Oparzenia
Epidemiologia
Oparzenia stanowią istotny problem zdrowia publicznego, charakteryzujący się wysoką zachorowalnością i śmiertelnością, szczególnie w krajach o niskich i średnich dochodach, gdzie odnotowuje się około 180 000 zgonów rocznie. Epidemiologia oparzeń wykazuje multimodalny rozkład wieku, z największą podatnością u dzieci poniżej 5 lat oraz wzrostem zachorowalności u osób powyżej 45 roku życia. Mężczyźni stanowią około 66-70% przypadków. Główne etiologie to oparzenia płomieniem (41,7%), wrzątkiem (32,2%), kontaktowe (10,8%), chemiczne (3,7%) i elektryczne (2,9%). Śmiertelność szpitalna wynosi średnio 3,1%, z wyższą śmiertelnością w przypadku rozległych oparzeń wymagających leczenia chirurgicznego i wentylacji mechanicznej (17,8%). Kluczowe czynniki ryzyka śmiertelności to wiek powyżej 80 lat, wysoki wynik w skali ABSI, uraz inhalacyjny, choroby współistniejące układu sercowo-naczyniowego, oparzenia pełnej grubości oraz duży procent spalonej powierzchni ciała (TBSA). Powikłania szpitalne obejmują sepsę (16,6%), ostre uszkodzenie nerek (7,9%) oraz powikłania sercowo-naczyniowe (5,9%).
- Epidemiologia oparzeń
- Systemy nadzoru oparzeń
- Źródła danych epidemiologicznych
- Amerykański system nadzoru nad oparzeniami
- Wyzwania związane z nadzorem nad oparzeniami
- Trendy i wzorce w epidemiologii oparzeń
- Czynniki ryzyka dla oparzeń
- Czynniki socjoekonomiczne
- Czynniki ryzyka związane z pacjentem
- Czynniki ryzyka związane ze środowiskiem
- Metody oceny i prognozy oparzeń
- Postępy w nadzorze nad oparzeniami
- Potrzeba międzynarodowej bazy danych
- Korelacje z wskaźnikami rozwoju
- Skuteczność regionalnej opieki nad oparzeniami
- Wpływ pandemii COVID-19 na epidemiologię oparzeń
- Implikacje dla zdrowia publicznego i profilaktyki
Epidemiologia oparzeń
Oparzenia stanowią poważny problem zdrowia publicznego na całym świecie, charakteryzujący się wysoką zachorowalnością i śmiertelnością oraz potencjalnie niszczącymi skutkami fizycznymi, psychospołecznymi i finansowymi dla jednostek, gospodarstw domowych i społeczności1. Oparzenia wywołane przez ogień, ciepło i gorące substancje są czwartym najczęstszym rodzajem urazów cywilnych na świecie, po upadkach, wypadkach drogowych i przemocy interpersonalnej2.
Globalne dane epidemiologiczne
Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), oparzenia powodują szacunkowo 180 000 zgonów rocznie na całym świecie. Zdecydowana większość z nich występuje w krajach o niskich i średnich dochodach, przy czym prawie dwie trzecie przypadków odnotowuje się w regionach afrykańskim i południowo-wschodniej Azji WHO1. Ponad 90% osób, które doznają oparzeń, żyje w krajach o niskich i średnich dochodach, gdzie często nie mają dostępu do dobrze zaplanowanych i zorganizowanych systemów pomocy doraźnej, traumatologicznej i leczenia oparzeń1.
Szacuje się, że na całym świecie każdego roku od 7 do 12 milionów osób (do 33 000 dziennie) doznaje oparzeń wymagających opieki medycznej, choć zachorowalność wydaje się zmniejszać2. Centra Kontroli Chorób (CDC) w USA wyróżniają dwie kategorie związane z oparzeniami, które mogą się nie sumować – w 2021 roku odnotowano 398 000 obrażeń związanych z ogniem lub oparzeniami oraz 252 000 obrażeń związanych z gorącymi przedmiotami lub substancjami (np. oparzenia kontaktowe)3.
W analizie opartej na roszczeniach z 2020 roku odnotowano 698 555 roszczeń ubezpieczeniowych związanych z oparzeniami. Liczba ta obejmowała niemierzalną liczbę zduplikowanych wizyt (tj. tych samych pacjentów leczonych z powodu oparzeń wielokrotnie w tym samym roku)3.
