Właściwości farmakodynamiczne cholekalcyferolu

Cholekalcyferol (witamina D3) zawarty w preparacie Boncel należy do grupy farmakoterapeutycznej: witamina D, kod ATC: A11CC05. Jest to związek steroidowy, który pod względem funkcjonalnym powinien być traktowany jako prekursor hormonu steroidowego.¹

Synteza i aktywacja metaboliczna

Witamina D3 jest syntetyzowana w skórze pod wpływem promieniowania ultrafioletowego (UV). Aby osiągnąć swoją biologicznie aktywną formę, cholekalcyferol podlega dwuetapowemu procesowi hydroksylacji:²

• Pierwsza hydroksylacja – zachodzi w wątrobie, w pozycji 25 cząsteczki
• Druga hydroksylacja – odbywa się w tkankach nerek, w pozycji 1

W rezultacie tego procesu powstaje 1,25-dihydroksycholekalcyferol, który stanowi aktywną formę witaminy D3. Ten związek, wspólnie z parathormonem i kalcytoniną, pełni istotną rolę w regulacji metabolizmu wapnia i fosforanów w organizmie.³

Rola fizjologiczna

Aktywna forma witaminy D3 ma kluczowe znaczenie w gospodarce wapniowo-fosforanowej organizmu. Niedobór witaminy D prowadzi do poważnych zaburzeń mineralizacji kostnej:⁴

• Brak kalcyfikacji szkieletu – prowadzący do rozwoju krzywicy
• Odwapnienie kości – skutkujące osteomalacją

Źródła witaminy D

Cholekalcyferol może być dostarczany do organizmu trzema drogami:⁵

1. Synteza skórna – fizjologiczna produkcja pod wpływem promieniowania UV
2. Źródła pokarmowe – produkty zawierające witaminę D3
3. Suplementacja farmakologiczna – przyjmowanie preparatów leczniczych

W przypadku podawania leków zawierających witaminę D3 należy zachować ostrożność, ponieważ dochodzi do ominięcia naturalnego mechanizmu regulacji syntezy skórnej, co stwarza ryzyko przedawkowania i zatrucia.⁶

Porównanie z witaminą D2

Ergokalcyferol (witamina D2) jest formą witaminy D pochodzenia roślinnego. W organizmie ludzkim podlega identycznej aktywacji metabolicznej jak cholekalcyferol i wywołuje takie same efekty jakościowe i ilościowe.⁷

Zapotrzebowanie dobowe

Dzienne zapotrzebowanie na witaminę D dla osób dorosłych wynosi 5 μg, co odpowiada 200 IU (jednostkom międzynarodowym).⁸ Osoby zdrowe z odpowiednią ekspozycją na światło słoneczne są w stanie pokryć to zapotrzebowanie poprzez endogenną syntezę skórną.⁹

Witamina D dostarczana z pokarmem zwykle odgrywa drugorzędną rolę w zaspokajaniu zapotrzebowania organizmu, jednak może nabierać większego znaczenia w określonych warunkach klimatycznych lub przy specyficznym stylu życia ograniczającym ekspozycję na światło słoneczne.¹⁰

Źródła pokarmowe witaminy D

Do najważniejszych naturalnych źródeł pokarmowych witaminy D należą:¹¹

• Tran – szczególnie bogaty w witaminę D
• Ryby morskie – zwłaszcza tłuste gatunki
• Mięso – zawiera niewielkie ilości
• Żółtko jaj – umiarkowane źródło
• Mleko i produkty mleczne – zawierają niższe stężenia
• Awokado – jedno z nielicznych źródeł roślinnych

Grupy ryzyka niedoboru witaminy D

Niedobór witaminy D może wystąpić szczególnie w następujących grupach:¹²

• Niedojrzałe noworodki i wcześniaki – ze względu na niedostateczne rezerwy witaminy D
• Niemowlęta karmione wyłącznie piersią przez okres dłuższy niż sześć miesięcy bez wprowadzania pokarmów uzupełniających zawierających wapń
• Dzieci na ścisłej diecie wegetariańskiej – ze względu na ograniczony dostęp do pokarmowych źródeł witaminy D

Niedobory witaminy D u osób dorosłych występują rzadziej i mogą być spowodowane:¹³

• Niedożywieniem – niewystarczającą podażą pokarmowych źródeł witaminy D
• Niedostateczną ekspozycją na światło UV – np. u osób starszych, unieruchomionych lub pracujących w nocy
• Zespołami złego wchłaniania – np. chorobą Leśniowskiego-Crohna, celiakią
• Zaburzeniami trawienia – ograniczającymi przyswajanie witaminy D
• Marskością wątroby – upośledzającą pierwszy etap hydroksylacji
• Niewydolnością nerek – zaburzającą drugi etap hydroksylacji