Działania niepożądane
Aripiprazole Aurovitas 15 mg

Działania niepożądane arypiprazolu

Arypiprazol (Aripiprazole Aurovitas) jest lekiem przeciwpsychotycznym, którego stosowanie wiąże się z szeregiem działań niepożądanych, które mogą wystąpić zarówno u dorosłych, jak i u młodzieży. Profil bezpieczeństwa leku został ustalony na podstawie licznych badań klinicznych oraz obserwacji po wprowadzeniu preparatu do obrotu. W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi były akatyzja i nudności, które występowały u ponad 3% pacjentów leczonych arypiprazolem podawanym doustnie.¹

Profil bezpieczeństwa u dorosłych

Stosowanie arypiprazolu u dorosłych wiąże się z występowaniem różnych działań niepożądanych, które można sklasyfikować według częstości ich występowania. Szczególną uwagę należy zwrócić na objawy pozapiramidowe (EPS), które w różnych badaniach występowały z odmienną częstością zależnie od wskazania i porównywanych leków. W długotrwałym 52-tygodniowym badaniu kontrolowanym, pacjenci leczeni arypiprazolem doświadczali objawów pozapiramidowych rzadziej (25,8%) niż osoby przyjmujące haloperydol (57,3%).²

Wśród objawów pozapiramidowych szczególnie istotna jest akatyzja, którą zgłaszano u 12,1% pacjentów z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi leczonych arypiprazolem w porównaniu do 3,2% pacjentów otrzymujących placebo. W przypadku pacjentów ze schizofrenią, akatyzja występowała u 6,2% pacjentów leczonych arypiprazolem w porównaniu do 3,0% w grupie placebo.³

Innym ważnym działaniem niepożądanym jest dystonia, która stanowi efekt klasy leków przeciwpsychotycznych. Objawy dystonii mogą obejmować długotrwałe nieprawidłowe skurcze grup mięśni i występować u wrażliwych pacjentów już w pierwszych dniach leczenia. Do typowych objawów należą: skurcze mięśni szyi (czasem postępujące do ucisku w gardle), trudności z przełykaniem, oddychaniem i/lub zaburzenia ruchów języka. Ryzyko ostrej dystonii jest większe u mężczyzn i w młodszych grupach wiekowych.⁴

W kontekście wpływu na stężenie prolaktyny, podczas badań klinicznych i po wprowadzeniu arypiprazolu do obrotu, u pacjentów stosujących ten lek obserwowano zarówno zwiększenie, jak i zmniejszenie stężenia prolaktyny w surowicy w porównaniu do wartości początkowych.⁵

Niepokojącymi działaniami niepożądanymi związanymi z kontrolą impulsów są: patologiczne uzależnienie od hazardu, hiperseksualność, kompulsywna potrzeba wydawania pieniędzy oraz obżarstwo lub kompulsywne objadanie się, które mogą wystąpić u pacjentów leczonych arypiprazolem.⁶

Profil bezpieczeństwa u dzieci i młodzieży

U nastolatków (13-17 lat) ze schizofrenią częstość i rodzaj działań niepożądanych były podobne do występujących u dorosłych, jednak niektóre objawy zgłaszano częściej. Senność/sedacja i zaburzenia pozapiramidowe występowały bardzo często (≥1/10), natomiast suchość w jamie ustnej, zwiększony apetyt i niedociśnienie ortostatyczne zgłaszano często (≥1/100 do <1/10).<sup data-drug="Aripiprazole Aurovitas" data-section="Działania niepożądane" title="W krótkoterminowym badaniu klinicznym z kontrolą placebo, w którym udział wzięło 302 nastolatków (13 – 17 lat) chorych na schizofrenię, częstość występowania i rodzaj działań niepożądanych były podobne do występujących u dorosłych, z wyjątkiem następujących działań niepożądanych zgłaszanych częściej u nastolatków otrzymujących arypiprazol niż u dorosłych otrzymujących arypiprazol (i częściej niż placebo): Senność/sedacja i zaburzenia pozapiramidowe były zgłaszane bardzo często (≥ 1/10) oraz suchość w jamie ustnej, zwiększony apetyt, niedociśnienie ortostatyczne były zgłaszane często (≥ 1/100 do 7

U młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I (13 lat i starszej) profil działań niepożądanych był podobny do obserwowanego u dorosłych, jednak niektóre objawy występowały z większą częstością. Bardzo często (≥1/10) zgłaszano: senność (23,0%), zaburzenia pozapiramidowe (18,4%), akatyzję (16,0%) i zmęczenie (11,8%). Często (≥1/100 do <1/10) zgłaszano natomiast: ból nadbrzusza, przyspieszoną akcję serca, zwiększenie masy ciała, wzmożone łaknienie, drobne mimowolne skurcze mięśni oraz dyskinezy.<sup data-drug="Aripiprazole Aurovitas" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość występowania i rodzaj działań niepożądanych u nastoletnich pacjentów z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I były podobne do tych stwierdzanych u dorosłych z wyjątkiem następujących objawów występujących bardzo często (≥ 1/10) – senności (23,0%), zaburzeń pozapiramidowych (18,4%), akatyzji (16,0%) i zmęczenia (11,8%); oraz występujących często (≥1/100 do 8

Dodatkowo stwierdzono, że w populacji dzieci i młodzieży senność i zmęczenie występowały częściej u pacjentów z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym niż u pacjentów ze schizofrenią.⁹

