Właściwości farmakodynamiczne azytromycyny

Azytromycyna należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwbakteryjnych do stosowania ogólnego, a dokładniej do podgrupy makrolidów (kod ATC: J01FA10). Jest antybiotykiem makrolidowym z podklasy azalidów, który powstaje poprzez włączenie atomu azotu do pierścienia laktonowego erytromycyny A.¹

Mechanizm działania

Mechanizm działania azytromycyny polega na hamowaniu syntezy białka bakteryjnego poprzez wiązanie z podjednostką 50S rybosomu, co prowadzi do zahamowania procesu translokacji peptydów. Głównym parametrem farmakokinetyczno-farmakodynamicznym, który najlepiej koreluje ze skutecznością azytromycyny, jest stosunek AUC/MIC (pole pod krzywą stężenia leku w czasie do minimalnego stężenia hamującego).²

Mechanizm oporności

Oporność różnych szczepów bakterii na antybiotyki makrolidowe, w tym azytromycynę, występuje zasadniczo w trzech mechanizmach:

• zmiana miejsca docelowego działania antybiotyku
• modyfikacja struktury antybiotyku
• zmiana transportu antybiotyku (poprzez wypływ zwrotny)

W przypadku paciorkowców wypływ zwrotny jest warunkowany przez geny mef, co prowadzi do powstania selektywnej oporności na makrolidy (fenotyp M). Natomiast celowana modyfikacja miejsca docelowego pozostaje pod kontrolą metylaz kodowanych przez geny erm.³

Wśród bakterii takich jak Streptococcus pneumoniae, paciorkowce beta-hemolizujące grupy A, Enterococcus spp. i Staphylococcus aureus (w tym szczepy MRSA) występuje całkowita oporność krzyżowa na erytromycynę, azytromycynę oraz inne makrolidy i linkozamidy. Szczepy S. pneumoniae wrażliwe na penicylinę wykazują większe prawdopodobieństwo wrażliwości na azytromycynę niż szczepy oporne na penicylinę. Podobnie, szczepy Staphylococcus aureus wrażliwe na metycylinę (MSSA) częściej wykazują wrażliwość na azytromycynę w porównaniu ze szczepami opornymi na metycylinę (MRSA).⁴

Powstawanie znaczącej oporności w modelach zarówno in vitro, jak i in vivo występuje, gdy wartości MIC dla drobnoustrojów Streptococcus pyogenes, Haemophilus infuenzae i Enterobacteriacae osiągają poziom mniej niż 1-krotnego wzrostu rozcieńczenia po 9-krotnym, subletalnym pasażowaniu substancji czynnej. Dla Staphylococcus aureus wartość ta wynosi 3-krotne rozcieńczenie. Należy podkreślić, że powstawanie oporności in vitro wskutek mutacji jest zjawiskiem rzadkim.<sup data-drug="Azithromycin Genoptim" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Powstawanie znaczącej oporności w modelach zarówno in vitro, jak i in vivo występuje, jeśli wartości MIC dla drobnoustrojów Streptococcus pyogenes, Haemophilus infuenzae i Enterobacteriacae są 5

Wartości graniczne

Wartości graniczne stężeń azytromycyny, określające przedziały wrażliwości typowych patogenów bakteryjnych według EUCAST (Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości), przedstawiają się następująco:

Należy zaznaczyć, że częstość występowania oporności niektórych gatunków drobnoustrojów może różnić się w zależności od rejonu geograficznego oraz czasu wyizolowania danego szczepu. Jest to szczególnie istotne w przypadku leczenia ciężkich zakażeń. Przedstawione informacje stanowią jedynie przybliżoną wskazówkę dotyczącą prawdopodobieństwa wrażliwości danego drobnoustroju na azytromycynę. ^{2 mg/l Haemophilus spp.: wrażliwe ≤ 0,12 mg/l; oporne > 4 mg/l Streptococcus pneumoniae i Streptococcus A, B, C, G: wrażliwe ≤ 0,25 mg/l; oporne > 0,5 mg/l Moraxella catarrhalis: ≤ 0,5 mg/l; oporne > 0,5 mg/l Neisseria gonorrhoeae: ≤ 0,5 mg/l; oporne > 0,5 mg/l […] Częstość występowania oporności niektórych gatunków drobnoustrojów może być różna w zależności od rejonu geograficznego i czasu wyizolowania danego drobnoustroju, zwłaszcza jeżeli zwalczane są ciężkie zakażenia. Wymienione informacje stanowią jedynie przybliżoną wskazówkę na temat prawdopodobieństwa podatności organizmu na azytromycynę.”>6}

Spektrum działania przeciwbakteryjnego

Poniżej przedstawiono szczegółowe spektrum działania przeciwbakteryjnego azytromycyny:

Gatunki zwykle wrażliwe

Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:

• Staphylococcus aureus wrażliwe na metycylinę (MSSA)
• Streptococcus pneumoniae wrażliwe na penicylinę
• Streptococcus pyogenes (grupa A)

Bakterie Gram-ujemne tlenowe:

• Haemophilus influenzae
• Haemophilus parainfluenzae
• Legionella pneumophila
• Moraxella catarrhalis
• Pasteurella multocida
• Escherichia coli ETEC (enterotoksyczna)
• Escherichia coli EAEC (enteroagregacyjna)

Bakterie beztlenowe:

• Clostridium perfringens
• Fusobacterium spp.
• Prevotella spp.
• Porphyromonas spp.

Inne drobnoustroje:

• Borrelia burgdorferi (czynnik etiologiczny boreliozy)
• Chlamydia trachomatis
• Chlamydia pneumoniae
• Mycoplasma pneumoniae

Gatunki, u których może wystąpić oporność nabyta

Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:

• Streptococcus pneumoniae średnio wrażliwe i oporne na penicylinę

Drobnoustroje, u których oporność jest wrodzona

Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:

• Enterococcus faecalis
• Szczepy Staphylococcus MRSA, MRSE (oporne na metycylinę)*

Bakterie Gram-ujemne:

• Pseudomonas aeruginosa
• Klebsiella spp.
• Escherichia coli (poza szczepami ETEC i EAEC)

Bakterie beztlenowe:

• Grupa Bacteroides fragilis

* Gronkowce oporne na metycylinę (MRSA, MRSE) powszechnie wykazują oporność nabytą na makrolidy i zostały uwzględnione w tej kategorii, gdyż rzadko wykazują wrażliwość na azytromycynę.⁷

Ocena skuteczności w malarii

Na podstawie przeprowadzonych badań klinicznych u dzieci stwierdzono, że azytromycyna nie jest zalecana w leczeniu malarii, zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu z lekami zawierającymi chlorochinę lub artemizyninę. Nie ustalono bowiem non-inferiority (nie gorszej skuteczności) azytromycyny w stosunku do standardowych leków przeciwmalarycznych zalecanych w leczeniu malarii niepowikłanej.⁸