Żylakowatość zakrzepowa
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rokowanie w powierzchownym zakrzepowym zapaleniu żył (SVT) jest generalnie korzystne, zwłaszcza przy szybkim rozpoznaniu i leczeniu, z ustępowaniem objawów zwykle w ciągu 1-2 tygodni, choć stwardnienie żyły może utrzymywać się przez kilka tygodni do miesięcy. Jednak SVT wiąże się z istotnym ryzykiem powikłań, takich jak zakrzepica żył głębokich (DVT) występująca u 6-36% pacjentów oraz zatorowość płucna (PE) klinicznie podejrzewana u 2-13%, a nawet bezobjawowa u 33%. Progresja zakrzepu do żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej obserwowana jest w 3-15% przypadków, najczęściej w ciągu pierwszego miesiąca. Szczególnie niebezpieczne jest zajęcie zakrzepicą żył do 3 cm od połączenia odpiszczelowo-udowego, gdzie ryzyko progresji do DVT wynosi 14-70%, co wymaga leczenia analogicznego do DVT. Ryzyko nawrotu SVT waha się od 1,6% do 12,2% w leczeniu oraz 3,3% do 36,7% bez leczenia, zwłaszcza w obecności żylaków, które bez wycięcia predysponują do nawrotów.
Żylakowatość zakrzepowa – Rokowanie (prognoza wyników leczenia)
Rokowanie w przypadku żylakowatości zakrzepowej (thrombophlebitis) jest ściśle związane z przyczyną leżącą u jej podłoża. Generalnie rokowanie w przypadku powierzchownego zakrzepowego zapalenia żył (SVT) o niskim ryzyku jest zazwyczaj korzystne, choć istnieje wyraźne ryzyko nawrotu choroby. W przypadkach SVT o wyższym ryzyku, ogólna prognoza jest również pozytywna przy odpowiednim leczeniu.12 Prawidłowe leczenie powinno skutkować szybkim ustępowaniem objawów, które zwykle łagodnieją w ciągu 1-2 tygodni, choć stwardnienie żyły może utrzymywać się przez kilka tygodni do miesięcy.34
Naturalny przebieg choroby
Zakrzepowe zapalenie żył powierzchownych jest zwykle stanem krótkotrwałym, szczególnie przy szybkiej diagnozie i leczeniu. Rzadko utrzymuje się dłużej niż kilka godzin, ponieważ im dłużej trwa, tym większe ryzyko przekształcenia się w poważniejszy problem.1 Pacjent powinien być poinformowany, że proces chorobowy może utrzymywać się przez 3-4 tygodnie lub dłużej.2 Objawy zwykle ustępują w ciągu 1-2 tygodni, choć stwardnienie żyły może utrzymywać się przez kilka tygodni do miesięcy.4
Ryzyko powikłań
Choć powierzchowne zakrzepowe zapalenie żył jest często uważane za łagodny stan, szczególnie w podstawowej opiece zdrowotnej, u części pacjentów może dojść do poważnych powikłań.5 Najpoważniejszymi powikłaniami są:
- Zakrzepica żył głębokich (DVT) – wiele badań wykazało współistnienie DVT z SVT u 6 do 36% pacjentów1
- Zatorowość płucna (PE) – klinicznie podejrzewana u 2 do 13% pacjentów z SVT, a przy regularnym wykonywaniu skanów płuc odsetek bezobjawowej PE sięgał 33%1
- Dane dotyczące pacjentów z SVT kierowanych do szpitala sugerują, że u 6-53% pacjentów z SVT występuje jednocześnie DVT lub PE6
- Około 3-15% przypadków początkowo izolowanego SVT ostatecznie rozwija progresję zakrzepu do żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, najczęściej w ciągu 1 miesiąca6
Pacjenci z zakrzepicą do 3 cm od połączenia odpiszczelo-udowego powinni być leczeni jak w przypadku DVT, ponieważ u 14 do 70% dochodzi do progresji do DVT.1 W badaniu 145 pacjentów, zakrzepowe zapalenie żył powierzchownych w 23% zajętych kończyn miało proksymalne rozprzestrzenianie się do połączenia odpiszczelowo-udowego (SFJ).3
Alarmujące jest to, że w 10% przypadków SVT nawraca, rozszerza się lub postępuje do DVT pomimo leczenia.3 Zatorowość płucna stwierdzono u siedmiu (33,3%) z 21 pacjentów z zakrzepowym zapaleniem żyły odpiszczelowej (GSV) powyżej kolana.7
Ryzyko nawrotu choroby
Powierzchowne zakrzepowe zapalenie żył wiąże się z podwyższonym ryzykiem nawrotu.3 Ryzyko nawrotu waha się między 1,6-12,2% w przypadkach leczonych i 3,3-36,7% w przypadkach nieleczonych, w zależności od obecności lub braku podstawowych czynników ryzyka.4 Jeśli wystąpi w kończynie dolnej w związku z żylakami, istnieje duże prawdopodobieństwo nawrotu, chyba że zostanie przeprowadzone wycięcie.2
