Działania niepożądane leku Ceftriaxone TZF

Ceftriaxone TZF to antybiotyk z grupy cefalosporyn III generacji, zawierający substancję czynną ceftriakson w postaci ceftriaksonu sodowego. Lek dostępny jest w postaci proszku do sporządzania roztworu do wstrzykiwań/do infuzji, zawierającego 2 g substancji czynnej. Podczas stosowania tego leku mogą wystąpić różnorodne działania niepożądane, których znajomość jest kluczowa dla bezpiecznej terapii pacjenta. ¹

Najczęstsze działania niepożądane

Najczęściej raportowanymi działaniami niepożądanymi podczas terapii ceftriaksonem są: eozynofilia, leukopenia, małopłytkowość, biegunka, wysypka oraz zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych. Częstość występowania działań niepożądanych została określona na podstawie danych z badań klinicznych z zastosowaniem standardowej klasyfikacji częstości. ²

Zaburzenia hematologiczne

Ceftriakson może powodować istotne zaburzenia hematologiczne, które obejmują często występującą eozynofilię, leukopenię i małopłytkowość. Rzadziej obserwuje się granulocytopenię, niedokrwistość oraz zaburzenia krzepnięcia. Szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość wystąpienia niedokrwistości hemolitycznej. Z częstością nieznaną może wystąpić agranulocytoza, będąca poważnym powikłaniem hematologicznym. ³

Reakcje nadwrażliwości

Podczas terapii ceftriaksonem mogą wystąpić różne formy reakcji nadwrażliwości, włączając w to ciężkie reakcje, takie jak wstrząs anafilaktyczny i reakcje anafilaktyczne, co sklasyfikowano jako działania rzadkie. Z częstością nieznaną mogą pojawić się reakcje rzekomoanafilaktyczne, inne reakcje nadwrażliwości oraz reakcja Jarischa-Herxheimera. Ostatnia wymaga szczególnej uwagi klinicznej i monitorowania pacjenta. ⁴

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

W zakresie układu pokarmowego często raportowana jest biegunka, luźne stolce oraz nudności. Niezbyt często występują wymioty. Rzadko natomiast dochodzi do rozwoju zapalenia trzustki, zapalenia jamy ustnej i zapalenia języka. Szczególnie istotne jest wystąpienie rzekomobłoniastego zapalenia jelita grubego, które klasyfikowane jest jako niezbyt częste działanie niepożądane. Biegunka występująca po leczeniu ceftriaksonem może być związana z zakażeniem Clostridioides difficile, co wymaga odpowiedniego wyrównania gospodarki wodno-elektrolitowej. ⁵

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych jest częstym działaniem niepożądanym podczas terapii ceftriaksonem. Niezbyt często może dochodzić do powstawania strątów w pęcherzyku żółciowym oraz zapalenia wątroby. Z częstością nieznaną raportowano przypadki cholestatycznego zapalenia wątroby oraz żółtaczki jąder podkorowych mózgu (kernicterus). ⁶

Wytrącanie się soli wapniowej ceftriaksonu w pęcherzyku żółciowym obserwowano głównie u pacjentów otrzymujących dawki wyższe od standardowo zalecanych. Badania prospektywne u dzieci wykazały zmienną częstość powstawania strątów podczas podawania dożylnego, sięgającą nawet ponad 30% w niektórych badaniach. Częstość tych powikłań wydaje się być mniejsza podczas powolnej infuzji trwającej 20-30 minut. Objawy kliniczne towarzyszące strątom, takie jak ból, nudności i wymioty, występują rzadko i zazwyczaj ustępują po przerwaniu leczenia ceftriaksonem. ⁷

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

W zakresie skóry oraz tkanki podskórnej często obserwuje się wysypkę. Niezbyt często mogą wystąpić świąd i pokrzywka. Szczególnie istotne są rzadkie, ale ciężkie reakcje skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona oraz toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka. Z częstością nieznaną raportowano przypadki rumienia wielopostaciowego, ostrej uogólnionej osutki krostkowej (AGEP) oraz reakcji polekowej z eozynofilią i objawami ogólnoustrojowymi (DRESS). ⁸

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

W trakcie leczenia ceftriaksonem niezbyt często raportowano przypadki krwiomoczu, cukromoczu i skąpomoczu. Z częstością nieznaną może dochodzić do powstawania strątów w nerkach, które zwykle mają charakter odwracalny. ⁹

