Grypa świńska (h1n1)
Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Grypa świńska (H1N1) to podtyp wirusa grypy typu A, wywołujący zakażenia dróg oddechowych o przebiegu od łagodnego do ciężkiego, z objawami takimi jak gorączka powyżej 38°C, ból gardła, kaszel, bóle mięśni, zmęczenie oraz objawy żołądkowo-jelitowe (nudności, biegunka, wymioty), które odróżniają H1N1 od sezonowej grypy. Zakaźność rozpoczyna się na 1 dzień przed wystąpieniem objawów i może trwać do 7 dni lub dłużej. Grupy wysokiego ryzyka obejmują kobiety w ciąży, dzieci poniżej 5 lat, osoby powyżej 65 roku życia oraz pacjentów z chorobami przewlekłymi i immunosupresją. Leczenie obejmuje głównie terapię objawową, a w ciężkich przypadkach hospitalizację, tlenoterapię, dożylne nawadnianie oraz stosowanie leków przeciwwirusowych (zanamiwir, oseltamiwir, peramiwir) pod warunkiem podania w ciągu 48 godzin od wystąpienia objawów. Ze względu na możliwość rozwoju oporności, leki przeciwwirusowe są zarezerwowane dla pacjentów z grup ryzyka.
- Definicja i charakterystyka grypy świńskiej (H1N1)
- Objawy i przebieg kliniczny grypy H1N1
- Grupy ryzyka ciężkiego przebiegu grypy H1N1
- Leczenie grypy świńskiej (H1N1)
- Leczenie przypadków o łagodnym i umiarkowanym przebiegu
- Leczenie przypadków o ciężkim przebiegu
- Leki przeciwwirusowe
- Postępowanie pielęgniarskie w opiece nad pacjentem z grypą H1N1
- Ocena stanu pacjenta
- Główne interwencje pielęgniarskie
- Utrzymanie drożności dróg oddechowych
- Zwalczanie gorączki i bólu
- Edukacja pacjenta i rodziny
- Zapobieganie zakażeniom H1N1
- Kontrola zakażeń w placówkach opieki zdrowotnej
- Podsumowanie opieki pielęgniarskiej nad pacjentem z grypą H1N1
Definicja i charakterystyka grypy świńskiej (H1N1)
Grypa świńska (H1N1) jest podtypem wirusa grypy typu A, będącego zakaźną chorobą wirusową, która powoduje zakażenie górnych, a potencjalnie również dolnych dróg oddechowych u zainfekowanego gospodarza. Objawy obejmują wydzielinę z nosa, dreszcze, gorączkę, zmniejszony apetyt i możliwe choroby dolnych dróg oddechowych.1 2
H1N1 początkowo nazwano grypą świńską, ponieważ wirus był podobny do wirusów grypy występujących u świń. Choć grypa H1N1 jest powszechnym zakażeniem u świń na całym świecie, czasami osoby blisko związane ze świniami lub przebywające w ich pobliżu mogą zarazić się grypą świńską (odzwierzęcą grypą świńską). Wirusy grypy świńskiej mogą potencjalnie powodować zakażenia u ludzi, jeśli właściwości antygenowe wirusa ulegną zmianie poprzez reasortację.3 4
W 2009 roku nowy wirus H1N1 zaczął wywoływać choroby u ludzi, co doprowadziło do pandemii ogłoszonej przez Światową Organizację Zdrowia (WHO). Obecnie H1N1 uważany jest za regularny wirus grypy i jest jednym z trzech wirusów włączonych do regularnej (sezonowej) szczepionki przeciw grypie.5 6
Objawy i przebieg kliniczny grypy H1N1
Historia i objawy kliniczne grypy świńskiej H1N1 wahają się od łagodnych objawów grypy do ciężkich objawów oddechowych (a potencjalnie nawet śmierci) w zależności od wieku pacjenta, chorób współistniejących, statusu szczepienia i naturalnej odporności pacjentów na wirusa.7 8
Według CDC, objawy u ludzi zakażonych wirusem H1N1 są podobne do objawów zwykłej grypy i obejmują:9 10 11
- Gorączkę (zwykle wysoką, powyżej 38°C)
- Ból gardła
- Kaszel
- Bóle mięśni