Europejski rejestr 4405 pacjentów z ostrą żylną chorobą zakrzepowo-zatorową wykazał 3,1% częstość zdarzeń niepożądanych w ciągu 3 miesięcy po początkowym incydencie. Zdarzenia te obejmowały objawową PE (0,3%), nawracającą DVT (0,4%), poważne krwawienie (0,8%) i zgon (1,5%).7
Czynniki prognostyczne
Najczęściej zgłaszanymi czynnikami predykcyjnymi progresji do DVT i/lub PE u pacjentów z SVT były:
- Podeszły wiek89
- Płeć męska89
- Historia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej89
- Nowotwór89
- Brak żylaków89
Współistnienie DVT z SVT jest podobno częstsze u pacjentów bez żylaków niż u tych z żylakami (60% vs 20%).3 Obecność nabytego czynnika ryzyka zakrzepowego zwiększa ryzyko choroby zakrzepowo-zatorowej 10-100 krotnie.3
Modele predykcyjne
Obecnie nie ma dostępnych modeli predykcyjnych dla stratyfikacji ryzyka i zarządzania SVT w użyciu klinicznym, co sprawia, że jego postępowanie kliniczne jest niejednoznaczne, niepewne i ostatecznie suboptymalne.10 Istnieje jednak potrzeba opracowania modeli przewidywania dla pacjentów z SVT w podstawowej opiece zdrowotnej, ponieważ mogłyby one pomóc w identyfikacji pacjentów z wysokim ryzykiem komplikacji.11
Trwają prace nad opracowaniem i walidacją trzech prognostycznych modeli predykcyjnych dla różnych klinicznych wyników SVT w podstawowej opiece zdrowotnej:
- Dla przedłużających się (bolesnych) objawów w ciągu 14 dni od diagnozy SVT5
- Dla progresji zakrzepu w ciągu 45 dni5
- Dla nawrotu zakrzepu w ciągu 12 miesięcy5
Istnieje również model prognozy Leiden Thrombosis Recurrence Risk Prediction (L-TRRiP), który ma zastosowanie do pacjentów z prowokowaną lub nieprowokowaną pierwszą żylną chorobą zakrzepowo-zatorową – z wyjątkiem pacjentów z (historią) nowotworu. Model ten pozwala na zaawansowaną stratyfikację ryzyka i jest łatwy w użyciu w praktyce klinicznej.12
Implikacje kliniczne
Stworzenie strategii określającej, którzy pacjenci są w grupie wysokiego ryzyka, mogłoby zapewnić cenne informacje, które mogą pomóc lekarzom w poprawie podejmowania decyzji klinicznych u pacjentów z SVT (w podstawowej opiece zdrowotnej).1110 Na podstawie dowodów dostarczonych przez przeglądy systematyczne, niektóre kliniczne predyktory mogą być uznane za predykcyjne (najlepiej w połączeniu ze sobą) w celu wyboru pacjentów z wyższym ryzykiem powikłań zakrzepowych, a tym samym rozważenia ich do skierowania na ultrasonografię lub natychmiastowego rozpoczęcia leczenia przeciwzakrzepowego.8
Profilaktyczne leczenie przeciwzakrzepowe zostało zaproponowane u pacjentów z wysokim ryzykiem rozwoju powikłań zakrzepowych.11 Ponieważ te stany wymagają interwencji przeciwzakrzepowej w celu zapobieżenia dalszym powikłaniom, takim jak dysfunkcja prawej komory, wstrząs i ostatecznie śmierć związana z zatorowością płucną, identyfikacja pacjentów najbardziej zagrożonych poważnymi powikłaniami jest kluczowa.6
Podsumowanie prognozy
Zakrzepowe zapalenie żył powierzchownych samo w sobie zwykle nie jest niebezpieczne. Jednak jego obecność oznacza znacznie wyższe ryzyko rozwoju innych stanów, takich jak DVT lub zatorowość płucna, które są stanami nagłymi. Im dłużej czeka się z leczeniem, tym bardziej niebezpieczny staje się ten stan. Opóźnianie leczenia zwiększa również ryzyko rozwoju długoterminowych problemów, takich jak przewlekły ból lub bliznowacenie w dotkniętych żyłach (co może ograniczać przepływ krwi).13
Chociaż powierzchowne zapalenie żył rzadko wiąże się z zatorowością płucną, może ona wystąpić, szczególnie jeśli proces rozszerza się na żyłę głęboką.24 Osoby z zakrzepicą żył powierzchownych nie wydają się mieć dużej tendencji do rozwoju DVT. W przeciwieństwie do tego, u pacjentów z DVT często stwierdza się zakrzepicę żył powierzchownych.24
W przypadku pacjentów z nowotworem, rokowanie związane jest z procesem chorobowym będącym przyczyną. Gdy żylna choroba zakrzepowo-zatorowa poprzedza zakrzepowe zapalenie żył, istnieje zwiększone ryzyko nawracającej żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej.14
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.