Demograficzne wzorce oparzeń
Oparzenia wykazują charakterystyczne wzorce demograficzne, które różnią się w zależności od regionu, wieku, płci i statusu społeczno-ekonomicznego:
- Wiek: Rozkład wieku w przypadku oparzeń ma charakter multimodalny. W przypadku osób poniżej 18 roku życia mediana wieku w momencie urazu wynosi 3 lata (zakres międzykwartylowy od 1 do 8 lat). U dorosłych mediana wieku w momencie urazu wynosi 49 lat (zakres międzykwartylowy od 33 do 62 lat)4. Ponad 80% pacjentów z oparzeniami to dzieci w wieku 10 lat i poniżej, przy czym dzieci poniżej 5 roku życia są najbardziej narażone5.
- Płeć: Zarówno Krajowy Rejestr Oparzeń, jak i American Burn Association odnotowują wyższą częstotliwość ran oparzeniowych u mężczyzn niż u kobiet, przy czym około 69,7% przypadków dotyczy mężczyzn6. Według danych amerykańskich z lat 2018-2023, 66% pacjentów z oparzeniami to mężczyźni, a 34% to kobiety7.
- Rasa i pochodzenie etniczne: Według American Burn Association, wśród ran oparzeniowych wymagających hospitalizacji, 59% wystąpiło u osób rasy białej, 20% u osób rasy czarnej, 14% u Latynosów i 7% u innych grup etnicznych6. W latach 2018-2023 w USA dane pokazywały, że 64% pacjentów z oparzeniami było rasy białej, 23% czarnej lub afroamerykańskiej, 9% miało mieszaną rasę, a 16% było pochodzenia latynoskiego lub hiszpańskiego7.
- Status społeczno-ekonomiczny: Wskaźniki przyjęć do oddziałów oparzeń wzrastają proporcjonalnie do obniżającego się statusu społeczno-ekonomicznego, przy czym 95% zgonów związanych z oparzeniami występuje w krajach o niskich i średnich dochodach6.
Przyczyny i rodzaje oparzeń
Oparzenia mają różną etiologię, w tym termiczną (oparzenia wrzątkiem, płomieniem, błyskowe, kontaktowe, napromieniowanie), elektryczną (w tym uderzenia piorunów) i chemiczną (kwasy, zasady)8. Według danych amerykańskich z lat 2018-2023, główne przyczyny oparzeń wymagających hospitalizacji to:
- Błysk/płomień – 41,7%
- Oparzenie wrzątkiem – 32,2%
- Kontakt – 10,8%
- Oparzenia chemiczne – 3,7%
- Oparzenia elektryczne – 2,9%
- Inne – 8,7%7
Najczęstszą przyczyną oparzeń wymagających hospitalizacji są oparzenia wrzątkiem; jednak najczęstszą przyczyną poważnych oparzeń są oparzenia płomieniem. Większość oparzeń to wypadki w domu lub związane z pracą, ale celowe obrażenia wynikające z samookaleczenia, napaści lub pożarów częściej prowadzą do poważnych oparzeń8.
Systemy nadzoru oparzeń
Dokładne zrozumienie epidemiologii oparzeń jest utrudnione przez brak systematycznego gromadzenia danych o urazach i minimalnych działań w zakresie nadzoru nad oparzeniami w wielu obszarach świata2.
Źródła danych epidemiologicznych
Dane dostępne do oszacowania obciążenia lub czasowych trendów oparzeń są zbierane głównie za pomocą:
- Rejestrów szpitalnych lub zbiorczych platform raportowania
- Raportów policji i straży pożarnej
- Rejestrów zakładów pogrzebowych
- Izolowanych, proporcjonalnych do populacji badań społecznych2
Nawet w krajach z dojrzałymi systemami opieki zdrowotnej i systematycznymi programami nadzoru, reprezentatywne badania społeczne mogą odgrywać ważną rolę. Jednak mozaika dostępnych danych utrudnia dokładne, kompleksowe i długoterminowe opisanie obciążenia oparzeniami na całym świecie2.
Amerykański system nadzoru nad oparzeniami
W Stanach Zjednoczonych dane dotyczące oparzeń są gromadzone przez różne organizacje:
- American Burn Association (ABA) – prowadzi Platformę Jakości Opieki nad Oparzeniami (BCQP), która opisuje przyjęcia do szpitali ze specjalistycznymi usługami świadczonymi przez „centra oparzeń”3.
