Talasemia
Epidemiologia
Talasemia jest jedną z najczęstszych chorób monogenowych na świecie, z około 5,2% populacji będącej nosicielami patogennego genu hemoglobiny. Rocznie rodzi się ponad 330 tysięcy noworodków z ciężkimi postaciami chorób hemoglobinowych, w tym ponad 40 tysięcy z talasemią, z czego około 25,5 tysiąca wymaga transfuzji. Choroba jest szczególnie rozpowszechniona w tzw. „pasie talasemii”, obejmującym region Morza Śródziemnego, Bliski Wschód oraz Azję Południowo-Wschodnią, gdzie częstość nosicielstwa beta-talasemii sięga od 0,6% do nawet 18% w zależności od regionu i grupy etnicznej. Alfa-talasemia jest szczególnie powszechna w Azji Południowo-Wschodniej i Afryce, z częstością alleli sięgającą 60-80% w niektórych populacjach. W wyniku migracji talasemia staje się coraz bardziej powszechna w krajach nieendemicznych, takich jak Europa Zachodnia i Ameryka Północna, gdzie obserwuje się wzrost liczby pacjentów, zwłaszcza pochodzenia azjatyckiego i śródziemnomorskiego.
- Epidemiologia talasemii
- Globalne rozpowszechnienie talasemii
- Rozpowszechnienie w różnych regionach świata
- Epidemiologia poszczególnych typów talasemii
- Talasemia w krajach nieendemicznych
- Programy profilaktyczne i przesiewowe
- Rejestry narodowe i systemy nadzoru talasemii
- Zmieniające się wzorce epidemiologiczne talasemii
- Wyzwania w monitorowaniu i nadzorze talasemii
- Perspektywy na przyszłość
Epidemiologia talasemii
Talasemia należy do najczęstszych chorób monogenowych na świecie, dotykając znaczącą część populacji globalnej. Szacuje się, że około 5,2% światowej populacji jest nosicielami potencjalnie patogennego genu hemoglobiny, a każdego roku rodzi się ponad 330 tysięcy noworodków z ciężką postacią choroby hemoglobinowej1. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), rocznie na świecie rodzi się ponad 40 tysięcy niemowląt z talasemią, z czego około 25,5 tysiąca ma talasemię zależną od transfuzji2.
Globalne rozpowszechnienie talasemii
Historycznie, największa częstość występowania talasemii odnotowywana była w regionie Morza Śródziemnego, na Bliskim Wschodzie oraz w Azji Południowo-Wschodniej, podczas gdy najniższą częstość obserwowano w Europie Północnej i Ameryce Północnej3. Szacowana roczna liczba spodziewanych noworodków z talasemią wynosi 20 420 w Azji Południowo-Wschodniej, 9914 w regionie wschodniego Morza Śródziemnego, 1019 w Europie oraz 341 w Ameryce Północnej, Środkowej i Południowej4.
Choć talasemia występuje na całym świecie, jej występowanie jest szczególnie wysokie w tak zwanym „pasie talasemii”, który obejmuje obszary Afryki Subsaharyjskiej, regionu Morza Śródziemnego, rozciągając się na Bliski Wschód i Azję Południowo-Wschodnią5. Ten geograficzny rozkład jest prawdopodobnie związany z tym, że stan nosicielstwa talasemii (talasemia minor) zapewnia pewną odporność na malarię67.
Rozpowszechnienie w różnych regionach świata
Częstość występowania talasemii znacznie różni się w zależności od grupy etnicznej. Szacuje się, że około 1,5% światowej populacji (80-90 milionów osób) to nosiciele beta-talasemii, a około 60 000 dotkniętych chorobą niemowląt rodzi się rocznie89. W niektórych regionach częstość występowania nosicielstwa może sięgać nawet 10%1011.
