Dysfunkcja seksualna kobiet
Epidemiologia
Dysfunkcja seksualna kobiet (FSD) stanowi istotny problem zdrowia publicznego o wieloczynnikowej etiologii, obejmującej aspekty anatomiczne, fizjologiczne, medyczne, psychologiczne i społeczne. Epidemiologiczne dane wskazują, że FSD dotyka około 40-50% kobiet w wieku reprodukcyjnym, z około 12% doświadczających istotnego cierpienia związanego z tymi zaburzeniami. Według klasyfikacji DSM-5, FSD dzieli się na trzy główne kategorie: zaburzenia pożądania i podniecenia, zaburzenia orgazmu oraz zaburzenia bólowe narządów płciowych i penetracji, z objawami utrzymującymi się co najmniej 6 miesięcy i występującymi w 75-100% kontaktów seksualnych. Częstość występowania poszczególnych typów dysfunkcji w badaniach populacyjnych wynosi: zaburzenia pożądania 22-45,3%, podniecenia 14-37,5%, problemy z lubrykacją 21-41,2%, zaburzenia orgazmu 10-42%, dyspareunia/ból 7-42,5%, a waginizm 4-6%. Szczególnie wysokie wskaźniki FSD obserwuje się u kobiet w okresie menopauzy (około 52,4%) oraz u kobiet w ciąży (50-80%) i po porodzie (83%).
- Epidemiologia dysfunkcji seksualnej kobiet
- Globalne rozpowszechnienie dysfunkcji seksualnej kobiet
- Typy dysfunkcji seksualnych i ich rozpowszechnienie
- Dysfunkcje seksualne w różnych grupach wiekowych
- Czynniki ryzyka dysfunkcji seksualnej kobiet
- Dysfunkcje seksualne związane ze schorzeniami medycznymi i psychicznymi
- Dysfunkcje seksualne w okresie ciąży i menopauzy
- Dysfunkcje seksualne a poziom nierówności płci
- Poszukiwanie pomocy medycznej w przypadku dysfunkcji seksualnych
- Podsumowanie danych epidemiologicznych
Epidemiologia dysfunkcji seksualnej kobiet
Dysfunkcja seksualna kobiet (ang. Female Sexual Dysfunction, FSD) stanowi istotny problem zdrowia publicznego o charakterze wieloczynnikowym, obejmującym aspekty anatomiczne, fizjologiczne, medyczne, psychologiczne i społeczne. Podobnie jak zaburzenia erekcji u mężczyzn, FSD występuje często, a jednocześnie pozostaje niedostatecznie diagnozowana i leczona.1 Dokładne dane epidemiologiczne na temat rozpowszechnienia dysfunkcji seksualnych kobiet są niezbędne dla zrozumienia obciążenia tą chorobą w populacji oraz określenia czynników ryzyka umożliwiających działania profilaktyczne.2
Globalne rozpowszechnienie dysfunkcji seksualnej kobiet
Badania epidemiologiczne wskazują, że dysfunkcje seksualne dotyczą około 40% kobiet na całym świecie, przy czym około 12% (jedna na osiem kobiet) doświadcza dysfunkcji seksualnej związanej z osobistym lub interpersonalnym cierpieniem.34 Metaanaliza z 2016 roku, obejmująca 215 740 kobiet w wieku reprodukcyjnym na całym świecie, wykazała, że 41% kobiet zgłasza jakąś formę dysfunkcji seksualnej.5 Dane te potwierdzają również wyniki najnowszej systematycznej analizy i metaanalizy, które wskazują, że częstość występowania FSD u kobiet w wieku przedmenopauzalnym szacuje się na 40,9% (95% CI = 37,1-44,7).6
National Health and Social Life Survey (NHSLS) przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych wykazało wysoką ogólną częstość występowania FSD (43%) wśród amerykańskich kobiet w wieku 18-59 lat.78 W badaniach populacyjnych szacunki występowania dysfunkcji seksualnych wahają się od 22% do 43%.9
