Grypa świńska (h1n1)
Leczenie
Grypa świńska (H1N1) jest zakażeniem układu oddechowego wywołanym przez wirus grypy typu A H1N1. U większości pacjentów z łagodnym przebiegiem choroby wystarcza leczenie objawowe, obejmujące odpoczynek, odpowiednie nawodnienie, stosowanie leków przeciwgorączkowych (np. paracetamol, NLPZ) oraz przeciwkaszlowych. W ciężkich przypadkach konieczne może być dożylne nawadnianie i leczenie wspomagające. Leki przeciwwirusowe (oseltamiwir, zanamiwir, peramiwir, baloksawir) są wskazane u pacjentów z ciężkim przebiegiem choroby, hospitalizowanych oraz osób z grup wysokiego ryzyka powikłań, takich jak kobiety w ciąży, dzieci poniżej 5 roku życia, osoby powyżej 65 lat, pacjenci z chorobami przewlekłymi (astma, POChP, choroby serca, cukrzyca), immunosupresją oraz otyłością. Leczenie przeciwwirusowe powinno być rozpoczęte w ciągu pierwszych 48 godzin od wystąpienia objawów i trwać zazwyczaj 5 dni, choć w ciężkich przypadkach może być kontynuowane dłużej.
- Grypa świńska (H1N1) – leczenie
- Leczenie objawowe
- Leczenie przeciwwirusowe
- Grupy wysokiego ryzyka powikłań
- Leczenie kobiet w ciąży
- Leczenie dzieci
- Leczenie szpitalne
- Profilaktyka przeciwwirusowa
- Szczepienia
- Leki nie zalecane w leczeniu grypy H1N1
- Problem oporności na leki przeciwwirusowe
- Wnioski dla praktyki klinicznej
Grypa świńska (H1N1) – leczenie
Grypa świńska (H1N1) to zakażenie układu oddechowego wywołane przez wirus grypy typu A H1N1. Większość pacjentów z grypą H1N1 wymaga jedynie leczenia objawowego, jednak w niektórych przypadkach, szczególnie u osób z grup ryzyka, konieczne jest zastosowanie bardziej specjalistycznego leczenia12.
Leczenie objawowe
U większości osób z grypą świńską, które nie znajdują się w grupie wysokiego ryzyka powikłań, wystarczające jest leczenie objawowe, które obejmuje12:
- Zapewnienie odpowiedniego odpoczynku
- Zwiększenie podaży płynów w celu zapobiegania odwodnieniu
- Przyjmowanie leków przeciwgorączkowych i przeciwbólowych (np. paracetamol, niesteroidowe leki przeciwzapalne) w celu łagodzenia gorączki, bólu głowy i bólu mięśni
- Stosowanie leków przeciwkaszlowych w przypadku uciążliwego kaszlu
- Pozostanie w domu w celu ograniczenia rozprzestrzeniania się wirusa
W ciężkich przypadkach może być konieczne dożylne nawadnianie i inne środki wspomagające1. Należy pamiętać, że aspiryna i inne salicylany nie powinny być podawane osobom poniżej 16. roku życia z objawami grypopodobnymi ze względu na ryzyko wystąpienia zespołu Reye’a12.
