hamowaniu aktywności anhydrazy węglanowej, enzymu występującego w wielu tkankach organizmu, w tym w strukturach oka. U ludzi anhydraza węglanowa występuje w postaci różnych izoenzymów, z których najaktywniejszą formą jest anhydraza węglanowa II. Enzym ten znajduje się przede wszystkim w krwinkach czerwonych, ale jest również obecny w innych tkankach organizmu.²

Chlorowodorek dorzolamidu, zawarty w leku Dorzoma Mono, silnie hamuje ludzką anhydrazę węglanową II. Hamowanie tego enzymu w wyrostkach rzęskowych oka prowadzi do zmniejszenia wydzielania cieczy wodnistej, co w konsekwencji powoduje obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego. Jest to kluczowy mechanizm terapeutyczny, ponieważ zwiększone ciśnienie wewnątrzgałkowe stanowi jedną z głównych przyczyn uszkodzenia nerwu wzrokowego i związanej z jaskrą utraty pola widzenia.³

Profil farmakodynamiczny w porównaniu z innymi lekami

Dorzolamid wykazuje korzystny profil działania w porównaniu z innymi grupami leków stosowanymi w terapii jaskry:

• W odróżnieniu od leków zwężających źrenicę (miotyków), dorzolamid zmniejsza ciśnienie wewnątrzgałkowe bez wywoływania działań niepożądanych charakterystycznych dla miotyków, takich jak nocna ślepota, kurcz akomodacji czy zwężenie źrenicy.⁴
• W przeciwieństwie do miejscowo stosowanych leków beta-adrenolitycznych, dorzolamid wywiera minimalny wpływ lub nie wpływa wcale na częstość akcji serca i ciśnienie tętnicze.⁵

Należy zauważyć, że leki beta-adrenolityczne podawane miejscowo również obniżają ciśnienie wewnątrzgałkowe poprzez zmniejszenie wydzielania cieczy wodnistej oka, jednak działają one odmiennym mechanizmem niż dorzolamid. Wykazano synergistyczne działanie dorzolamidu dodanego do miejscowo stosowanego leku beta-adrenolitycznego, co skutkuje większym obniżeniem ciśnienia wewnątrzgałkowego. Podobne działanie synergistyczne zaobserwowano przy jednoczesnym stosowaniu leków beta-adrenolitycznych i doustnych inhibitorów anhydrazy węglanowej.⁶

Skuteczność kliniczna dorzolamidu

Badania u dorosłych

Skuteczność dorzolamidu została potwierdzona w szeroko zakrojonych badaniach klinicznych z okresem obserwacji do jednego roku. Badania te obejmowały pacjentów z jaskrą lub nadciśnieniem ocznym, u których stosowano dorzolamid:

• w monoterapii trzy razy na dobę (początkowe ciśnienie wewnątrzgałkowe ≥ 23 mmHg)
• lub dwa razy na dobę jako leczenie uzupełniające do terapii beta-adrenolitykiem w postaci kropli do oczu (początkowe ciśnienie wewnątrzgałkowe ≥ 22 mmHg)⁷

Wyniki badań wykazały, że dorzolamid, zarówno w monoterapii, jak i jako leczenie uzupełniające, efektywnie zmniejszał ciśnienie wewnątrzgałkowe przez całą dobę, a efekt ten utrzymywał się podczas długotrwałego stosowania. Skuteczność dorzolamidu stosowanego długoterminowo w monoterapii była porównywalna do skuteczności betaksololu.⁸

Co istotne, dorzolamid stosowany jako uzupełnienie terapii lekami beta-adrenolitycznymi w postaci kropli do oczu powodował dodatkowe obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego. Efekt ten był porównywalny do działania pilokarpiny 2% stosowanej cztery razy na dobę.⁹

