Właściwości farmakodynamiczne
Cefazolin Dali Pharma 2 g

Właściwości farmakodynamiczne cefazoliny

Cefazolina należy do grupy farmakoterapeutycznej antybiotyków beta-laktamowych, a dokładniej do cefalosporyn pierwszej generacji (kod ATC: J01DB04). Jest to produkt leczniczy przeznaczony do stosowania pozajelitowego, dostępny w postaci proszku do sporządzania roztworu do infuzji.¹

Mechanizm działania

Cefazolina wykazuje działanie bakteriobójcze, które opiera się na hamowaniu syntezy ściany komórkowej bakterii w fazie ich wzrostu. Mechanizm ten polega na blokowaniu białek wiążących penicylinę (PBP), w tym enzymów takich jak transpeptydazy, które są kluczowe dla prawidłowego formowania ściany komórkowej bakterii.²

Związek farmakokinetyki z farmakodynamiką

W przypadku cefalosporyn, w tym cefazoliny, najważniejszym wskaźnikiem PK/PD (farmakokinetyczno-farmakodynamicznym) korelującym ze skutecznością terapeutyczną in vivo jest wartość procentowa okresu dawkowania, podczas którego stężenie leku w postaci niezwiązanej utrzymuje się powyżej minimalnego stężenia hamującego (MIC) dla konkretnego patogenu. Parametr ten oznaczany jest jako %T>MIC i stanowi kluczowy czynnik determinujący efektywność leczenia.^MIC).”>3

Mechanizmy oporności

Bakterie mogą wykształcać oporność na cefazolinę poprzez różne mechanizmy:⁴

• Inaktywacja przez beta-laktamazy – cefazolina charakteryzuje się wysoką stabilnością wobec penicylinaz wytwarzanych przez bakterie Gram-dodatnie, natomiast wykazuje niską stabilność wobec beta-laktamaz kodowanych przez geny plazmidowe (np. beta-laktamazy o rozszerzonym spektrum działania, ESBLs) lub beta-laktamaz typu AmpC kodowanych przez geny chromosomalne.⁵
• Zmniejszenie powinowactwa białek PBP do cefazoliny – oporność nabyta przez pneumokoki i inne paciorkowce powstaje wskutek mutacji prowadzących do zmian w strukturze białek PBP. Z kolei oporność metycylinoopornych i oksacylinoopornych gronkowców wynika z wytwarzania dodatkowych białek PBP, które charakteryzują się zmniejszonym powinowactwem do cefazoliny.⁶
• Niedostateczne przenikanie cefazoliny przez ścianę komórkową bakterii Gram-ujemnych, co może skutkować niewystarczającym zahamowaniem funkcji białek PBP.⁷
• Aktywne usuwanie cefazoliny z wnętrza komórki bakteryjnej za pomocą specjalnych pomp efflux.⁸

Istotną kwestią w kontekście oporności bakterii na cefazolinę jest występowanie częściowej lub całkowitej oporności krzyżowej z innymi antybiotykami beta-laktamowymi, w tym innymi cefalosporynami i penicylinami.⁹

Stężenia graniczne

Zgodnie z wytycznymi Europejskiego Komitetu ds. Oznaczania Lekowrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST) z 2020 roku, minimalne stężenia hamujące (MIC) dla cefazoliny przedstawiają się następująco:¹⁰

Uwaga A: Wrażliwość gronkowców na cefalosporyny określa się na podstawie oznaczania wrażliwości na cefoksytynę, z wyjątkiem cefiksymu, ceftazydymu, ceftazydym-awibaktamu, ceftibutenu i ceftolozan-tazobaktamu, dla których nie określono wartości granicznych i których nie należy stosować w leczeniu zakażeń gronkowcowych.¹¹

Uwaga B: Wrażliwość paciorkowców grup A, B, C i G na cefalosporyny określa się na podstawie oznaczania wrażliwości na benzylopenicylinę.¹²

Wrażliwość mikrobiologiczna

Rozpowszechnienie nabytej oporności poszczególnych gatunków bakterii na cefazolinę może znacząco różnić się w zależności od regionu geograficznego oraz podlegać zmianom w czasie. Lokalne dane dotyczące częstości występowania oporności bakterii mają istotne znaczenie w praktyce klinicznej, szczególnie w leczeniu ciężkich zakażeń. W sytuacjach, gdy częstość występowania szczepów opornych w danym regionie geograficznym jest na tyle wysoka, że skuteczność cefazoliny w niektórych typach infekcji może być kwestionowana, zaleca się konsultację ze specjalistą w dziedzinie antybiotykoterapii.¹³

W przypadku poważnych zakażeń lub przy niepowodzeniu terapeutycznym, konieczne jest przeprowadzenie badania mikrobiologicznego, które pozwoli na identyfikację mikroorganizmu oraz określenie jego wrażliwości na cefazolinę.¹⁴

Spektrum przeciwbakteryjne

Na podstawie badań in vitro oraz doświadczeń klinicznych, patogeny zostały sklasyfikowane pod względem wrażliwości na cefazolinę. Drobnoustroje, które wykazują wrażliwość w testach laboratoryjnych in vitro, ale nie w warunkach klinicznych, zostały zaklasyfikowane jako oporne.¹⁵

Gatunki powszechnie wrażliwe:

• Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:
  • Staphylococcus aureus (wrażliwy na metycylinę)¹⁶

Gatunki, u których nabyta oporność może ograniczać stosowanie antybiotyku:

• Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:
  • Beta-hemolizujące paciorkowce grup A, B, C i G
  • Staphylococcus epidermidis (wrażliwy na metycylinę)
  • Streptococcus pneumoniae¹⁷
• Bakterie Gram-ujemne tlenowe:
  • Haemophilus influenzae¹⁸

Gatunki pierwotnie oporne:

• Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:
  • Staphylococcus aureus (oporny na metycylinę)¹⁹
• Bakterie Gram-ujemne tlenowe:
  • Citrobacter spp.
  • Enterobacter spp.
  • Legionella spp.
  • Klebsiella pneumoniae
  • Morganella morganii
  • Proteus vulgaris
  • Proteus mirabilis
  • Proteus stuartii
  • Pseudomonas aeruginosa
  • Serratia spp.²⁰