- Silne zmęczenie
- Ból głowy
- Katar lub przekrwienie błony śluzowej nosa
- Kichanie
- Łzawienie oczu
- Objawy żołądkowo-jelitowe (nudności, biegunka, wymioty) – co odróżnia H1N1 od sezonowej grypy
Zakażone osoby mogą zarażać innych już na 1 dzień przed wystąpieniem objawów i do 7 lub więcej dni po zachorowaniu, co sprawia, że wirus jest wysoce zakaźny.14 15
Grupy ryzyka ciężkiego przebiegu grypy H1N1
Niektóre osoby są bardziej narażone na ciężki przebieg grypy H1N1 i jej powikłania. Do grup wysokiego ryzyka należą:16 17
- Kobiety w ciąży – są one w większym stopniu narażone na powikłania ze względu na zmiany hormonalne, fizyczne i zmiany w układzie odpornościowym związane z rozwijającym się płodem
- Dzieci poniżej 5 roku życia, szczególnie te poniżej 2 lat
- Osoby w wieku 65 lat i starsze
- Osoby z przewlekłymi chorobami, takimi jak astma, cukrzyca, choroby płuc, serca, nerek, wątroby czy choroby krwi
- Osoby z osłabionym układem odpornościowym (np. osoby z HIV/AIDS)
- Osoby poniżej 19 roku życia otrzymujące długotrwałą terapię aspiryną
- Mieszkańcy domów opieki i innych placówek opieki długoterminowej
Leczenie grypy świńskiej (H1N1)
Postępowanie z zakażonymi pacjentami zależy od nasilenia objawów grypy. Większość osób z grypą H1N1 potrzebuje jedynie łagodzenia objawów. Wsparcie w postaci picia płynów, stosowania leków przeciwbólowych przeciw gorączce i bólowi głowy oraz odpoczynku może być pomocne.21 22
Leczenie przypadków o łagodnym i umiarkowanym przebiegu
Łagodna do umiarkowanej grypa może być leczona w domu za pomocą:23 24
- Odpoczynku
- Nawodnienia doustnego
- Leczenia objawowego z zastosowaniem:
- Leków przeciwgorączkowych jak paracetamol
- Leków przeciwhistaminowych na przekrwienie błony śluzowej nosa i nieżyt nosa
- NLPZ lub paracetamolu na bóle głowy i bóle ciała
- Pozostania w domu, aby uniknąć rozprzestrzeniania wirusa
- Lekkiej diety
Leczenie przypadków o ciężkim przebiegu
Pacjenci z postępującymi lub ciężkimi objawami powinni być przyjęci do szpitala, najlepiej na oddziały intensywnej terapii (OIT), jeśli występują oznaki świadczące o zbliżającej się niewydolności oddechowej, sepsie lub niewydolności wielonarządowej.26 27
W ciężkich przypadkach może być potrzebne:28 29
- Dożylne nawadnianie
- Tlenoterapia
- Intensywne leczenie wspierające
- Antybiotyki w przypadku wtórnych zakażeń bakteryjnych
Leki przeciwwirusowe
Leki przeciwwirusowe: zanamiwir (Relenza), oseltamiwir (Tamiflu) i peramiwir (Rapivab) wykazały się skutecznością w redukcji lub zapobieganiu skutkom grypy świńskiej, jeśli są przyjmowane w ciągu 48 godzin od wystąpienia objawów.30 31 32
Wirusy grypy mogą jednak rozwinąć oporność na te leki. Dlatego pracownicy służby zdrowia rezerwują leki przeciwwirusowe dla określonych grup, takich jak osoby narażone na wysokie ryzyko powikłań i osoby, które mają bliski kontakt z osobami narażonymi na wysokie ryzyko powikłań.33 34
Postępowanie pielęgniarskie w opiece nad pacjentem z grypą H1N1
Pielęgniarki odgrywają kluczową rolę w procesie powstrzymywania rozprzestrzeniania się wirusa H1N1. Opieka pielęgniarska nad pacjentem z grypą świńską obejmuje szereg działań mających na celu złagodzenie objawów, zapobieganie powikłaniom i ograniczenie transmisji wirusa.35 36
Ocena stanu pacjenta
Ocena pielęgniarska pacjenta z grypą H1N1 powinna obejmować:37