Leczenie przeciwwirusowe
W przypadku osób z grupy wysokiego ryzyka powikłań lub z ciężkim przebiegiem choroby zalecane jest zastosowanie leków przeciwwirusowych. Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła cztery leki przeciwwirusowe do leczenia grypy, w tym grypy H1N112:
- Oseltamiwir (Tamiflu) – lek doustny w postaci tabletek lub zawiesiny
- Zanamiwir (Relenza) – lek w postaci proszku do inhalacji
- Peramiwir (Rapivab) – lek w postaci dożylnej
- Baloksawir (Xofluza) – lek doustny
Leki przeciwwirusowe działają najskuteczniej, gdy są podawane w ciągu pierwszych 48 godzin od wystąpienia objawów12. Mogą one skrócić czas trwania choroby, zmniejszyć nasilenie objawów i obniżyć ryzyko wystąpienia powikłań1. Leczenie przeciwwirusowe powinno być rozważone w następujących przypadkach12:
- Pacjenci wymagający hospitalizacji
- Pacjenci z postępującą, ciężką lub powikłaną chorobą, niezależnie od wcześniejszego stanu zdrowia
- Osoby z grup wysokiego ryzyka ciężkiego przebiegu grypy
Zalecany czas trwania leczenia przeciwwirusowego wynosi zazwyczaj 5 dni1. Jednak w przypadku pacjentów z ciężkim lub pogarszającym się stanem zdrowia, leczenie powinno być kontynuowane nawet jeśli rozpoczęto je później niż 48 godzin od pojawienia się objawów12.
Grupy wysokiego ryzyka powikłań
Leczenie przeciwwirusowe jest szczególnie zalecane u pacjentów z grup wysokiego ryzyka powikłań grypy H1N1, które obejmują12:
- Kobiety w ciąży i w okresie poporodowym
- Dzieci poniżej 5 roku życia, szczególnie poniżej 2 roku życia
- Osoby w wieku 65 lat i starsze
- Osoby z chorobami przewlekłymi, takimi jak astma, POChP, choroby serca, cukrzyca
- Osoby z obniżoną odpornością
- Osoby z chorobliwą otyłością
Leczenie kobiet w ciąży
Kobiety w ciąży są szczególnie narażone na powikłania grypy H1N1 ze względu na zmiany fizjologiczne związane z ciążą, które predysponują do ciężkiego przebiegu choroby1. Wytyczne WHO zalecają, aby kobiety w ciąży otrzymywały leczenie przeciwwirusowe jak najszybciej po wystąpieniu objawów, bez oczekiwania na wyniki badań laboratoryjnych1.
Badania wykazały, że szybkie zastosowanie leków przeciwwirusowych podczas pandemii grypy H1N1 w 2009 roku poprawiło przeżywalność wśród ciężko chorych kobiet w ciąży1. Należy podkreślić, że ciąża nie powinna być uważana za przeciwwskazanie do stosowania oseltamiwiru lub zanamiwiru1.
Leczenie dzieci
Leczenie grypy H1N1 u dzieci jest podobne do leczenia innych zakażeń wirusem grypy. Odpoczynek, nawodnienie i leki objawowe stosowane są w celu złagodzenia dyskomfortu1. W przypadku dzieci z grupy wysokiego ryzyka powikłań lub z ciężkim przebiegiem choroby, lekarz może zalecić leki przeciwwirusowe1.
Należy pamiętać, że leki przeciwwirusowe nie są rutynowo zalecane dla wszystkich dzieci z grypą H1N1. Są one zarezerwowane dla dzieci, które są bardzo chore lub należą do grupy wysokiego ryzyka powikłań1. Do najczęstszych działań niepożądanych oseltamiwiru u dzieci należą nudności i wymioty. W rzadkich przypadkach opisywano również nietypowe zachowania, takie jak samookaleczenie i dezorientacja1.
Leczenie szpitalne
W ciężkich przypadkach grypy H1N1, szczególnie u pacjentów z powikłaniami, takimi jak zapalenie płuc, niewydolność oddechowa lub niewydolność wielonarządowa, może być konieczna hospitalizacja12. Leczenie szpitalne koncentruje się na stabilizacji stanu pacjenta, zapewnieniu leczenia wspomagającego i skutecznym zarządzaniu powikłaniami1.
W przypadku wtórnych zakażeń bakteryjnych, takich jak zapalenie płuc, pacjenci powinni otrzymać zarówno leki przeciwwirusowe, jak i antybiotyki12. W badaniach stwierdzono, że gronkowce i paciorkowce są najczęstszymi patogenami wywołującymi wtórne zapalenie płuc u pacjentów z grypą H1N11.