Zestawienie działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia działania niepożądane związane z arypiprazolem, z określeniem częstości ich występowania. Działania niepożądane zostały sklasyfikowane według układów i narządów oraz częstości występowania, zgodnie z następującą konwencją: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (<1/10 000) i częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych).<sup data-drug="Aripiprazole Aurovitas" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość występowania działań niepożądanych związanych z leczeniem arypiprazolem podano w poniższej tabeli. Dane w tabeli oparto na działaniach niepożądanych zgłaszanych podczas badań klinicznych i (lub) po wprowadzeniu do obrotu. […] Wszystkie działania niepożądane wymieniono zgodnie z następującą konwencja dotyczącą częstości: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (10

Szczególnie niebezpieczne działania niepożądane

Zagrożenia neurologiczne

Złośliwy zespół neuroleptyczny (NMS) to potencjalnie zagrażające życiu powikłanie, które może wystąpić podczas leczenia lekami przeciwpsychotycznymi, w tym arypiprazolem. Charakteryzuje się ono hipertermią, sztywnością mięśni, zmianami stanu psychicznego i objawami niestabilności autonomicznego układu nerwowego.¹¹

Innym poważnym powikłaniem neurologicznym jest zespół serotoninowy, który może wystąpić szczególnie przy jednoczesnym stosowaniu innych leków serotoninergicznych. Objawy obejmują hipertermię, sztywność mięśni, zaburzenia stanu psychicznego i hiperrefleksję.¹²

Zagrożenia kardiologiczne

Do najpoważniejszych działań niepożądanych ze strony układu sercowo-naczyniowego należą: nagły niewyjaśniony zgon, zaburzenia rytmu serca typu torsades de pointes, inne arytmie komorowe oraz zatrzymanie akcji serca. Wystąpienie tych objawów może mieć związek z wydłużeniem odstępu QT, które może wystąpić podczas terapii arypiprazolem.¹³

Istotnym zagrożeniem jest również choroba zakrzepowo-zatorowa żył, w tym zator płucny i zakrzepica żył głębokich, która może stanowić bezpośrednie zagrożenie dla życia pacjenta.¹⁴

Zagrożenia metaboliczne

Leczenie arypiprazolem może wiązać się z zaburzeniami metabolicznymi, w tym hiperglikemią, kwasicą ketonową i cukrzycową śpiączką hiperosmolarną. Zaburzenia te stanowią poważne zagrożenie dla życia pacjenta, zwłaszcza u osób z cukrzycą lub czynnikami ryzyka jej rozwoju.¹⁵

Myśli i zachowania samobójcze

Szczególnie niebezpiecznym działaniem niepożądanym są próby samobójcze, myśli samobójcze i dokonane samobójstwa. Ryzyko to wymaga dokładnego monitorowania stanu psychicznego pacjenta, szczególnie w początkowym okresie leczenia oraz w trakcie dostosowywania dawki.¹⁶

Zagrożenia dla przewodu pokarmowego

Wśród poważnych działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego należy wymienić zapalenie trzustki, które jest stanem ostrym wymagającym natychmiastowej interwencji medycznej.¹⁷

Zagrożenia dla wątroby

Terapia arypiprazolem może wiązać się z niewydolnością wątroby i dróg żółciowych, zapaleniem wątroby oraz żółtaczką. Zaburzenia te mogą prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, wymagających monitorowania funkcji wątroby podczas leczenia.¹⁸

Szczególne populacje pacjentów

Dzieci i młodzież

U młodzieży w wieku 13-17 lat ze schizofrenią stosującej arypiprazol stwierdzono specyficzny profil działań niepożądanych. Szczególną uwagę należy zwrócić na zaburzenia pozapiramidowe, które były zgłaszane bardzo często. Dodatkowo, u nastolatków zaobserwowano zmiany związane z poziomem prolaktyny – niskie stężenia prolaktyny w surowicy stwierdzono u 29,5% dziewcząt (<3 ng/mL) i 48,3% chłopców (<2 ng/mL) w populacji leczonej do 2 lat.<sup data-drug="Aripiprazole Aurovitas" data-section="Działania niepożądane" title="W krótkoterminowym badaniu klinicznym z kontrolą placebo, w którym udział wzięło 302 nastolatków (13 – 17 lat) chorych na schizofrenię […] Senność/sedacja i zaburzenia pozapiramidowe były zgłaszane bardzo często (≥ 1/10) […] W zebranej populacji nastolatków (w wieku 13 – 17 lat) chorych na schizofrenię, leczonych do 2 lat, niskie stężenia prolaktyny w surowicy stwierdzono u 29,5% dziewcząt (< 3 ng/mL) i 48,3% chłopców (19

U nastolatków z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I (13 lat i starszych) leczonych arypiprazolem dodatkowym istotnym działaniem niepożądanym było zwiększenie masy ciała. Średnie zmiany masy ciała po 12 i 30 tygodniach leczenia wynosiły odpowiednio 2,4 kg i 5,8 kg w grupie arypiprazolu, w porównaniu do 0,2 kg i 2,3 kg w grupie placebo.²⁰

Monitorowanie bezpieczeństwa

Ze względu na profil działań niepożądanych arypiprazolu, szczególną uwagę należy zwrócić na monitorowanie parametrów laboratoryjnych. W badaniach klinicznych ogólnie przejściowe i bezobjawowe zwiększenie aktywności CPK (fosfokinazy kreatynowej) obserwowano u 3,5% pacjentów leczonych arypiprazolem w porównaniu do 2,0% pacjentów otrzymujących placebo.²¹

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania preparatu. Fachowy personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem odpowiednich organów nadzoru.²²