Interesujące są również dane z badania PRESIDE (Prevalence of Female Sexual Problems Associated With Distress and Determinants of Treatment Seeking), które wykazało, że chociaż skorygowany względem wieku współczynnik częstości występowania dysfunkcji seksualnej u amerykańskich kobiet wynosi 44%, to cierpienie związane z dysfunkcją seksualną zgłasza 12% badanych.10
Typy dysfunkcji seksualnych i ich rozpowszechnienie
Według klasyfikacji DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition) wyróżnia się trzy kategorie dysfunkcji seksualnych u kobiet: zaburzenia pożądania seksualnego i podniecenia, zaburzenia orgazmu oraz zaburzenia bólowe narządów płciowych/penetracji.11 Aby spełnić kryteria diagnostyczne którejkolwiek z tych kategorii, objawy muszą utrzymywać się przez co najmniej 6 miesięcy, występować w 75-100% kontaktów seksualnych, wiązać się z osobistym cierpieniem i nie wynikać z innego stanu psychologicznego, medycznego, stosowanych leków lub substancji, ani nie być związane z problemami w relacji.12
W badaniu populacji kurdyjskich kobiet z zachodniej części Iranu wykryto dysfunkcję seksualną u 46,2% badanych. FSD przejawiała się jako problem z pożądaniem u 45,3% kobiet, problem z podnieceniem u 37,5%, problem z lubrykacją u 41,2%, problem z orgazmem u 42,0%, problem z satysfakcją u 44,5% i problem z bólem u 42,5%.13
W badaniu NHSLS niskie pożądanie seksualne zgłosiło 22% kobiet, problemy z podnieceniem 14%, a ból podczas stosunku 7%.14 Dyspareunia występowała u 15,5% kobiet posiadających partnerów, a problemy z lubrykacją doświadczało około 21% badanych.15
Rozpowszechnienie zaburzeń orgazmu u kobiet waha się znacznie w raportach epidemiologicznych, od 10% w Europie Północnej do 34% w Azji Południowo-Wschodniej.16 W prowadzonych badaniach częstość występowania zaburzeń orgazmu wynosiła od 21% do 28,5% i była związana z zaburzeniami podniecenia (tj. brakiem lubrykacji) u 65% respondentek.17
Dysfunkcje seksualne w różnych grupach wiekowych
Dysfunkcja seksualna może wystąpić w każdym wieku, jednak częstość jej występowania różni się w zależności od wieku.18 Szczyt występowania FSD przypada na kobiety w wieku 51-59 lat, czyli w okresie menopauzy, choć może ona dotykać kobiety w każdym wieku.19
W badaniu kurdyjskich kobiet częstość występowania FSD zwiększała się wraz z wiekiem, od 22% u kobiet w wieku 20 lat do 75,7% u kobiet w wieku 40-50 lat.20 Badanie PRESIDE wykazało, że chociaż częstość występowania jakiegokolwiek typu dysfunkcji seksualnej była najwyższa u kobiet powyżej 65 roku życia, częstość występowania cierpienia z tego powodu była najniższa w tej grupie wiekowej, a najwyższa u kobiet w średnim wieku między 45 a 65 rokiem życia.21
Według innych badań, dysfunkcja seksualna występuje u 10% kobiet w wieku 18-44 lat, 15% kobiet w wieku 45-65 lat i 9% kobiet w wieku 65-85 lat.22 Co ciekawe, młodszy wiek był istotnym predyktorem bólu podczas stosunku, braku przyjemności i lęku związanego z wydajnością seksualną.23
Czynniki ryzyka dysfunkcji seksualnej kobiet
