Bruceloza
Objawy
Bruceloza to zakaźna choroba bakteryjna o szerokim spektrum klinicznym, wywoływana przez bakterie z rodzaju Brucella. Okres inkubacji jest zmienny, najczęściej 2-4 tygodnie, ale może trwać od 5 dni do 6 miesięcy. Około 50% przypadków rozwija się w formie ostrej, charakteryzującej się falującą gorączką do 40-41°C, dreszczami, nocnymi potami, bólami mięśniowo-stawowymi (55-80% pacjentów), zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi (70%), a także objawami neuropsychiatrycznymi. Zajęcie układu nerwowego jest rzadkie, ale może prowadzić do neurobrucelozy z zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych i uszkodzeniem nerwów czaszkowych. Inne powikłania obejmują zapalenie wątroby (25-30%), powiększenie śledziony (20-30%), zapalenie najądrzy u mężczyzn (20%) oraz rzadkie zmiany skórne i sercowo-naczyniowe, w tym endocarditis (1%).
- Objawy Brucelozy
- Objawy ostrej brucelozy
- Objawy ze strony układu ruchu
- Objawy neurologiczne i neuropsychiatryczne
- Objawy ze strony układu pokarmowego i wątroby
- Objawy ze strony układu krwiotwórczego
- Objawy ze strony układu rozrodczego i moczowego
- Objawy skórne
- Objawy ze strony układu sercowo-naczyniowego
- Objawy oczne
- Bruceloza podostra i przewlekła
- Powikłania brucelozy
- Bruceloza u dzieci
- Bruceloza u zwierząt
- Rokowanie w brucelozie
- Podsumowanie
Objawy Brucelozy
Bruceloza to choroba zakaźna wywoływana przez bakterie z rodzaju Brucella, która może dotykać zarówno ludzi, jak i zwierzęta. Jej objawy są zróżnicowane i mogą wahać się od łagodnych do ciężkich, a ich pojawienie się jest zależne od wielu czynników, w tym gatunku bakterii, drogi zakażenia oraz stanu zdrowia pacjenta12.
Okres inkubacji
Okres inkubacji brucelozy jest bardzo zróżnicowany i może wynosić od kilku dni do nawet kilku miesięcy1. Najczęściej jednak pierwsze objawy pojawiają się w czasie od 2 do 4 tygodni po ekspozycji na bakterie12. W literaturze medycznej opisywane są również przypadki, gdy okres inkubacji wynosił od 5 dni do nawet 6 miesięcy1. Warto zaznaczyć, że u około 50% osób zakażonych bruceloza rozwija się w formie ostrej, gdy objawy pojawiają się w ciągu 12 dni od zakażenia1.
Objawy ostrej brucelozy
Początkowe objawy brucelozy są często niespecyficzne i przypominają objawy grypy, co może utrudniać prawidłową diagnozę12. Faza ostra charakteryzuje się nagłym wystąpieniem objawów, które mogą obejmować:
- Gorączkę, często o charakterze falującym (undulant fever) – występuje u 80-100% pacjentów1
- Dreszcze1
- Intensywne pocenie się, szczególnie w nocy, czasem o charakterystycznym zatęchłym zapachu12
- Bóle głowy1
- Bóle mięśni i stawów1
- Bóle pleców i kręgosłupa1
- Ogólne osłabienie i zmęczenie1
- Utratę apetytu i spadek masy ciała1
- Zaburzenia żołądkowo-jelitowe (u około 70% pacjentów), w tym nudności, wymioty, bóle brzucha, zaparcia lub biegunkę12
Charakterystyczną cechą gorączki w brucelozie jest jej falujący przebieg – temperatura zwykle wzrasta wieczorem do 40-41°C, a następnie stopniowo spada do wartości normalnych lub prawie normalnych, czemu towarzyszy obfite pocenie się rano1. Ten falujący wzorzec gorączki jest powodem, dla którego brucelozę nazywa się również „gorączką falującą” (undulant fever)1.
