Właściwości farmakodynamiczne
Clarithromycin Genoptim 250 mg

Właściwości farmakodynamiczne

Klarytromycyna należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwbakteryjnych do stosowania ogólnego, określanych jako makrolidy, sklasyfikowanych kodem ATC: J 01 FA 09. Jest to półsyntetyczna pochodna erytromycyny A, charakteryzująca się silnymi właściwościami przeciwbakteryjnymi.¹

Mechanizm działania

Mechanizm działania przeciwbakteryjnego klarytromycyny polega na przyłączaniu się do podjednostek 50S rybosomów w komórkach wrażliwych bakterii, co prowadzi do zahamowania syntezy białka. Badania porównawcze wykazały, że minimalne stężenie hamujące (MIC) klarytromycyny jest około dwukrotnie mniejsze niż erytromycyny, co świadczy o jej zwiększonej skuteczności.²

Klarytromycyna wykazuje silne działanie na Legionella pneumophila i Mycoplasma pneumoniae, co potwierdziły badania in vitro. Wobec Helicobacter pylori działa bakteriobójczo, przy czym aktywność leku jest silniejsza w środowisku obojętnym niż kwaśnym. Dane z badań zarówno in vitro, jak i in vivo dokumentują aktywność antybiotyku przeciwko klinicznie istotnym drobnoustrojom z rodzaju Mycobacterium.³

Należy zaznaczyć, że drobnoustroje z rodziny Enterobacteriaceae, rodzaju Pseudomonas oraz inne Gram-ujemne pałeczki niepowodujące fermentacji laktozy wykazują brak wrażliwości na klarytromycynę w badaniach in vitro.⁴

Spektrum przeciwbakteryjne

Do drobnoustrojów wrażliwych na klarytromycynę należą:⁵

• Tlenowe bakterie Gram-dodatnie: Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes, Listeria monocytogenes⁶
• Tlenowe bakterie Gram-ujemne: Haemophilus influenzae, Haemophilus parainfluenzae, Moraxella catarrhalis, Neisseria gonorrhoeae, Legionella pneumophila⁷
• Inne drobnoustroje: Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae⁸
• Mykobakterie: Mycobacterium leprae, Mycobacterium kansasii, Mycobacterium chelonae, Mycobacterium fortuitum, kompleks Mycobacterium avium (MAC), w skład którego wchodzą Mycobacterium avium i Mycobacterium intracellulare⁹
• Bakterie mikroaerofilne: Helicobacter pylori¹⁰

Istotne jest, że wytwarzanie beta-laktamazy przez bakterie zwykle nie wpływa na aktywność klarytromycyny. Należy jednak zauważyć, że większość szczepów gronkowców opornych na metycylinę i oksacylinę wykazuje również oporność na klarytromycynę.¹¹

Dodatkowe drobnoustroje potencjalnie wrażliwe

Badania wykazały, że następujące drobnoustroje są wrażliwe na klarytromycynę in vitro, jednak znaczenie kliniczne tych badań nie zostało potwierdzone właściwie udokumentowanymi badaniami klinicznymi:¹²

• Tlenowe bakterie Gram-dodatnie: Streptococcus agalactiae, Streptococcus (grupa C, F, G), Streptococcus viridans¹³
• Tlenowe bakterie Gram-ujemne: Bordetella pertussis, Pasteurella multocida¹⁴
• Beztlenowe bakterie Gram-dodatnie: Clostridium perfringens, Peptococcus niger, Propionibacterium acnes¹⁵
• Beztlenowe bakterie Gram-ujemne: Bacteroides melaninogenicus¹⁶
• Inne bakterie: Borrelia burgdorferi, Treponema pallidum, Campylobacter jejuni¹⁷

Aktywny metabolit

Głównym mikrobiologicznie czynnym metabolitem klarytromycyny u człowieka jest 14-OH-klarytromycyna. Metabolit ten działa na większość bakterii z siłą porównywalną do związku macierzystego lub do 2-krotnie słabiej. Wyjątek stanowi Haemophilus influenzae, wobec którego metabolit działa 2-krotnie silniej. Zarówno związek macierzysty, jak i 14-OH-klarytromycyna wykazują wobec H. influenzae działanie addycyjne lub synergiczne, w zależności od badanego szczepu, co ma istotne znaczenie kliniczne.¹⁸

Skuteczność na modelach zwierzęcych

W eksperymentalnych modelach zakażeń u zwierząt udowodniono, że klarytromycyna wykazuje od 2 do 10 razy silniejsze działanie niż erytromycyna. Na przykład, u myszy klarytromycyna była bardziej skuteczna od erytromycyny w zakażeniach ogólnoustrojowych, ropniach podskórnych oraz zakażeniach układu oddechowego wywołanych przez S. pneumoniae, S. aureus, S. pyogenes i H. influenzae.¹⁹

Szczególnie znaczącą przewagę klarytromycyny nad erytromycyną zaobserwowano u świnek morskich zakażonych pałeczkami Legionella. Podana dootrzewnowo klarytromycyna w dawce 1,6 mg/kg mc./dobę była skuteczniejsza niż erytromycyna w dawce 50 mg/kg mc./dobę, co podkreśla wysoką aktywność leku wobec tego patogenu.²⁰

Mechanizm oporności

Nabyta oporność na makrolidy u S. pneumoniae, S. pyogenes i S. aureus rozwija się głównie poprzez dwa mechanizmy:²¹

1. Metylacja rybosomu przez enzym (erm), która uniemożliwia związanie antybiotyku z rybosomem.
2. Aktywny transport na zewnątrz komórki (mef lub msr), który powoduje wypompowanie antybiotyku z komórki, uniemożliwiając jego oddziaływanie z rybosomem.

Powyższe mechanizmy oporności są równie skuteczne przeciw makrolidom z 14- i 15-węglowym pierścieniem laktonowym, takim jak erytromycyna, klarytromycyna, roksytromycyna i azytromycyna. Warto podkreślić, że mechanizmy oporności na penicylinę i makrolidy nie są ze sobą powiązane.²²

Należy zwrócić uwagę na oporność krzyżową rozwijającą się za pośrednictwem mechanizmu erm między makrolidami, takimi jak klarytromycyna, a linkozamidami, takimi jak linkomycyna i klindamycyna, co ma istotne znaczenie w praktyce klinicznej.²³

U Moraxella i Haemophilus spp. nie zidentyfikowano dotychczas mechanizmów nabytej oporności na makrolidy.²⁴

Stężenia graniczne

Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST, ang. European Committee for Antimicrobial Susceptibility Testing) określił następujące stężenia graniczne dla klarytromycyny, które pozwalają na rozróżnienie między drobnoustrojami wrażliwymi a opornymi:²⁵

W przypadku stosowania klarytromycyny w celu eradykacji Helicobacter pylori, Instytut Standardów Klinicznych i Laboratoryjnych (CLSI, ang. Clinical and Laboratory Standards Institute) określił minimalne stężenie hamujące wzrost bakterii ≤0,25 μg/ml jako stężenie graniczne wyznaczające lekowrażliwość.²⁶

Istotne jest, że współczynniki występowania nabytej oporności wybranych gatunków bakterii mogą różnić się w zależności od regionu geograficznego oraz okresu badania. Dlatego zaleca się uzyskanie lokalnych informacji o poziomie oporności, szczególnie w przypadku leczenia ciężkich zakażeń. W sytuacjach, gdy lokalne występowanie oporności osiąga poziom podważający skuteczność klarytromycyny w co najmniej niektórych typach zakażeń, wskazana jest konsultacja z ekspertami w dziedzinie mikrobiologii i chorób zakaźnych.²⁷