- Wywiad – ocena historii podróży pacjenta, jeśli takowa miała miejsce
- Badanie fizykalne:
- Ocena statusu oddechowego – częstość, głębokość, łatwość oddychania, użycie mięśni dodatkowych i wysiłek oddechowy
- Osłuchiwanie pól płucnych w celu wykrycia obecności świstów, trzeszczeń, rzężeń lub ściszonych szmerów oddechowych
- Monitorowanie parametrów życiowych, szczególnie temperatury
- Szczegółowe pytania dotyczące podróży, kontaktów z osobami chorymi lub potencjalnego kontaktu z wirusem H1N1
Główne interwencje pielęgniarskie
- Sprawdzanie parametrów życiowych i temperatury
- Izolację pacjenta
- Noszenie maski i rękawiczek
- Zachęcanie pacjenta do kaszlu i kichania w chusteczkę
- Zachęcanie do przyjmowania płynów
- Zapewnienie tlenoterapii (jeśli konieczna)
- Podawanie leków przeciwwirusowych
- Zachęcanie do mycia rąk
- Monitorowanie klatki piersiowej pod kątem trzeszczeń, świstów i ocena stanu oddechowego
- Używanie żeli na bazie alkoholu do odkażania rąk
- Zachęcanie pacjenta do noszenia maski
Utrzymanie drożności dróg oddechowych
Działania pielęgniarskie mające na celu utrzymanie drożności dróg oddechowych pacjenta obejmują:41
- Podawanie tlenu zgodnie z zaleceniami
- Monitorowanie saturacji krwi tlenem za pomocą pulsoksymetrii i powiadamianie lekarza o odczytach ≤90% lub zgodnie z zaleceniami
- Ułożenie pacjenta w pozycji Fowlera lub półsiedzącej, jeśli to możliwe
- Podawanie leków rozszerzających oskrzela zgodnie z zaleceniami
- Wykonywanie drenażu ułożeniowego i oklepywania zgodnie z zaleceniami
- Zachęcanie do przyjmowania płynów, do 3-4 litrów dziennie, chyba że są przeciwwskazania
- Zachęcanie do ćwiczeń głębokiego oddychania i wykrztuszania co 2 godziny
Zwalczanie gorączki i bólu
W celu obniżenia gorączki i złagodzenia bólu, pielęgniarki powinny:42
- Monitorować parametry życiowe, szczególnie temperaturę, co 2-4 godziny i w razie potrzeby
- Stosować te same metody pomiaru temperatury przy każdym pomiarze
- Podawać leki przeciwgorączkowe zgodnie z zaleceniami
- Stosować letnie okłady
- Instruować pacjenta/rodzinę o stosowaniu koców chłodzących, przyczynach ich stosowania, objawach i powikłaniach
- Podawać leki przeciwbólowe zgodnie z zaleceniami
- Zapewniać ciepłe kąpiele lub podkładki grzewcze na bolejące mięśnie
- Zachęcać do płukania gardła ciepłą wodą
- Zapewniać pastylki do ssania w razie potrzeby
Edukacja pacjenta i rodziny
Kluczowym elementem opieki pielęgniarskiej jest edukacja pacjenta i jego rodziny:43 44
- Poświęcanie ograniczonego czasu na nauczanie, zapewniając ciche otoczenie
- Informowanie osób otrzymujących szczepionkę o możliwych działaniach niepożądanych i natychmiastowym zgłaszaniu ich
- Instruowanie pacjenta i/lub bliskich o typach grypy, typowych okresach wystąpienia i metodach unikania zakażenia
- Informowanie o nowszych lekach przeciwwirusowych, ich działaniu, kiedy szukać natychmiastowej pomocy medycznej i skutkach ubocznych leków
- Podkreślanie znaczenia mycia rąk
- Instruowanie o potrzebie pozostania w domu przez okres zaraźliwości
Zapobieganie zakażeniom H1N1
Najlepszą znaną metodą zapobiegania grypie świńskiej jest szczepienie przeciwko grypie H1N1. CDC zaleca coroczne szczepienie przeciwko grypie dla wszystkich osób powyżej 6 miesiąca życia.45 46
Szczepienia ochronne