Powstawanie strątów w nerkach zgłaszano głównie u dzieci powyżej 3 roku życia, które otrzymywały duże dawki dobowe (≥80 mg/kg masy ciała/dobę) lub duże dawki całkowite (powyżej 10 g) i u których występowały dodatkowe czynniki ryzyka, takie jak ograniczenie podaży płynów lub unieruchomienie w łóżku. Ryzyko powstawania strątów wzrasta u pacjentów unieruchomionych lub odwodnionych. Takie zdarzenie może być objawowe lub bezobjawowe, może prowadzić do niewydolności nerek i bezmoczu, jednak zazwyczaj jest odwracalne po odstawieniu ceftriaksonu. ¹⁰

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Niezbyt często podczas terapii ceftriaksonem dochodzi do rozwoju zapalenia żył oraz bólu w miejscu wstrzyknięcia. Rzadko mogą wystąpić gorączka, obrzęk oraz dreszcze. ¹¹

Zaburzenia neurologiczne i zmysłowe

W zakresie układu nerwowego niezbyt często raportowano ból głowy i zawroty głowy. Rzadko może wystąpić encefalopatia. Z częstością nieznaną zgłaszano przypadki drgawek. W obrębie narządu słuchu i równowagi niezbyt często dochodzi do silnych zawrotów głowy (uczucie wirowania). ¹²

Poważne zaburzenia u noworodków

Szczególnie istotne są obserwacje dotyczące rzadkich, ciężkich, a w niektórych przypadkach śmiertelnych działań niepożądanych u wcześniaków i noworodków urodzonych o czasie (w wieku poniżej 28 dni), którym podawano dożylnie ceftriakson i wapń. W badaniach pośmiertnych stwierdzono strąty soli wapniowej ceftriaksonu w płucach i nerkach. Zwiększone ryzyko wytrącania się u noworodków wynika z ich małej objętości krwi oraz dłuższego okresu półtrwania ceftriaksonu w porównaniu z dorosłymi. <sup data-drug="Ceftriaxone TZF" data-section="Działania niepożądane" title="Zaobserwowano rzadkie, ciężkie, a w kilku przypadkach zakończone zgonem, działania niepożądane u wcześniaków i noworodków urodzonych o czasie (w wieku 13

Zaburzenia wyników badań laboratoryjnych

W trakcie terapii ceftriaksonem może dochodzić do nieprawidłowości w wynikach badań laboratoryjnych. Niezbyt często obserwuje się zwiększenie stężenia kreatyniny we krwi. Rzadko występuje fałszywie dodatni wynik testu Coombsa, fałszywie dodatni wynik testu na galaktozemię oraz z częstością nieznaną fałszywie dodatni wynik oznaczania glukozy za pomocą nieenzymatycznych testów. ¹⁴

Szczegółowa tabela działań niepożądanych

Szczególne grupy ryzyka

Ryzyko u noworodków

Noworodki, szczególnie wcześniaki, stanowią grupę zwiększonego ryzyka wystąpienia poważnych działań niepożądanych związanych z ceftriaksonem. Zaobserwowano rzadkie, ciężkie, a nawet śmiertelne działania niepożądane u noworodków poniżej 28 dnia życia, którym podawano jednocześnie ceftriakson i preparaty zawierające wapń. W badaniach pośmiertnych stwierdzono obecność strątów soli wapniowej ceftriaksonu w płucach i nerkach. Zwiększone ryzyko u noworodków wynika z ich małej objętości krwi oraz wydłużonego okresu półtrwania ceftriaksonu w porównaniu z pacjentami dorosłymi. <sup data-drug="Ceftriaxone TZF" data-section="Działania niepożądane" title="Zaobserwowano rzadkie, ciężkie, a w kilku przypadkach zakończone zgonem, działania niepożądane u wcześniaków i noworodków urodzonych o czasie (w wieku 15

Ryzyko u dzieci

U dzieci powyżej 3 roku życia istnieje zwiększone ryzyko powstawania strątów w nerkach, szczególnie przy stosowaniu dużych dawek dobowych (≥80 mg/kg masy ciała/dobę) lub dużych dawek całkowitych (powyżej 10 g). Dodatkowe czynniki ryzyka obejmują ograniczenie podaży płynów oraz unieruchomienie w łóżku. ¹⁶

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Wszelkie podejrzewane działania niepożądane należy zgłaszać za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych lub bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego. ¹⁷