- Healthcare Cost and Utilization Project (HCUP) National Inpatient Sample (NIS) – według NIS, 29 165 hospitalizacji z powodu oparzeń rocznie (ważone szacunki) stanowi 88,5 hospitalizacji na milion osób rocznie9.
- National Burn Repository (NBR) – prowadzony przez American Burn Association, zawiera bardziej szczegółowe dane niż inne systemy. Większość oparzeń obejmowała mniej niż 10% całkowitej powierzchni ciała (TBSA), co stanowiło 78% populacji z oparzeniami10.
Centra oparzeń nie są oznaczone w NIS; jednak 94 szpitale przyjmowały co najmniej 100 pacjentów z oparzeniami rocznie. Te placówki były odpowiedzialne za 81% wszystkich przyjęć z powodu oparzeń i miały medianę przyjęć z powodu oparzeń/rok wynoszącą 203 (zakres międzykwartylowy 140, 305)9.
Wyzwania związane z nadzorem nad oparzeniami
Dokładna epidemiologia i trendy w obciążeniu oparzeniami na całym świecie są niejasne, a istnieją wyraźne różnice w szacunkach z inicjatyw modelowania. Wyniki badań epidemiologicznych uznawanych za złoty standard sugerują, że zachorowalność na całym świecie jest wielokrotnie wyższa niż szacowano1.
Trudno formułować ukierunkowane strategie zarządzania oparzeniami, ponieważ brakuje danych na temat aktualnych wzorców epidemiologicznych na całym świecie. Wiedza o epidemiologii oparzeń jest niezbędna do alokacji zasobów i profilaktyki, ale wcześniejsze prace koncentrowały się głównie na konkretnym kraju lub regionie, co prowadziło do braku informacji epidemiologicznych o oparzeniach na poziomie globalnym, a wyniki nie są porównywalne, ponieważ zmienne i niespójne dane nie zostały znormalizowane11.
Trendy i wzorce w epidemiologii oparzeń
Obserwuje się ogólny trend spadkowy w zakresie częstości występowania oparzeń, ich ciężkości, śmiertelności i długości pobytu w szpitalu w ostatnich latach, zwłaszcza w krajach o bardzo wysokim, wysokim i średnim rozwoju12.
Sezonowe i geograficzne wzorce
Przyjęcia z powodu oparzeń były najczęstsze od maja do sierpnia, przy czym 37,5% wszystkich przyjęć miało miejsce w tym okresie (tj. 37,5% przyjęć w ciągu 33,3% roku). W USA Obszar Spisu Powszechnego 5 (Południowy Atlantyk) miał najwięcej przyjęć (26,0%), podczas gdy Obszar Spisu Powszechnego 1 (Nowa Anglia) miał najmniej przyjęć (3,0%)4.
W niektórych badaniach zaobserwowano, że częstość występowania oparzeń osiąga szczyt jesienią. Na przykład w badaniu przeprowadzonym w głównym centrum oparzeń w południowo-zachodnich Chinach między 2011 a 2015 rokiem zaobserwowano szczyt występowania oparzeń jesienią13.
Trendy wiekowe i czasowe
W ostatnich latach zaobserwowano zmiany w epidemiologii oparzeń w zależności od wieku:
- Całkowita liczba oparzeń ogólnie spadła u osób w wieku 0-45 lat, podczas gdy całkowita liczba oparzeń u osób powyżej 45 roku życia dramatycznie wzrosła – o 31% od 2005 do 2014 roku u osób w wieku 46-65 lat i o 12% u osób w wieku powyżej 65 lat14.
- U osób w wieku 0-4 lata, 5-18 lat i 19-45 lat obserwuje się stały spadek liczby oparzeń.
- Liczba oparzeń u osób w wieku 46-65 lat i powyżej 65 roku życia stale i dramatycznie rośnie14.
Ogólna śmiertelność wśród osób z oparzeniami wynosiła 3,1% w latach 2006-2015, co stanowi spadek o prawie 25% z 4,0% w 2006 roku. Śmiertelność była ogólnie wyższa u kobiet, z wyjątkiem roku 201510.