Szacowane rozpowszechnienie talasemii w poszczególnych populacjach według regionów geograficznych:
- W Europie: najwyższe koncentracje choroby występują w Grecji, regionach przybrzeżnych Turcji, w południowej Hiszpanii oraz częściach Włoch, szczególnie na południu12
- Na wyspach Morza Śródziemnego: Sycylia, Sardynia, Malta, Korsyka, Cypr i Kreta są mocno dotknięte chorobą13
- Na Cyprze wskaźnik nosicielstwa beta-talasemii szacuje się na 12-15%14
- W Grecji wskaźnik nosicielstwa beta-talasemii szacuje się na 7,4%15
- W Turcji wskaźnik nosicielstwa beta-talasemii szacuje się na 0,6-13%16
- W Azji Południowo-Wschodniej: alfa-talasemia jest szczególnie powszechna wśród niektórych populacji pochodzenia azjatyckiego17
- Na Malediwach występuje szczególnie wysokie rozpowszechnienie talasemii w Azji – około 16-18% populacji ma tę chorobę181920
- W Tajlandii rozpowszechnienie talasemii szacuje się na 1-14%21
- W populacjach z Bangladeszu, Chin, Indii, Malezji i Pakistanu szacowane rozpowszechnienie wynosi 3-38%2223
Epidemiologia poszczególnych typów talasemii
Alfa-talasemia jest szczególnie rozpowszechniona wśród populacji z Azji Południowo-Wschodniej i Afryki2425. Częstość występowania alleli alfa-talasemii wynosi 5-10% w basenie Morza Śródziemnego, 20-30% w częściach Afryki Zachodniej, i aż 60-80% w niektórych populacjach w Arabii Saudyjskiej, Indiach, Tajlandii, Papui-Nowej Gwinei i Melanezji26.
Beta-talasemia występuje najczęściej u osób pochodzenia śródziemnomorskiego, afrykańskiego i południowoazjatyckiego2728. Pacjenci pochodzenia śródziemnomorskiego są bardziej narażeni na anemię z talasemią niż Afrykanie, ponieważ mają tendencję do beta-zero talasemii zamiast beta-plus talasemii29.
Talasemia w krajach nieendemicznych
W wyniku wzorców migracyjnych, talasemia staje się coraz bardziej powszechna w regionach nieendemicznych, w tym w Europie Zachodniej i Ameryce Północnej30. W niektórych krajach europejskich częstość występowania talasemii i innych głównych hemoglobinopatii rośnie z powodu migracji, a główne hemoglobinopatie są obecnie najczęstszą rzadką chorobą genetyczną w Europie31.
W Stanach Zjednoczonych talasemia pozostaje chorobą rzadką; w stanie Kalifornia zgłaszana częstość występowania wynosi 1 na 55 000 noworodków dla beta-talasemii i 1 na 10 000 dla alfa-talasemii323334. Szacuje się, że około 1 300 osób w USA żyje z najcięższą postacią beta-talasemii, jednak dokładna częstość występowania nie jest znana35.
Wpływ migracji ilustruje zwiększona częstość występowania talasemii obserwowana w Wielkiej Brytanii. Obecnie większość pacjentów z talasemią w Wielkiej Brytanii ma pochodzenie pakistańskie lub indyjskie3637. W Anglii około 1 000 osób jest dotkniętych talasemią, z około 214 000 nosicieli38.
Programy profilaktyczne i przesiewowe
Programy profilaktyczne i przesiewowe odgrywają kluczową rolę w zmniejszaniu liczby urodzeń dzieci dotkniętych talasemią, szczególnie w krajach o wysokim rozpowszechnieniu choroby39. Przykładem skuteczności takich programów jest Grecja, gdzie Grecki Narodowy Rejestr Hemoglobinopatii zgłosił znacznie niższą częstość występowania talasemii niż oczekiwano na podstawie rozpowszechnienia nosicieli40.
Kompleksowy Narodowy Program Kontroli Hemoglobinopatii został wdrożony prawnie i wszedł w życie 24 października 2002 r. w 33 prowincjach Turcji, a do 2008 r. osiągnięto 90% redukcję liczby dotkniętych noworodków w Turcji41. Podobnie w Iranie, dzięki krajowemu programowi zapobiegania beta-talasemii major (BT), wskaźnik zachorowalności zmniejszył się o 80% w całym kraju, z 1 000 przypadków rocznie do mniej niż 20042.
Elementy programów profilaktycznych
Skuteczne programy profilaktyczne obejmują kilka kluczowych elementów:
- Badania przesiewowe populacji w kierunku nosicielstwa talasemii43
- Edukację rodziców i poradnictwo genetyczne4445
- Diagnostykę prenatalną46
- Poradnictwo genetyczne przed ślubem i przed poczęciem47
Mimo skuteczności tych programów, niektórzy poinformowani partnerzy decydują się na kontynuowanie ciąży wysokiego ryzyka ze względu na rosnącą dostępność leczenia wspomagającego (np. transfuzje krwi, doustna terapia chelatująca żelazo), zatwierdzonych terapii (np. luspatercept) i opcji leczniczych (np. przeszczep szpiku kostnego)48.