Życie seksualne i reprodukcyjne kobiet jest silnie związane z dysfunkcją seksualną, a szereg czynników biologicznych, psychologicznych i społecznych odgrywa rolę w jej występowaniu.24
Do czynników związanych ze zwiększonym ryzykiem FSD należą:25
- Zwiększający się wiek
- Menopauza (w tym przedwczesna niewydolność jajników)
- Okres po porodzie
- Zabiegi chirurgiczne narządów płciowych
- Atrofia narządów płciowych
- Okaleczenie narządów płciowych
- Wykorzystanie seksualne
- Czynniki psychologiczne
- Problemy w związku
- Alkohol i zaburzenia związane z używaniem substancji
- Palenie tytoniu
- Otyłość
W badaniu kurdyjskich kobiet pacjentki z FSD były znacznie częściej starsze niż 40 lat (OR: 2,23, 95% CI: 1,12-2,68), odbywały stosunki seksualne rzadziej niż 3 razy w tygodniu (OR: 1,85, 95% CI: 1,23-1,99), były w związku małżeńskim przez 10 lat lub dłużej (OR: 1,76, 95% CI: 1,04-1,97), miały 3 lub więcej dzieci (OR: 1,48, 95% CI: 0,97-1,24), miały mężów w wieku 40 lat lub starszych (OR: 2,11, 95% CI: 1,35-2,37) i były bezrobotne (OR: 1,34, 95% CI: 1,06-1,63). Poziom wykształcenia był odwrotnie skorelowany z ryzykiem FSD (OR: 1,54, 95% CI: 1,09-2,13).27
Nie stwierdzono istotnych różnic w historii palenia tytoniu, miejscu zamieszkania i stosowanych metodach antykoncepcji.28
Dysfunkcje seksualne związane ze schorzeniami medycznymi i psychicznymi
Stany medyczne i psychiatryczne związane z dysfunkcją seksualną kobiet obejmują:29
- Choroby układu sercowo-naczyniowego
- Cukrzyca
- Choroby neurologiczne (udar, stwardnienie rozsiane, uszkodzenie rdzenia kręgowego)
- Nadciśnienie
- Zespół genitourinarny menopauzy
- Nowotwory piersi, jajnika, macicy i szyjki macicy
- Przebyte operacje ginekologiczne
- Przewlekła niewydolność nerek
- Nietrzymanie moczu
Dysfunkcja seksualna kobiet silnie koreluje ze złym stanem zdrowia psychicznego i negatywnymi uczuciami wobec partnera, a nie z poziomem hormonów we krwi.31 Najczęstszym schorzeniem współistniejącym z FSD jest depresja, co zostało ocenione w badaniu PRESIDE.32 Pacjentki z depresją powinny być oceniane pod kątem FSD, a pacjentki z FSD powinny być oceniane pod kątem depresji.33
Choroba sercowo-naczyniowa (CVD) jest związana ze zwiększoną częstością występowania FSD. Podobnie jak zaburzenia erekcji u mężczyzn, dysfunkcja seksualna u kobiet jest związana z ciężkością CVD.34 Dysfunkcja seksualna jest również powszechnym objawem u kobiet cierpiących na infekcje i schorzenia urologiczne, takie jak śródmiąższowe zapalenie pęcherza moczowego, nietrzymanie moczu, zaburzenia opróżniania pęcherza, choroby przenoszone drogą płciową i choroby zapalne miednicy.35
Dysfunkcje seksualne w okresie ciąży i menopauzy
Częstość występowania FSD wśród kobiet w ciąży wynosi 50-80%, głównie w pierwszym i trzecim trymestrze.36 Około 83% kobiet doświadcza problemów seksualnych w pierwszych 3 miesiącach po porodzie.37
Dysfunkcja seksualna jest powszechna u starszych kobiet. Wiele kobiet doświadcza zmiany w funkcjonowaniu seksualnym w okresie poprzedzającym i następującym po menopauzie.38 U około 52,4% kobiet po naturalnej menopauzie — szacunkowo 16 milionów kobiet w wieku 50 lat i starszych — występuje niskie pożądanie seksualne i objawy FSD.39
