Niski poziom białych krwinek
Epidemiologia
Leukopenia definiowana jest jako spadek liczby białych krwinek poniżej normy, tj. <4000 komórek/μl u dorosłych, z istotnym zróżnicowaniem etnicznym, gdzie u Afroamerykanów często obserwuje się łagodną neutropenię etniczną z ANC <1500/μl, niepowiązaną ze zwiększonym ryzykiem infekcji. Genetyczne determinanty, takie jak wariant genu DARC, wpływają na niższe wartości leukocytów u osób pochodzenia afrykańskiego, co ma znaczenie w kontekście ochrony przed malarią i regulacji produkcji neutrofilów. Poligeniczne predyspozycje do niskiego poziomu leukocytów korelują z ryzykiem ciężkiego przebiegu COVID-19 oraz wpływają na odpowiedź na leczenie immunosupresyjne i chemioterapię. Monitorowanie ANC, szczególnie u pacjentów onkologicznych, jest kluczowe, gdyż najniższy poziom leukocytów (nadir) pojawia się 7-10 dni po chemioterapii, a ANC <1,5 x 10^9/L wiąże się ze wzrostem ryzyka infekcji.
- Epidemiologia niskiego poziomu białych krwinek
- Zróżnicowanie etniczne w epidemiologii
- Czynniki genetyczne w epidemiologii
- Związki z chorobami w epidemiologii
- Nadzór nad niskim poziomem białych krwinek
- Monitorowanie kliniczne
- Diagnostyka
- Znaczenie dla zdrowia publicznego
- Znaczenie w badaniach klinicznych
- Znaczenie w diagnostyce i leczeniu chorób
- Wnioski
Epidemiologia niskiego poziomu białych krwinek
Niski poziom białych krwinek, nazywany medycznie leukopenią, występuje, gdy liczba krwinek białych spada poniżej normy, która dla dorosłych wynosi zazwyczaj 4000 komórek na mikrolitr krwi12. Ocena częstości występowania leukopeniii jest złożona, ponieważ zależy ona od wielu czynników, w tym genetycznych, środowiskowych oraz współistniejących chorób3.
Zróżnicowanie etniczne w epidemiologii
Istotnym aspektem epidemiologii niskiego poziomu białych krwinek jest zróżnicowanie etniczne. Osoby pochodzenia afrykańskiego, środkowowschodniego i zachodnioindyjskiego często mają fizjologicznie niższe poziomy białych krwinek45. Stan ten, nazywany łagodną neutropenią etniczną, charakteryzuje się mniejszą liczbą neutrofilów (poniżej 1500 na mikrolitr), ale nie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem infekcji6. Szacuje się, że 25%-50% Afroamerykanów ma liczbę neutrofilów poniżej 1500 na mikrolitr, podczas gdy u mniej niż 1% białych Amerykanów występuje taki stan7.
Badania genomowe potwierdzają, że całkowity poziom białych krwinek i liczba neutrofilów są niższe wśród osób pochodzenia afrykańskiego z powodu powszechnego wariantu genu receptora dla chemokin antygenu Duffy (DARC)8. Ta genetyczna różnica zapewnia ochronę przed malarią i reguluje produkcję neutrofilów9.
Czynniki genetyczne w epidemiologii
Badania genomowe wykazały, że poligeniczna predyspozycja do niższego poziomu białych krwinek wpływa na różne aspekty opieki klinicznej10. W badaniu przeprowadzonym przez Continental Origins and Genetic Epidemiology Network na 16 388 Afroamerykanach zidentyfikowano różne regiony genomu związane z liczbą białych krwinek, w tym CXCL2, CDK6 i PSMD3-CSF31112.
Badanie Population Architecture using Genomics and Epidemiology (PAGE) wykazało, że efekty genetyczne związane z liczbą białych krwinek są osłabione u Afroamerykanów i Latynosów w porównaniu z populacjami europejskimi13. Zidentyfikowano także sześć potencjalnie nowych odkryć dla pięciu z ośmiu badanych cech krwinek białych i płytek krwi w populacjach o zróżnicowanym pochodzeniu etnicznym14.
