Działania niepożądane leku Cisplatin-Ebewe

Cisplatyna jest lekiem cytostatycznym, którego stosowanie wiąże się z szeregiem działań niepożądanych, które mogą mieć wpływ na jakość życia pacjenta oraz przebieg terapii. Profil działań niepożądanych cisplatyny obejmuje liczne układy i narządy, przy czym część z nich może mieć charakter poważny i zagrażający życiu. ¹

Ogólna charakterystyka działań niepożądanych

Działania niepożądane cisplatyny wykazują wyraźną zależność od dawki i mogą nasilać się wraz z kumulacją dawki w organizmie. Najczęściej raportowane działania niepożądane (występujące u ponad 10% pacjentów) obejmują zaburzenia hematologiczne (leukopenia, małopłytkowość, niedokrwistość), zaburzenia żołądkowo-jelitowe (jadłowstręt, nudności, wymioty, biegunka), zaburzenia słuchu, zaburzenia nerek i dróg moczowych (niewydolność nerek, hiperurykemia) oraz gorączka. ^{10%) zgłaszanymi działaniami niepożądanymi po podaniu cisplatyny były zaburzenia krwi i układu chłonnego (leukopenia, małopłytkowość, niedokrwistość), zaburzenia żołądka i jelit (jadłowstręt, nudności, wymioty, biegunka), zaburzenia ucha (zaburzenia słuchu), zaburzenia nerek i dróg moczowych (niewydolność nerek, hiperurykemia) oraz gorączka.”>2}

Około 1/3 pacjentów otrzymujących pojedynczą dawkę cisplatyny doświadcza ciężkiego działania toksycznego na nerki, szpik kostny i narząd słuchu. Te działania są zwykle zależne od dawki i nasilają się wraz z dawką skumulowaną. Warto podkreślić, że ototoksyczność może mieć cięższy przebieg u dzieci. ³

Kluczowe działania niepożądane i ich charakterystyka

Działanie nefrotoksyczne

Nefrotoksyczność jest jednym z najpoważniejszych działań niepożądanych cisplatyny. Niewielkie i odwracalne zaburzenia czynności nerek mogą wystąpić po podaniu dawki pośredniej (20 – < 50 mg/m²). Natomiast podanie pojedynczej dużej dawki (50-120 mg/m²) lub ponowne podanie cisplatyny w ciągu doby może prowadzić do niewydolności nerek z martwicą kanalików, ujawniającej się jako mocznica lub bezmocz. Niewydolność nerek może być nieodwracalna. <sup data-drug="Cisplatin – Ebewe" data-section="Działania niepożądane" title="Niewielkie i odwracalne zaburzenia czynności nerek mogą wystąpić po podaniu dawki pośredniej (20 – 4

Nefrotoksyczność ma charakter kumulacyjny i może wystąpić po 2-3 dniach lub 2 tygodniach po zastosowaniu pierwszej dawki cisplatyny. W wyniku uszkodzenia nerek może zwiększyć się stężenie kreatyniny i mocznika. Wymuszona diureza poprzez nawodnienie lub przez nawodnienie i podanie leku moczopędnego przed i po podaniu cisplatyny zmniejsza ryzyko nefrotoksyczności. ⁵

Badania wykazały, że nefrotoksyczność obserwowano u 28-36% pacjentów bez odpowiedniego nawodnienia po podaniu pojedynczej dawki cisplatyny 50 mg/m². Hiperurykemia związana z nefrotoksycznością notowana była u 25-30% pacjentów. Może ona występować bezobjawowo lub jako dna moczanowa. Do czynników sprzyjających nefrotoksyczności wywołanej cisplatyną należy hiperurykemia i hiperalbuminemia. ⁶

Działanie ototoksyczne

Zaburzenia słuchu wykazano u około 31% pacjentów leczonych cisplatyną w dawce 50 mg/m² pc. Działanie to nasila się wraz z dawką skumulowaną, może być nieodwracalne i czasem ograniczone do jednego ucha. Ototoksyczność objawia się szumami usznymi i/lub zaburzeniami słyszenia dźwięków o wyższych częstotliwościach (4000-8000 Hz). ⁷

Zaburzenia słyszenia dźwięków o częstotliwościach 250-2000 Hz (prawidłowy zakres słyszenia) notowano u 10-15% pacjentów. Szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że napromienianie czaszki przed lub w trakcie podawania cisplatyny zwiększa ryzyko utraty słuchu. ⁸

Działania niepożądane żołądkowo-jelitowe

Jadłowstręt, nudności, wymioty, bóle żołądka i biegunka to często występujące działania niepożądane, które pojawiają się między 1. i 4. godziną po podaniu cisplatyny. Objawy te ustępują u większości pacjentów po 24 godzinach, jednak lżejsze nudności i jadłowstręt mogą utrzymywać się do 7 dni po leczeniu. ⁹

Działania niepożądane sercowo-naczyniowe

Nadciśnienie tętnicze i zawał mięśnia sercowego mogą wystąpić nawet w ciągu kilku lat po zakończeniu chemioterapii, co wskazuje na długotrwałe działanie niepożądane leku. ¹⁰

Zaburzenia naczyniowe takie jak niedokrwienie mózgowe lub wieńcowe, zaburzenia krążenia obwodowego związane z zespołem Raynauda były wiązane z chemioterapią zawierającą cisplatynę. ¹¹

Szczegółowa tabela działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia działania niepożądane zgłaszane podczas badań klinicznych lub w okresie po wprowadzeniu produktu leczniczego Cisplatin-Ebewe do obrotu, sklasyfikowane według klasyfikacji MedDRA z określeniem częstości występowania. ¹²

Znaczenie kliniczne działań niepożądanych

Przy stosowaniu cisplatyny niezwykle istotne jest monitorowanie pacjenta pod kątem wystąpienia działań niepożądanych, ze szczególnym uwzględnieniem funkcji nerek, parametrów hematologicznych oraz funkcji narządu słuchu. ¹³

Profilaktyka nefrotoksyczności poprzez odpowiednie nawodnienie i diurezę jest kluczowym elementem w zmniejszeniu ryzyka wystąpienia niewydolności nerek. W przypadku wystąpienia ototoksyczności konieczna może być modyfikacja dawki lub odstawienie leku, szczególnie gdy zaburzone zostaje słyszenie w zakresie mowy (250-2000 Hz). ¹⁴

Zaburzenia hematologiczne wymagają regularnego monitorowania morfologii krwi, a w przypadku wystąpienia istotnej mielosupresji konieczne może być zastosowanie czynników wzrostu kolonii granulocytów lub przetoczenia preparatów krwiopochodnych. ¹⁵

Działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego, zwłaszcza nudności i wymioty, często wymagają profilaktycznego stosowania leków przeciwwymiotnych przed i po podaniu cisplatyny. ¹⁶