Trendy w hospitalizacji i śmiertelności
Wskaźniki śmiertelności związanej z oparzeniami znacząco spadły w ciągu ostatnich kilku dekad. Znaczące poprawy nastąpiły w centrach oparzeń, podczas gdy wskaźniki śmiertelności w centrach nieoparzeń są bardzo zróżnicowane15.
Według danych NIS, wśród hospitalizacji z powodu oparzeń w USA odnotowano 795 zgonów szpitalnych (ogólna śmiertelność 2,7%). Spośród tych przyjęć 15 280 (52,4%) dotyczyło drobnych obrażeń niewymagających leczenia chirurgicznego, ze śmiertelnością szpitalną wynoszącą 0,36%. Rozległe oparzenia wymagające leczenia chirurgicznego i przedłużonej wentylacji mechanicznej stanowiły 1 290 (4,4%) wszystkich przyjęć ze śmiertelnością szpitalną 17,8%. Głębokie oparzenia wymagające leczenia chirurgicznego bez przedłużonej wentylacji stanowiły 9 340 (32%) wszystkich przyjęć i miały śmiertelność szpitalną 2,6%9.
Według najnowszych danych American Burn Association (2018-2023), wskaźnik przeżywalności pacjentów z oparzeniami przyjętych do centrów oparzeń wynosił 97,7%7.
Czynniki ryzyka dla oparzeń
Istnieje szereg czynników ryzyka, które zwiększają prawdopodobieństwo doznania oparzeń:
Czynniki socjoekonomiczne
Czynniki ryzyka na całym świecie obejmują:
- Niski status społeczno-ekonomiczny
- Przeludnienie
- Gospodarstwa domowe, w których młode dziewczęta pełnią role domowe
- Gotowanie z naftą
- Ogólnie zły stan zdrowia
- Złe praktyki bezpieczeństwa16
Osoby mieszkające w krajach o niskich i średnich dochodach są bardziej narażone na oparzenia niż osoby mieszkające w krajach o wysokich dochodach. Oparzenia występują głównie w domu i miejscu pracy1.
Czynniki ryzyka związane z pacjentem
Obrażenia są częstsze u pacjentów z:
- Wcześniej zdiagnozowanymi zaburzeniami psychicznymi
- Problemami z używaniem substancji
- W skrajnych przedziałach wiekowych (bardzo młodzi i starsi)16
- Chorobami współistniejącymi, takimi jak ślepota, głuchota i epilepsja5
Osoby starsze stanowią rosnący segment populacji i mają zwiększoną częstość występowania w populacji z oparzeniami z powodu zwiększonej liczby, jak również zwiększonego ryzyka oparzenia. Śmiertelność w tej grupie wiekowej jest znacznie wyższa niż we wszystkich innych grupach wiekowych, wynosząc 4,7% wszystkich osób powyżej 65 roku życia, które doznały oparzeń, w porównaniu do przedziału od 0,4% do 1,4% we wszystkich innych grupach wiekowych10.
Czynniki ryzyka związane ze środowiskiem
Ryzyko oparzeń jest silnie związane z warunkami mieszkaniowymi i środowiskiem pracy. Kraje o niskich i średnich dochodach mają wyższe wskaźniki oparzeń ze względu na:
- Ograniczony dostęp do bezpiecznych urządzeń kuchennych
- Otwarte ogniska w domach
- Niestabilne połączenia elektryczne
- Ograniczony dostęp do wody bieżącej
- Niewystarczające przepisy bezpieczeństwa i ich egzekwowanie17
W badaniu przeprowadzonym w Azji, oparzenia elektryczne, częste u elektryków, wiązały się ze znacznie większą liczbą amputacji niż w przypadku urazów bez porażenia prądem (p < 0,001). Oparzenia trzeciego i czwartego stopnia były związane z wyższym ryzykiem amputacji (p = 0,004)18.
Metody oceny i prognozy oparzeń
Dokładna ocena i prognozowanie wyników są kluczowe dla skutecznego leczenia oparzeń.
Systemy oceny oparzeń
Głównym systemem oceny stosowanym do przewidywania śmiertelności i długości hospitalizacji w przypadku oparzeń u dorosłych jest zrewidowana skala Baux, która uwzględnia wiek, %TBSA (procent spalonej całkowitej powierzchni ciała) oraz obecność urazu inhalacyjnego16.