Związki z chorobami w epidemiologii
Niski poziom białych krwinek jest często związany z chorobami przewlekłymi lub może występować przejściowo w wyniku działania leków lub infekcji15. Choroby autoimmunologiczne, takie jak toczeń rumieniowaty układowy, stwardnienie rozsiane i reumatoidalne zapalenie stawów, wykazują genetyczne powiązanie z poziomem białych krwinek1617.
Badania wykazały również, że niższy poziom białych krwinek, niższy poziom mieloidalnych białych krwinek i niższy poziom granulocytów mogą odgrywać przyczynową rolę w zwiększaniu ryzyka ciężkiego przebiegu COVID-1918. Z kolei w przypadku pacjentów z COVID-19 wyższy poziom białych krwinek przy przyjęciu był istotnie skorelowany ze zwiększonym ryzykiem zgonu19.
Nadzór nad niskim poziomem białych krwinek
Monitorowanie poziomu białych krwinek jest kluczowym elementem opieki medycznej, szczególnie u osób z czynnikami ryzyka lub chorobami podstawowymi20. Lekarze regularnie sprawdzają liczbę białych krwinek u pacjentów otrzymujących leczenie, które może powodować leukopenię, takie jak chemioterapia czy radioterapia21.
Monitorowanie kliniczne
U pacjentów otrzymujących chemioterapię, która często powoduje neutropenię, zespół onkologiczny może regularnie monitorować liczbę białych krwinek za pomocą badań krwi22. Całkowita liczba neutrofilów (ANC) jest używana do oceny, jak dobrze układ odpornościowy funkcjonuje podczas leczenia23.
Nadir, czyli najniższy poziom białych krwinek po chemioterapii, występuje zwykle około 7-10 dni po otrzymaniu leczenia. Jest to okres, w którym pacjent jest najbardziej narażony na ciężkie infekcje24. U osoby z neutropenią, gdy ANC jest mniejszy niż 1,5 x 10^9/L, ryzyko rozwoju infekcji wzrasta wraz ze spadkiem poziomu neutrofilów i wydłużeniem czasu utrzymywania się niskiego poziomu25.
Diagnostyka
Leukopenia i neutropenia nie powodują żadnych objawów. Osoby z chorobą nowotworową zwykle dowiadują się o niskim poziomie białych krwinek z badania krwi lub gdy dojdzie do infekcji26. Pełna morfologia krwi (CBC) jest podstawowym badaniem diagnostycznym, które mierzy liczbę białych krwinek oraz liczbę i proporcję każdego typu białych krwinek27.
Jeżeli liczba białych krwinek lub ANC jest zbyt niska, chemioterapia jest czasami tymczasowo wstrzymywana28. Jeśli chemioterapia, leki lub inne leczenie powodują neutropenię, dawka może zostać zmniejszona, leczenie zmienione lub wstrzymane do czasu regeneracji organizmu29.
Znaczenie dla zdrowia publicznego
Niski poziom białych krwinek ma istotne implikacje dla zdrowia publicznego, szczególnie w kontekście chorób przewlekłych i infekcyjnych. Badania wykazały, że wysoka liczba białych krwinek jest związana ze zwiększoną śmiertelnością całkowitą i z powodu chorób serca, podczas gdy związek ze śmiertelnością z powodu nowotworów jest słabszy3031.
W dużym badaniu kohortowym u kobiet po menopauzie wykazano, że wysoka liczba białych krwinek miała silny związek ze śmiertelnością całkowitą i z powodu chorób serca, niezależnie od wpływu palenia tytoniu32. Z kolei w badaniu EPIC-NL zaobserwowano statystycznie istotne stopniowe związki między całkowitą liczbą białych krwinek oraz liczbą limfocytów, monocytów, neutrofilów i eozynofilów a ryzykiem śmiertelności całkowitej33.