Dysfunkcje seksualne a poziom nierówności płci
Metaregresja danych wykazała pozytywną korelację między częstością występowania dysfunkcji seksualnej kobiet a poziomem nierówności płci w danym kraju (indeks nierówności płci z Programu Rozwoju Narodów Zjednoczonych).40 Chociaż wyniki tych badań nie mogą wykazać związku przyczynowego między dysfunkcją seksualną a nierównością płci, to podkreślają znaczenie badania wyników zdrowia seksualnego w kontekście poziomu nierówności płci w społeczeństwie.41
Poszukiwanie pomocy medycznej w przypadku dysfunkcji seksualnych
Dysfunkcja seksualna kobiet pozostaje niedostatecznie rozpoznana i niedostatecznie leczona.42 Mniej niż 10% tych problemów jest zwykle zgłaszanych lekarzowi lub innemu pracownikowi służby zdrowia.43 Według badań Bermana i wsp., 40% kobiet nie szukało pomocy lekarza z powodu swoich trudności seksualnych, podczas gdy 54% zgłosiło, że chciałoby to zrobić.44
Niski poziom bezpośrednich skarg na problemy seksualne wśród kobiet w zachodnim Iranie o kulturze kurdyjskiej prawdopodobnie odzwierciedla czynniki kulturowe, takie jak nieśmiałość i zakłopotanie. Ponadto brak świadomości lekarzy na temat FSD może prowadzić do niewystarczającego rozpoznania i leczenia tych problemów.45
Fakt, że większość respondentów nie szuka profesjonalnej pomocy po zauważeniu problemów w życiu seksualnym, jest niepokojący.46
Podsumowanie danych epidemiologicznych
Dysfunkcja seksualna kobiet to istotny problem zdrowia publicznego, który dotyka około 41% kobiet w wieku przedmenopauzalnym na całym świecie.47 Chociaż szacunki dotyczące częstości występowania FSD znacznie się różnią, badania konsekwentnie wykazują, że jest to powszechny problem, który dotyka kobiety we wszystkich grupach wiekowych, kulturach i grupach społeczno-ekonomicznych.48
Dane epidemiologiczne są niezbędne dla lepszego zrozumienia czynników ryzyka i opracowania skutecznych strategii profilaktyki i leczenia. Dotychczasowe badania wskazują, że FSD jest wieloczynnikowa i ma silne powiązania z czynnikami psychospołecznymi, medycznymi i demograficznymi.49
Lepsze zrozumienie epidemiologii FSD jest niezbędne do planowania skutecznych strategii leczenia i profilaktyki. FSD musi być uznana za istotny problem zdrowia publicznego, wymagający dalszych badań, szczególnie w zakresie świadomości i kompetencji lekarzy w zarządzaniu FSD.50
| Typ dysfunkcji seksualnej | Częstość występowania (%) | Źródło badania |
|---|---|---|
| Ogólna dysfunkcja seksualna | 40-50% | Metaanaliza 2016, NHSLS |
| Zaburzenia pożądania | 22-45,3% | NHSLS, badania populacji kurdyjskiej |
| Zaburzenia podniecenia | 14-37,5% | NHSLS, badania populacji kurdyjskiej |
| Problemy z lubrykacją | 21-41,2% | NHSLS, badania populacji kurdyjskiej |
| Zaburzenia orgazmu | 10-42% | Badania populacji kurdyjskiej, dane europejskie |
| Dyspareunia/ból | 7-42,5% | NHSLS, badania populacji kurdyjskiej |
| Waginizm | 4-6% | Badania populacyjne |
| Dysfunkcje u kobiet w ciąży | 50-80% | Badania populacyjne |
| Dysfunkcje po porodzie | 83% | Badania populacyjne |
| Dysfunkcje u kobiet po menopauzie | 52,4% | Badania populacyjne |
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.