Punkt bezcelowości (wynik Baux, przy którym przewidywana śmiertelność zbliża się do 100%) wynosił 100 w oryginalnym artykule Baux. Punkt bezcelowości w XXI-wiecznej opiece nad oparzeniami wynosi obecnie 160, a Baux50 (wynik Baux, przy którym przewidywana śmiertelność wynosi 50%) wynosi 10916.
Inne powszechnie stosowane systemy punktacji to:
- Abbreviated Burn Severity Index (ABSI) – obejmuje wiek, płeć, obecność urazu inhalacyjnego, obecność oparzeń pełnej grubości oraz procent TBSA19.
- Ryan Score – uwzględnia wiek powyżej 60 lat, procent TBSA powyżej 40% oraz obecność urazu inhalacyjnego20.
Czynniki prognostyczne
Główne predyktory śmiertelności szpitalnej zidentyfikowane w badaniach epidemiologicznych to:
- Wiek powyżej 80 lat
- Wysoki wynik w skali ABSI
- Inhalacja dymu
- Choroby współistniejące układu sercowo-naczyniowego
- Oparzenie pełnej grubości
- Duży procent spalonej TBSA19
W badaniu przeprowadzonym w głównym centrum oparzeń w południowo-zachodnich Chinach stwierdzono, że śmiertelność wśród pacjentów z oparzeniami wynosiła 0,9%, co było niższe niż w poprzednich badaniach. Śmiertelność była ściśle związana z ciężkością stanu przyjętych pacjentów z oparzeniami i poziomem leczenia oparzeń. Wyniki wykazały również, że oparzenia pełnej grubości, oparzenia o większej TBSA i starszy wiek były czynnikami ryzyka śmiertelności, a większa liczba operacji i oparzenia płomieniowe były czynnikami ochronnymi dla śmiertelności21.
Ocena powikłań po oparzeniach
Najczęstsze powikłania szpitalne u pacjentów z oparzeniami to:
- Sepsa (16,6%)
- Ostre uszkodzenie nerek (7,9%)
- Powikłania sercowo-naczyniowe (5,9%)22
Wśród 19 655 zgłoszonych powikłań uwzględnionych w analizie amerykańskiej, powikłania płucne (w tym zapalenie płuc, zespół ostrej niewydolności oddechowej i niewydolność oddechowa) stanowiły największy odsetek przypadków (31%). Zapalenie tkanki łącznej i zakażenia ran były odpowiedzialne za 17% powikłań6.
Zakażenie jest najczęstszą przyczyną zachorowalności i śmiertelności w tej populacji, przy czym prawie 61% zgonów jest spowodowanych zakażeniem. Patogeny zakażające ranę to przede wszystkim bakterie Gram-dodatnie, takie jak gronkowiec złocisty oporny na metycylinę (MRSA), oraz bakterie Gram-ujemne, takie jak Acinetobacter baumannii-calcoaceticus complex, Pseudomonas aeruginosa i gatunki Klebsiella23.
Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (VTE) pozostaje główną przyczyną zachorowalności i śmiertelności w praktyce klinicznej. Pacjenci z oparzeniami należą do kategorii najwyższego ryzyka VTE ze względu na zmiany patofizjologiczne i stosowanie wielu systemów monitorowania. Zgłaszana częstość występowania zakrzepicy żył głębokich (DVT) w oparzeniach waha się od 0,25% do 23%. Uraz oparzeniowy jest jednym z głównych czynników ryzyka DVT, gdy Całkowita Powierzchnia Ciała (TBSA) > 40%. Inne istotne czynniki to długość pobytu w szpitalu i stosowanie linii centralnych24.
Postępy w nadzorze nad oparzeniami
Postępy w systemach nadzoru nad oparzeniami są niezbędne do lepszego zrozumienia epidemiologii oparzeń i poprawy wyników.
Potrzeba międzynarodowej bazy danych
Wyniki badań wskazują na potrzebę międzynarodowej bazy danych oparzeń z minimalnym zestawem danych w celu uzyskania obiektywnych i porównywalnych wyników w zakresie epidemiologii oparzeń25.
Utworzenie wieloośrodkowej bazy danych wskazuje przyszły trend rozwoju, aby ostatecznie zbudować ogólnokrajową bazę danych o oparzeniach i repozytorium w krajach rozwijających się, takich jak Chiny, a ostatecznie nawet uniwersalną bazę danych26.