Wyższy poziom umiarkowanej do intensywnej aktywności fizycznej (MVPA) i niższy czas siedzący były związane z niższą liczbą białych krwinek34. Sugeruje to, że modyfikowalne zachowania zdrowotne mogą być związane ze stanem zapalnym poprzez liczbę białych krwinek, co może być istotne dla przyszłego ryzyka choroby3536.
Znaczenie w badaniach klinicznych
Liczba białych krwinek jest ważnym wskaźnikiem w badaniach klinicznych, szczególnie w kontekście chorób zakaźnych i nowotworowych. W badaniu dotyczącym sepsy wykazano, że rosnąca trajektoria liczby białych krwinek była niezależnie związana ze zwiększoną śmiertelnością (współczynnik ryzyka, 3,41; 95% przedział ufności, 1,86 do 6,26; P < 0,001) w porównaniu ze stabilną trajektorią37.
W badaniach nad lekami immunosupresyjnymi, poligeniczna predyspozycja do niższego poziomu białych krwinek była związana ze zwiększonym ryzykiem przerwania leczenia azatiopryną (n=1,466, HR=0,62 [0,44–0,87], p=0,006)38. Podobnie, predyspozycja do niższego poziomu białych krwinek była związana ze zmniejszonym ryzykiem identyfikacji patologii w biopsji szpiku kostnego wykonanej z powodu niskiego poziomu białych krwinek (iloraz szans=0,55 na jedno odchylenie standardowe wzrostu PGSWBC [95%CI, 0,30–0,94], p=0,04)39.
Znaczenie w diagnostyce i leczeniu chorób
Niski poziom białych krwinek odgrywa istotną rolę w diagnostyce i leczeniu różnych chorób. W przypadku ciężkich pierwotnych niedoborów odporności, takich jak ciężki złożony niedobór odporności (SCID), występuje niska liczba limfocytów T i B lub ich całkowity brak, co prowadzi do zwiększonego ryzyka infekcji40.
U osób z ciężką wrodzoną neutropenią (SCN), stosuje się czynnik stymulujący tworzenie kolonii granulocytów (G-CSF), który powoduje, że szpik kostny produkuje komórki macierzyste krwi, które dojrzewają do funkcjonujących białych krwinek41. Lek ten, opracowany przez badaczy z Memorial Sloan Kettering Cancer Center, jest stosowany na całym świecie w celu zwiększenia liczby białych krwinek u osób otrzymujących chemioterapię42.
W przypadku zaburzeń autoimmunologicznych, które mogą prowadzić do zniszczenia własnych białych krwinek przez przeciwciała wytworzone przez układ odpornościowy, leczenie jest ukierunkowane na podstawową chorobę4344.
Wnioski
Epidemiologia i nadzór nad niskim poziomem białych krwinek stanowią istotny element opieki zdrowotnej, szczególnie w kontekście chorób przewlekłych i infekcyjnych. Zróżnicowanie etniczne, czynniki genetyczne i związki z różnymi chorobami wpływają na częstość występowania i znaczenie kliniczne leukopeniii. Regularne monitorowanie poziomu białych krwinek, zwłaszcza u osób z czynnikami ryzyka lub poddawanych leczeniu mogącemu powodować leukopenię, jest kluczowe dla zapewnienia odpowiedniej opieki medycznej i zapobiegania powikłaniom.
Badania genetyczne dostarczają coraz więcej informacji na temat mechanizmów leżących u podstaw różnic w poziomie białych krwinek między populacjami, co może prowadzić do bardziej spersonalizowanego podejścia do diagnostyki i leczenia. Zrozumienie epidemiologii niskiego poziomu białych krwinek ma istotne implikacje dla zdrowia publicznego, badań klinicznych i praktyki medycznej.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.