Badania w populacji pediatrycznej

Bezpieczeństwo stosowania dorzolamidu w populacji pediatrycznej oceniono w trzymiesięcznym, podwójnie maskowanym, kontrolowanym aktywnym lekiem, wieloośrodkowym badaniu klinicznym. Badanie obejmowało 184 pacjentów pediatrycznych (w tym 122 przyjmujących dorzolamid) w wieku od 1 tygodnia do <6 lat z jaskrą lub podwyższonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym (wyjściowe IOP >22 mmHg).<sup data-drug="Dorzoma Mono" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="W celu oceny bezpieczeństwa stosowania dorzolamidu, podawanego miejscowo trzy razy na dobę, przeprowadzono trzymiesięczne, podwójnie maskowane, kontrolowane aktywnym lekiem, wieloośrodkowe badanie z udziałem 184 (122 przyjmujących dorzolamid) pacjentów pediatrycznych w wieku od 1 tygodnia do 22 mmHg).”>10

U około połowy pacjentów w obu grupach rozpoznano jaskrę wrodzoną. Pozostałe najczęstsze etiologie obejmowały:

• zespół Sturge-Webera
• dysgenezję mezodermalną rogówki i tęczówki
• afakię¹¹

Pacjenci zostali podzieleni na dwie grupy wiekowe, w których zastosowano odpowiednie dawkowanie:

Około 70 pacjentów w obu grupach wiekowych otrzymywało leczenie przez co najmniej 61 dni, a u około 50 pacjentów terapia trwała 81-100 dni.¹²

W przypadku niezadowalającej kontroli ciśnienia wewnątrzgałkowego przy zastosowaniu monoterapii, zmieniano protokół leczenia według następującego schematu:

• u 30 pacjentów w wieku <2 lat zastosowano jednoczesne podawanie 0,25% tymololu w postaci żelu raz na dobę oraz 2% dorzolamidu trzy razy na dobę
• u 30 pacjentów w wieku ≥2 lat wprowadzono jednoczesne podawanie 2% dorzolamidu oraz 0,5% tymololu dwa razy na dobę<sup data-drug="Dorzoma Mono" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="W przypadku uzyskania niezadowalającej kontroli ciśnienia wewnątrzgałkowego po zastosowaniu dorzolamidu lub tymololu w postaci żelu w monoterapii, zmieniano sposób leczenia na metodę otwartej próby zgodnie z następującym schematem: u 30 pacjentów w wieku 13

Wyniki badań bezpieczeństwa w populacji pediatrycznej

Przeprowadzone badanie nie wykazało istnienia dodatkowych zagrożeń dla bezpieczeństwa stosowania dorzolamidu u dzieci w porównaniu do dorosłych. Działania niepożądane związane ze stosowaniem leku obserwowano u około 26% dzieci (20% w grupie przyjmującej dorzolamid w monoterapii). Były to głównie miejscowe, niezbyt poważne działania w obrębie oczu, takie jak:

• piekący i kłujący ból oczu
• ból w miejscu wkroplenia
• ból oczu¹⁴

U niewielkiego odsetka pacjentów (<4%) zaobserwowano obrzęk lub przymglenie rogówki. Częstość występowania reakcji miejscowych była porównywalna do częstości obserwowanej przy stosowaniu komparatora.<sup data-drug="Dorzoma Mono" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="U niewielkiego odsetka pacjentów 15

Warto podkreślić, że po wprowadzeniu leku do obrotu obserwowano przypadki kwasicy metabolicznej u bardzo młodych pacjentów, szczególnie z niedorozwojem lub upośledzeniem funkcji nerek.¹⁶

Wyniki skuteczności w populacji pediatrycznej

Wyniki dotyczące skuteczności stosowania dorzolamidu u dzieci sugerują, że średnie obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego w grupie otrzymującej dorzolamid jest porównywalne do średniego obniżenia ciśnienia wewnątrzgałkowego obserwowanego w grupie przyjmującej tymolol. Zaobserwowano nieznacznie korzystniejsze wartości liczbowe dla tymololu, jednak różnice te nie były statystycznie istotne. Należy zaznaczyć, że nie są dostępne dłuższe badania skuteczności leku (trwające ponad 12 tygodni).^{12 tygodni) nie są dostępne.”>17}