Baza danych obiążeń oparzeniami mierzona w DALY (lata życia skorygowane niepełnosprawnością) wynosiła 7 460 448,65 w 2019 roku, z czego 67% i 33% można było przypisać odpowiednio YLL (utracone lata życia) i YLD (lata życia z niepełnosprawnością)11.
Korelacje z wskaźnikami rozwoju
EAPC (szacowany roczny procent zmiany) zachorowalności, DALY i zgonów był ujemny, standaryzowany wiekowo wskaźnik (ASR) zachorowalności, DALY i zgonów był uznawany za malejący w większości regionów, a EAPC był ujemnie skorelowany z poziomami SDI (indeks społeczno-demograficzny), powszechnym ubezpieczeniem zdrowotnym (UHC) i produktem krajowym brutto (PKB)11.
Na całym świecie standaryzowane wiekowo wskaźniki zachorowalności, DALY i śmiertelności z powodu oparzeń, a także liczba DALY i przypadków śmierci z powodu oparzeń będą stale spadać, ale liczba nowych przypadków oparzeń ma tendencję wzrostową na całym świecie11.
Z relacji EAPC z SDI, indeksem UHC i PKB wynika, że zapobieganie oparzeniom zależy nie tylko od wydatków na opiekę zdrowotną per capita, ale także od poziomu edukacji per capita i wydajności systemu opieki zdrowotnej, ale nie oznacza to, że wyższe wydatki na opiekę zdrowotną odpowiadają wyższemu indeksowi UHC, co wymaga wysokiej efektywności przekładania wydatków na opiekę zdrowotną na korzyści zdrowotne osób27.
Skuteczność regionalnej opieki nad oparzeniami
Śmiertelność związana z oparzeniami znacznie spadła w ciągu ostatnich kilku dekad. Chociaż często przypisuje się to częściowo regionalizacji opieki nad oparzeniami, nie zostało to ocenione na poziomie populacji15.
W badaniu przeprowadzonym w Kanadzie wskaźniki śmiertelności spadły w czasie; znaczące poprawy nastąpiły w centrach oparzeń, podczas gdy wskaźniki śmiertelności w ośrodkach nieoparzewionych znacznie się różnią. Dane te sugerują, że istnieją dalsze możliwości regionalizacji opieki nad oparzeniami, a tym samym potencjalnego obniżenia śmiertelności związanej z oparzeniami15.
W USA zasoby wymagane do dostarczenia tego złożonego systemu opieki nad oparzeniami są kosztowne. Obecne metody płatności prospektywnych skutkują dużymi deficytami w zakresie zwrotu kosztów, a krajowa tendencja sprzyjająca takim mechanizmom płatności zagraża przyszłości centrów oparzeń28.
Wpływ pandemii COVID-19 na epidemiologię oparzeń
Pandemia COVID-19 wpłynęła na wzorce oparzeń w wielu krajach. Celem badań było zbadanie zmian w epidemiologii oparzeń w populacji kanadyjskiej podczas pandemii COVID-1929.
Zmiany w wizytach na oddziałach ratunkowych
Podczas pandemii nastąpił znaczny spadek wizyt na oddziale ratunkowym z powodu oparzeń. Rozkład czynników związanych z oparzeniami wykazał niewielkie zmiany lub ich brak29.
Okres pandemii, wiek, płeć, dochód, miesiąc i pora dnia były istotnie związane z ciężkimi oparzeniami w badanym okresie. Badanie wykazało duże zmniejszenie liczby wizyt na oddziale ratunkowym podczas pandemii, ale nie znaleziono dowodów na zmiany w epidemiologii oparzeń lub wzorców w populacjach pacjentów29.
Wnioski z okresu pandemii
Ogólnie stwierdzono duże spadki wizyt z powodu oparzeń na oddziale ratunkowym od 2019 do 2020 roku podczas pandemii COVID-19. Jednak wzorce wizyt na oddziale ratunkowym nie zmieniły się drastycznie, a statystycznie istotne asocjacje były podobne we wszystkich modelach30.