Wyzwania w programach przesiewowych
Mimo że wiele krajów ma skuteczne programy badań przesiewowych i profilaktyki, potrzebna jest zwiększona koncentracja na edukacji i świadomości, aby identyfikować pacjentów i nosicieli oraz zapewniać wszystkim pacjentom potrzebną opiekę, a także oferować parom wysokiego ryzyka opcje zapobiegania przyszłemu potomstwu dotkniętemu chorobą49.
Istnieją znaczące różnice w metodologiach badań przesiewowych i procedurach raportowania między różnymi krajami. Na przykład, badanie z 2016 roku pokazało, że chociaż większość programów badań przesiewowych noworodków w USA zgłasza co najmniej jedną formę podejrzewanej alfa-talasemii, metodologie, stosowane progi, zgłaszane formy choroby i procesy raportowania różnią się znacznie50.
Rejestry narodowe i systemy nadzoru talasemii
Narodowe rejestry odgrywają istotną rolę w monitorowaniu leczenia i zapobiegania talasemii oraz w wyróżnianiu możliwych do skorygowania niedociągnięć51. Są one potężnym narzędziem do nadzoru narodowego nad dziedzicznym zaburzeniem. Przykładem jest Brytyjski Rejestr Talasemii i Rejestr Diagnostyki Prenatalnej Zaburzeń Hemoglobiny, które razem tworzą pojedynczy „rejestr diagnostyczny”52.
Brytyjski Rejestr Talasemii był w stanie śledzić zmiany w rozkładzie geograficznym i składzie etnicznym grupy dotkniętych pacjentów53. W związku z rosnącymi możliwościami badań genetycznych istnieje silny argument za centralnym finansowaniem takich baz danych w ramach nowoczesnych służb zdrowia54.
Międzynarodowe bazy danych talasemii
Na poziomie międzynarodowym powstają globalne bazy danych, takie jak IthaGenes, która jest zintegrowana z portalem społecznościowym ITHANET, będącym rozwijającym się zasobem dla klinicystów i badaczy zajmujących się zaburzeniami hemoglobiny55. IthaMaps jest interaktywnym narzędziem mapowym, które wyświetla dane epidemiologiczne dotyczące zaburzeń hemoglobiny56.
Systemy takie jak Global Burden of Disease Study (GBD) zbierają dane o talasemii na całym świecie, umożliwiając analizę trendów choroby w różnych regionach i krajach5758.
Zmieniające się wzorce epidemiologiczne talasemii
Dane sugerują, że epidemiologia talasemii ulega zmianie: migracja zwiększyła częstość występowania choroby w regionach tradycyjnie uważanych za mające niską częstość występowania, podczas gdy jednocześnie programy profilaktyki i badań przesiewowych w regionach endemicznych zmniejszyły liczbę dotkniętych osób59.
Zmieniające się wzorce rozpowszechnienia talasemii w różnych częściach świata są głównie spowodowane zmianami w liczbie urodzeń nowych pacjentów i są w dużej mierze pod wpływem programów profilaktycznych, migracji ludności i poprawy przeżywalności pacjentów z talasemią60.
Wpływ migracji na epidemiologię talasemii
Migracja populacji zmieniła geograficzny rozkład talasemii, powodując, że stała się ona bardziej powszechna w krajach nieendemicznych. Talasemie są obecnie powszechne w Australii, Ameryce Północnej, Środkowej i Południowej oraz Europie Północnej w wyniku migracji ludności61.
Dopóki migracja do tych regionów będzie trwać, na przykład z przyczyn ekonomicznych, społecznych lub środowiskowych, częstość występowania talasemii będzie nadal rosnąć, aż do momentu wdrożenia szerokozakrojowych środków zapobiegawczych62.
Wpływ programów zapobiegania talasemii
Programy badań przesiewowych w kierunku talasemii zmniejszyły liczbę dotkniętych urodzeń, szczególnie w krajach, gdzie talasemia jest powszechna63. Jednak pomimo wdrożenia strategii kontroli i zapobiegania, nowe przypadki talasemii nadal są zgłaszane w niektórych regionach o wysokim rozpowszechnieniu64.