Profilaktyka przeciwwirusowa
Leki przeciwwirusowe mogą być również stosowane w profilaktyce zakażenia wirusem H1N1 u osób z grupy wysokiego ryzyka, które miały bliski kontakt z osobą chorą1. Dotyczy to szczególnie osób z przewlekłymi schorzeniami, osób starszych, małych dzieci i kobiet w ciąży1.
Oseltamiwir stosowany w profilaktyce podawany jest raz dziennie przez 10 dni po ostatnim kontakcie z chorym, maksymalnie przez 6 tygodni1. Należy podkreślić, że profilaktyka przeciwwirusowa nie zastępuje szczepień przeciwko grypie, które są najskuteczniejszą metodą zapobiegania zakażeniu1.
Szczepienia
Najlepszą metodą zapobiegania grypie H1N1 jest szczepienie12. Od 2010 roku szczepionka przeciwko grypie sezonowej zawiera komponent chroniący przed wirusem H1N11. Szczepienie jest szczególnie zalecane dla osób z grup wysokiego ryzyka powikłań grypy, w tym dla kobiet w ciąży, małych dzieci, osób starszych i osób z chorobami przewlekłymi1.
Szczepionka przeciwko grypie jest dostępna w postaci iniekcji oraz sprayu donosowego1. Należy pamiętać, że odporność poszczepienna rozwija się w ciągu dwóch tygodni od podania szczepionki1.
Leki nie zalecane w leczeniu grypy H1N1
Nie wszystkie leki przeciwwirusowe są skuteczne w leczeniu grypy H1N1. Badania laboratoryjne wykazały, że wirus grypy H1N1 jest oporny na amantadynę i rymantadynę, dlatego leki te nie są zalecane w leczeniu1.
Warto również wspomnieć, że stosowanie glikokortykosteroidów w leczeniu grypy H1N1 nie jest zalecane, poza przypadkami, gdy istnieją inne wskazania do ich stosowania, takie jak obturacyjne choroby dróg oddechowych czy niewydolność nadnerczy1. Badania wykazały, że stosowanie kortykosteroidów u pacjentów z grypą H1N1 może prowadzić do wydłużenia czasu hospitalizacji, przedłużonej wentylacji mechanicznej i zwiększonej śmiertelności12.
Problem oporności na leki przeciwwirusowe
Istnieje ryzyko rozwoju oporności wirusa grypy H1N1 na leki przeciwwirusowe12. Z tego powodu leki te są zarezerwowane dla określonych grup pacjentów, aby zmniejszyć ryzyko rozwoju oporności i zachować zapasy dla osób, które najbardziej ich potrzebują1.
Podczas pandemii grypy H1N1 w latach 2007-2009 odnotowano ograniczoną oporność na zanamiwir i oseltamiwir1. Nadzór nad opornością wirusa grypy H1N1 na leki przeciwwirusowe jest ważnym elementem monitorowania i kontroli epidemii1.
Wnioski dla praktyki klinicznej
Leczenie grypy świńskiej (H1N1) powinno być dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta, z uwzględnieniem ciężkości objawów, obecności czynników ryzyka i potencjalnych powikłań1. Większość pacjentów z łagodną lub umiarkowaną postacią choroby może być leczona w warunkach domowych, z zastosowaniem leczenia objawowego1.
Leki przeciwwirusowe powinny być stosowane u pacjentów z ciężkim przebiegiem choroby lub należących do grup wysokiego ryzyka powikłań1. Najskuteczniejsze są one wtedy, gdy zostaną podane w ciągu pierwszych 48 godzin od wystąpienia objawów1.
Szczepienia przeciwko grypie sezonowej, które zawierają komponent chroniący przed wirusem H1N1, pozostają najskuteczniejszą metodą zapobiegania zakażeniu i powinny być zalecane wszystkim osobom, szczególnie tym z grup wysokiego ryzyka12.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.