Właściwości farmakodynamiczne leku Aciclovir Hikma

Aciclovir Hikma należy do grupy leków przeciwwirusowych do stosowania ogólnego, sklasyfikowanych jako nukleozydy i nukleotydy (z wyjątkiem inhibitorów odwrotnej transkryptazy) o kodzie ATC: J05AB01. Substancja czynna leku – acyklowir – jest syntetycznym analogiem nukleozydu purynowego, wykazującym szerokie spektrum działania przeciwwirusowego ukierunkowanego na wirusy typu herpes.¹

Spektrum działania przeciwwirusowego

W badaniach prowadzonych zarówno w warunkach in vitro, jak i in vivo, acyklowir wykazuje zdolność hamowania namnażania różnych typów wirusów Herpes. Jego aktywność obejmuje następujące patogeny wirusowe:

• Wirus Herpes simplex (HSV) typu 1 i 2
• Wirus Varicella-zoster (VZV)
• Wirus Epsteina-Barr (EBV)
• Wirus cytomegalii (CMV)

²

Obserwacje w hodowlach komórkowych wykazały zróżnicowaną siłę działania przeciwwirusowego acyklowiru wobec poszczególnych patogenów. Najsilniejszy efekt przeciwwirusowy substancja wykazuje w stosunku do wirusa HSV-1. Następnie, w kolejności malejącej aktywności, acyklowir działa na wirusa HSV-2, VZV, EBV oraz CMV.³

Mechanizm działania przeciwwirusowego

Acyklowir charakteryzuje się wysoką selektywnością w hamowaniu replikacji wirusów HSV-1, HSV-2, VZV i EBV. Jego mechanizm działania opiera się na unikalnej interakcji z enzymami wirusowymi i komórkowymi. W komórkach niezakażonych acyklowir nie jest substratem dla enzymu kinazy tymidynowej (TK), dzięki czemu wykazuje niską toksyczność wobec zdrowych komórek ssaków.⁴

Proces aktywacji acyklowiru w komórkach zakażonych wirusem przebiega etapowo:

1. Wejście acyklowiru do komórki zakażonej wirusem
2. Konwersja do monofosforanu acyklowiru przez kinazę tymidynową kodowaną przez wirusa (HSV, VZV, EBV)
3. Przekształcenie monofosforanu do difosforanu acyklowiru przez enzymy komórkowe
4. Dalsza fosforylacja do trifosforanu acyklowiru przez enzymy komórkowe

⁵

Trifosforan acyklowiru wykazuje podwójne działanie przeciwwirusowe. Stanowi substrat dla wirusowej polimerazy DNA, jednocześnie hamując jej aktywność. Po wbudowaniu w wirusowe DNA blokuje dalszą replikację poprzez przerwanie syntezy łańcucha DNA, uniemożliwiając skuteczne namnażanie wirusa.⁶

Oporność wirusów na acyklowir

Zjawisko oporności wirusów na acyklowir najczęściej związane jest z fenotypem wirusa charakteryzującym się niedoborem funkcjonalnej kinazy tymidynowej. Takie szczepy wirusowe mają ograniczone możliwości replikacji w komórkach naturalnego gospodarza ze względu na brak zdolności aktywacji leku.⁷

Opisywano również szczepy wirusowe o zmniejszonej wrażliwości na acyklowir, będące wynikiem subtelnych modyfikacji w strukturze:

• Kinazy tymidynowej wirusa
• Polimerazy DNA wirusa

Warto podkreślić, że zjadliwość takich zmodyfikowanych szczepów pozostaje zbliżona do wirusów typu dzikiego.⁸

Występowanie oporności w praktyce klinicznej

Monitorowanie klinicznych izolatów wirusów HSV i VZV pochodzących od pacjentów poddawanych terapii acyklowirem wskazuje, że szczepy oporne na ten lek występują z różną częstotliwością w zależności od stanu immunologicznego pacjentów:⁹

¹⁰