Jednym z wyzwań jest wdrożenie krajowych kampanii zapobiegawczych w obszarach takich jak Bliski Wschód i subkontynent indyjski, gdzie talasemie są powszechne65.
Wyzwania w monitorowaniu i nadzorze talasemii
Mimo globalnego znaczenia talasemii, dokładne dane dotyczące obciążenia zdrowotnego związanego z talasemią w odniesieniu do liczby pacjentów, genotypów, wymagań leczniczych, powikłań związanych z chorobą i śmiertelności w wielu krajach, w tym Afganistanie, są niejasne66.
W Afganistanie, będącym częścią krajów południowoazjatyckich, przewiduje się wzrost liczby przypadków talasemii. Według szacunków WHO, wśród afgańskich kobiet w ciąży jest 14,4% nosicielek alfa-plus talasemii i 3% nosicielek beta-talasemii67.
Standaryzacja badań przesiewowych
Standaryzacja badań przesiewowych i raportowania może prowadzić do bardziej terminowych diagnoz i usług opieki zdrowotnej oraz poprawy wyników dla osób z klinicznie istotną alfa-talasemią68. Zwiększenie liczby programów badań przesiewowych noworodków zgłaszających wyniki alfa-talasemii dla wielu podejrzewanych form choroby może poprawić dostęp do specjalistycznej opieki przed wystąpieniem ciężkich powikłań, zwiększyć poradnictwo genetyczne i dostarczyć danych potrzebnych do lepszego zrozumienia wpływu alfa-talasemii na zdrowie publiczne i wyniki kliniczne w Stanach Zjednoczonych69.
Wyzwania w diagnostyce i leczeniu
Z powodu rozpowszechnienia choroby w krajach o ograniczonej wiedzy na temat talasemii, dostęp do właściwego leczenia i diagnozy może być trudny. Chociaż w krajach rozwijających się istnieją pewne placówki diagnostyczne i lecznicze, w większości przypadków nie są one zapewniane przez służby rządowe i są dostępne tylko dla pacjentów, których na nie stać70.
Ogólnie rzecz biorąc, biedniejsze populacje mają dostęp tylko do ograniczonych placówek diagnostycznych i transfuzji krwi. W niektórych krajach rozwijających się praktycznie nie ma placówek do diagnozowania lub zarządzania talasemią71.
| Region | Częstość występowania nosicielstwa beta-talasemii | Główne grupy etniczne |
|---|---|---|
| Basen Morza Śródziemnego | 2-18% | Grecja, Włochy, Turcja, Cypr |
| Europa | 0-19% | Głównie południowa część kontynentu |
| Zachodni Pacyfik | 0-13% | Populacje wyspiarskie |
| Afryka Subsaharyjska | 0-12% | Różne grupy etniczne |
| Azja Południowo-Wschodnia | 0-11% | Tajlandia, Malezja, Wietnam |
| Ameryka | 0-3% | Głównie populacje imigranckie |
| Określone kraje | Szczegółowe dane | Najwyższe wskaźniki |
| Cypr | 12-15% | Populacja rdzenna |
| Malediwy | 16-18% | Najwyższy wskaźnik globalnie |
| Grecja | 7,4% | Szczególnie wysoki w niektórych regionach |
| Turcja | 0,6-13% | Zróżnicowanie regionalne |
Perspektywy na przyszłość
Mimo że dane dotyczące talasemii są coraz bardziej kompletne, wciąż istnieją znaczne luki w wiedzy na temat globalnego rozpowszechnienia choroby, szczególnie w odniesieniu do szacunków specyficznych dla regionów i podtypów72. Potrzebne są dodatkowe badania, w tym globalne i krajowe rejestry talasemii, aby lepiej zrozumieć obecne rozpowszechnienie tego schorzenia73.
Epidemiologia talasemii w Ameryce Północnej odzwierciedla heterogeniczną grupę chorób z nowymi grupami etnicznymi, genotypami i fenotypami. W tych społecznościach lekarze będą musieli zapewnić edukację, diagnostykę prenatalną, poradnictwo i zarządzanie tej nowo zróżnicowanej grupie pacjentów74.
Standaryzowany program dla pacjentów z talasemią oparty na wytycznych klinicznych dla pacjentów zależnych od transfuzji (TDT) i niezależnych od transfuzji (NTDT) zapewniłby równą szansę wszystkim pacjentom z talasemią na otrzymanie takiego samego standardu opieki w najbliższej przyszłości75.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.