Wizyty na oddziale ratunkowym z powodu ciężkich oparzeń były związane z pandemią, z byciem osobą w średnim wieku (40-64 lata) lub starszą dorosłą (65+), z byciem w kohorcie pediatrycznej 5-9 lat, z byciem w najniższym kwintylu SES, z byciem płci męskiej i z wystąpieniem wczesnym rankiem30.
Złożona relacja między ekspozycją a cechami demograficznymi może pomóc zidentyfikować osoby zagrożone oparzeniami i najczęściej oparzane subpopulacje. Ogólnie, pomimo dużego spadku wizyt pacjentów z powodu oparzeń, wyniki sugerują, że epidemiologia wzorców wizyt na oddziale ratunkowym z powodu oparzeń nie zmieniła się podczas pandemii30.
Implikacje dla zdrowia publicznego i profilaktyki
Oparzenia można zapobiegać. Kraje o wysokich dochodach poczyniły znaczne postępy w obniżaniu wskaźników zgonów spowodowanych oparzeniami dzięki kombinacji strategii zapobiegawczych i ulepszeniom w opiece nad osobami dotkniętymi oparzeniami31.
Strategie profilaktyczne
WHO promuje interwencje, które okazały się skuteczne w zmniejszaniu częstości występowania oparzeń31. Niektóre z tych strategii obejmują:
- Surowsze przepisy i egzekwowanie dotyczące dystrybucji i użytkowania energii elektrycznej17
- Lepszą edukację społeczeństwa w zakresie zapobiegania oparzeniom i pierwszej pomocy przy oparzeniach17
- Ustanowienie edukacji w zakresie zapobiegania oparzeniom i pierwszej pomocy jako priorytetu w szkołach i w szkoleniu pracowników służby zdrowia społeczności32
- Tworzenie większej liczby regionalnych centrów oparzeń trzeciego stopnia w miastach oraz oddziałów i oddziałów oparzeń na obszarach wiejskich33
Znaczenie wczesnej interwencji
Czynniki związane z poprawą wyników i zapobieganiem zakażeniom obejmują:
- Wczesne wycięcie strupa oparzeniowego
- Miejscowa terapia antybiotykowa
- Agresywne środki kontroli zakażeń23
Wczesne wycięcie i zamknięcie ran pełnej grubości zmienia naturalną historię urazu oparzeniowego, unikając w przeciwnym razie częstego występowania sepsy rany34.
Szczególne grupy wysokiego ryzyka
Nasze dane pokazały, że należy zwrócić większą uwagę na dzieci poniżej 6 roku życia, mężczyzn, incydenty jesienią i oparzenia wrzątkiem, aby zapobiec urazom oparzeniowym. Ponadto należy przyjąć zindywidualizowane środki zapobiegania i leczenia oparzeń oparte na powiązanych czynnikach ryzyka13.
W Ugandzie oparzenia znacząco przyczyniają się do chirurgicznego obciążenia chorobami, zachorowalności i śmiertelności. Szczegółowe zrozumienie epidemiologii, leczenia i wyników urazów oparzeniowych jest niezbędne do ułatwienia profilaktyki pierwotnej, ukierunkowania interwencji w celu wzmocnienia zdolności i ułatwienia świadczenia bezpiecznej, terminowej i przystępnej cenowo opieki nad oparzeniami35.
| Rodzaj oparzenia | Populacja najwyższego ryzyka | % wszystkich przyjęć z powodu oparzeń | Czynniki ryzyka śmiertelności |
|---|---|---|---|
| Oparzenia płomieniem | Dorośli i osoby starsze | 41,7% | Większa TBSA, uraz inhalacyjny |
| Oparzenia wrzątkiem | Dzieci (< 5 lat) | 32,2% | Wiek 20% TBSA |
| Oparzenia kontaktowe | Wszystkie grupy wiekowe | 10,8% | Pełna grubość, kończyny dolne |
| Oparzenia chemiczne | Dorośli w wieku produkcyjnym | 3,7% | Twarz/oczy, wdychanie |
| Oparzenia elektryczne | Pracownicy wykonujący zawód (elektrycy) | 2,9% | Wysokie napięcie, zakażenie |
| Inne | Różne | 8,7% | Zależne od przyczyny |
Dane z badań epidemiologicznych podkreślają potrzebę lepszego nadzoru nad oparzeniami w celu zidentyfikowania grup wysokiego ryzyka i opracowania ukierunkowanych interwencji profilaktycznych78.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.