Właściwości farmakodynamiczne

Cefotaksym, składnik aktywny produktu leczniczego Biotaksym, należy do grupy farmakoterapeutycznej antybiotyków β-laktamowych, a dokładniej do cefalosporyn III generacji (kod ATC: J01DD01). Jest to półsyntetyczna cefalosporyna o szerokim zakresie działania bakteriobójczego, przeznaczona do stosowania pozajelitowego. Mechanizm działania cefotaksymu opiera się na hamowaniu syntezy ściany komórkowej bakterii, co prowadzi do ich eliminacji.¹

Metabolizm i aktywność przeciwbakteryjna

Istotną cechą cefotaksymu jest jego metabolizm w organizmie, gdzie pod wpływem nieswoistych esteraz ulega rozkładowi do aktywnego metabolitu – deacetylocefotaksymu. Ta właściwość ma szczególne znaczenie kliniczne, ponieważ znacząco przedłuża działanie bakteriobójcze oraz zwiększa ogólną aktywność przeciwbakteryjną produktu.²

Mechanizmy oporności bakteryjnej

Oporność bakterii na cefotaksym może rozwijać się poprzez kilka różnych mechanizmów:³

• Hydroliza z udziałem β-laktamaz – cefotaksym może podlegać hydrolizie przez niektóre β-laktamazy o rozszerzonym spektrum substratowym, jak również przez aktywację i/lub utworzenie zakodowanego chromosomalnie enzymu AmpC.⁴
• Zmniejszona przepuszczalność ściany komórkowej bakterii dla antybiotyku, co uniemożliwia jego dotarcie do miejsca działania.⁵
• Aktywne usuwanie leku z komórki bakteryjnej poprzez specjalne mechanizmy transportu.⁶

Należy podkreślić, że drobnoustroje oporne na cefotaksym mogą wykazywać różny stopień oporności również na inne antybiotyki β-laktamowe. W szczególności, gram-ujemne bakterie oporne na cefotaksym charakteryzują się pełną opornością krzyżową na pozostałe cefalosporyny trzeciej generacji o szerokim spektrum działania, takie jak ceftazydym czy ceftriakson.⁷

Spektrum przeciwbakteryjne

Zakres działania cefotaksymu obejmuje szeroki wachlarz patogenów bakteryjnych, które możemy podzielić na trzy główne kategorie w zależności od ich wrażliwości:⁸

Drobnoustroje wrażliwe

Wśród tlenowych bakterii Gram-dodatnich wrażliwych na cefotaksym znajdują się:⁹

• Staphylococcus aureus wrażliwe na metycylinę* – jeden z głównych patogenów wywołujących zakażenia skóry i tkanek miękkich
• Staphylococcus epidermidis wrażliwe na metycylinę* – najczęstszy czynnik zakażeń związanych z obecnością biomateriałów
• Staphylococcus haemolyticus wrażliwe na metycylinę – patogen oportunistyczny
• Inne koagulazo-ujemne Staphylococcus spp. wrażliwe na metycylinę
• Streptococcus spp. grupy A (w tym Streptococcus pyogenes)* – czynnik etiologiczny m.in. anginy paciorkowcowej
• Streptococcus spp. grupy B – częsty patogen okresu noworodkowego
• Streptococcus pneumoniae* – główny czynnik bakteryjnych zakażeń układu oddechowego
• Streptococcus viridans* – składnik flory fizjologicznej jamy ustnej

Wśród tlenowych bakterii Gram-ujemnych wrażliwych na cefotaksym znajdują się:¹⁰

• Citrobacter freundii – patogen oportunistyczny
• Enterobacter spp. (z wyjątkiem Enterobacter cloacae)* – ważny patogen zakażeń szpitalnych
• Escherichia coli* – najczęstszy czynnik zakażeń układu moczowego
• Haemophilus influenzae* – częsty patogen zakażeń górnych dróg oddechowych
• Haemophilus parainfluenzae* – patogen oportunistyczny
• Moraxella catarrhalis* – czynnik zakażeń układu oddechowego
• Neisseria gonorrhoeae* – czynnik etiologiczny rzeżączki
• Neisseria meningitidis* – główny czynnik bakteryjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych
• Klebsiella spp.* – ważny patogen zakażeń szpitalnych, szczególnie układu oddechowego i moczowego
• Morganella morganii – patogen oportunistyczny
• Proteus mirabilis* – częsty czynnik zakażeń układu moczowego
• Serratia spp.* – patogen zakażeń szpitalnych
• Yersinia enterocolitica – czynnik zakażeń przewodu pokarmowego

Wśród bakterii beztlenowych wrażliwych na cefotaksym znajdują się:¹¹

• Clostridium spp. (z wyjątkiem Clostridium difficile) – patogeny wywołujące m.in. zgorzel gazową
• Peptostreptococcus spp. – beztlenowe bakterie Gram-dodatnie
• Propionibacterium spp. – bakterie związane z trądzikiem

Inne wrażliwe drobnoustroje:¹²

• Borrelia spp. – czynnik etiologiczny boreliozy

Drobnoustroje, wśród których może wystąpić problem oporności nabytej

W tej kategorii znajdują się patogeny, u których obserwuje się rosnący problem oporności, co może ograniczać skuteczność terapii cefotaksymem:¹³

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie z potencjalną opornością nabytą:¹⁴

• Enterobacter cloacae – bakteria z rodziny Enterobacteriaceae często wykazująca oporność na cefalosporyny
• Staphylococcus aureus oporne na metycylinę# (MRSA) – szczepy wymagające leczenia innymi grupami antybiotyków
• Koagulazo-ujemne Staphylococcus spp. oporne na metycylinę# – wykazujące często wielolekooporność

Tlenowe bakterie Gram-ujemne z potencjalną opornością nabytą:¹⁵

• Acinetobacter spp. – patogen szpitalny często wielolekooporny
• Pseudomonas aeruginosa# – Gram-ujemna pałeczka wywołująca zakażenia oportunistyczne
• Stenotrophomonas maltophilia# – patogen oportunistyczny o wysokiej oporności naturalnej

Bakterie beztlenowe z potencjalną opornością nabytą:¹⁶

• Bacteroides fragilis – główny przedstawiciel beztlenowych bakterii Gram-ujemnych
• Clostridium difficile# – czynnik etiologiczny rzekomobłoniastego zapalenia jelit

Drobnoustroje oporne

Ta grupa obejmuje patogeny wykazujące naturalną oporność na cefotaksym, co oznacza, że nie należy stosować tego antybiotyku w ich leczeniu:¹⁷

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie oporne na cefotaksym:¹⁸

• Enterococcus spp. – naturalna oporność na cefalosporyny

Inne drobnoustroje oporne na cefotaksym:¹⁹

• Chlamydia spp. – bakterie wewnątrzkomórkowe niereagujące na antybiotyki β-laktamowe
• Legionella pneumophila – czynnik legionellozy, wymaga innych grup antybiotyków
• Listeria spp. – patogen wywołujący m.in. listeriozę
• Mycoplasma spp. – bakterie pozbawione ściany komórkowej, niereagujące na β-laktamy

Należy zaznaczyć, że skuteczność kliniczną cefotaksymu wykazano w stosunku do wrażliwych szczepów patogenów oznaczonych gwiazdką (*) wyizolowanych podczas stosowania leku w potwierdzonych wskazaniach. Natomiast drobnoustroje oznaczone symbolem # należy traktować jako oporne na cefotaksym, niezależnie od wyników laboratoryjnych badań wrażliwości.²⁰