Szczepionka przeciw grypie sezonowej zawiera obecnie składnik chroniący przed wirusem H1N1 i innymi wirusami grypy sezonowej. Szczepienie może obniżyć ryzyko zachorowania na grypę oraz pomaga zmniejszyć liczbę osób z ciężką grypą i powikłaniami.47 48 49
Szczepienie jest szczególnie ważne dla:50 51
- Kobiet w ciąży
- Osób, które mieszkają z dziećmi poniżej 6 miesiąca życia lub opiekują się nimi
- Pracowników służby zdrowia
- Osób w wieku 6 miesięcy-24 lat
- Osób w wieku 25-64 lat, które mają przewlekłe choroby lub osłabiony układ odpornościowy
Środki ostrożności i higiena
Zapobieganie rozprzestrzenianiu się grypy H1N1 obejmuje również:52 53 54
- Zakrywanie nosa i ust chusteczką podczas kaszlu lub kichania
- Częste mycie rąk mydłem i wodą
- Pozostanie w domu w przypadku choroby
- Unikanie dotykania oczu, nosa i ust
- Unikanie bliskiego kontaktu z chorymi osobami
- Używanie środków do dezynfekcji rąk na bazie alkoholu, gdy mydło i woda nie są dostępne
- Regularne czyszczenie i dezynfekcja powierzchni często dotykanych (klamki, przełączniki, uchwyty, komputery, telefony)
Kontrola zakażeń w placówkach opieki zdrowotnej
CDC wydało tymczasowe zalecenia dotyczące kontroli rozprzestrzeniania się grypy H1N1 w placówkach opieki zdrowotnej. Zalecane środki opieki nad pacjentami z podejrzeniem lub potwierdzonym zakażeniem grypą H1N1 obejmują:57 58
- Umieszczenie pacjentów w pojedynczym pokoju z zamkniętymi drzwiami
- Jeśli dostępna, można użyć izolacji zakażeń przenoszonych drogą powietrzną z ujemnym ciśnieniem powietrza
- Stosowanie standardowych środków ostrożności, procedur dotyczących kropelkowego i kontaktowego przenoszenia zakażeń podczas wszystkich czynności związanych z opieką nad pacjentem
- Personel zapewniający opiekę lub pobierający próbki kliniczne od pacjentów powinien nosić jednorazowe rękawice niesterylne, fartuchy i ochronę oczu (np. gogle) w celu zapobieżenia narażeniu spojówek
- Wczesne wykrycie podejrzanego lub potwierdzonego przypadku grypy świńskiej i szybka izolacja od podatnych osób zmniejszy ryzyko przeniesienia
Podsumowanie opieki pielęgniarskiej nad pacjentem z grypą H1N1
Cele opieki pielęgniarskiej nad pacjentem z grypą H1N1 obejmują:60 61
- Osiągnięcie i utrzymanie drożności dróg oddechowych
- Osiągnięcie i utrzymanie normalnego wzorca i częstości oddechów, bez dodatkowych szmerów oddechowych podczas osłuchiwania
- Osiągnięcie i utrzymanie normalnej temperatury ciała
- Uzyskanie ulgi od bólu
- Zrozumienie i werbalizowanie odpowiedniego leczenia i opieki nad grypą przez pacjenta
Dokumentacja pielęgniarska powinna obejmować:62
- Indywidualne ustalenia, w tym czynniki wpływające, interakcje, charakter wymiany społecznej, specyfikę indywidualnego zachowania
- Przekonania i oczekiwania kulturowe i religijne
- Plan opieki
- Plan edukacji
- Odpowiedzi na interwencje, nauczanie i wykonane działania
- Osiągnięcie lub postęp w kierunku pożądanego wyniku
Opieka pielęgniarska nad pacjentem z grypą H1N1 jest kluczowa w skutecznym zarządzaniu chorobą i zapobieganiu jej rozprzestrzeniania się. Poprzez dokładną ocenę, odpowiednie interwencje i edukację pacjenta, pielęgniarki mogą znacząco przyczynić się do poprawy wyników leczenia i ograniczenia transmisji tego wysoce zakaźnego wirusa.63
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.