Objawy ze strony układu ruchu
Jednym z charakterystycznych objawów brucelozy są dolegliwości ze strony układu mięśniowo-szkieletowego1. Występują one u 55-80% pacjentów i mogą obejmować:
- Bóle stawów (artralgia)1
- Zapalenie stawów (najczęściej dotyczy kolan, bioder, stawów krzyżowo-biodrowych, barków i mostkowo-obojczykowych)1
- Zapalenie kości i szpiku (osteomyelitis), najczęściej w obrębie kręgosłupa piersiowego i lędźwiowego1
- Bóle mięśniowe1
- Zapalenie kręgosłupa (spondylitis)1
- Zapalenie stawów krzyżowo-biodrowych (sacroiliitis)1
Objawy neurologiczne i neuropsychiatryczne
Mimo że bezpośrednie zajęcie układu nerwowego jest stosunkowo rzadkie, objawy neuropsychiatryczne są dość powszechne w brucelozie1. Mogą one obejmować:
- Bóle głowy1
- Depresję1
- Przewlekłe zmęczenie1
- Zaburzenia snu1
- Osłabienie1
- Zawroty głowy1
- Niestabilny chód1
- Zatrzymanie moczu1
W ciężkich przypadkach może dojść do neurobrucelozy, która manifestuje się jako zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu, zapalenie rdzenia, ropnie mózgu, neuropatia obwodowa lub uszkodzenie nerwów czaszkowych1. Szczególnie charakterystyczne jest symetryczne uszkodzenie VIII nerwu czaszkowego, prowadzące do zaburzeń słuchu1.
Objawy ze strony układu pokarmowego i wątroby
Zapalenie wątroby występuje u 25-30% pacjentów, częściej w ostrej brucelozie1. Zmiany patologiczne mogą manifestować się jako zapalenie wątroby, nieserowaciejące ziarniniaki lub małe ropnie. Inne objawy ze strony układu pokarmowego obejmują:
- Bóle brzucha1
- Dyspepsję1
- Nudności i wymioty1
- Zaparcia1
- Biegunkę1
- Powiększenie wątroby (hepatomegalia) – występuje u do 50% pacjentów1
- Rzadko zapalenie pęcherzyka żółciowego1
Objawy ze strony układu krwiotwórczego
Zakażenie brucellą może wpływać na układ krwiotwórczy, powodując:1
- Powiększenie śledziony (splenomegalia) – u 20-30% pacjentów
- Powiększenie węzłów chłonnych – u 10-20% pacjentów
- Hiperkomórkowy szpik kostny, czasem z ziarniniakami
- Nieprawidłowości w morfologii krwi
Objawy ze strony układu rozrodczego i moczowego
Bruceloza może powodować zakażenia układu moczowo-płciowego, które manifestują się jako:1
- Zapalenie najądrzy i jąder (epididymo-orchitis) u mężczyzn – występuje u około 20% pacjentów płci męskiej
- Zapalenie przydatków, zapalenie szyjki macicy i ropnie w obrębie miednicy mniejszej u kobiet
- Śródmiąższowe zapalenie nerek, odmiedniczkowe zapalenie nerek lub kłębuszkowe zapalenie nerek
U kobiet w ciąży zakażenie brucellą zwiększa ryzyko poronienia12.
Objawy skórne
Zmiany skórne w brucelozie są stosunkowo rzadkie i występują u 2-6% pacjentów. Mogą one obejmować:1
- Niespecyficzną drobnoplamistą lub grudkowo-plamistą wysypkę
- Rumień guzowaty
- Owrzodzenia skóry
- Zapalenie naczyń
Objawy ze strony układu sercowo-naczyniowego
Bruceloza sercowo-naczyniowa jest rzadka i zazwyczaj manifestuje się jako:1
- Zapalenie wsierdzia (endocarditis) – występuje u około 1% wszystkich przypadków brucelozy, jest najpoważniejszym powikłaniem i główną przyczyną zgonów w brucelozie1
- Rzadziej zapalenie mięśnia sercowego lub osierdzia
- Zapalenie błony wewnętrznej tętnic
- Tętniaki grzybicze
Objawy oczne
Bruceloza może również powodować zmiany w obrębie narządu wzroku, takie jak:1
- Zapalenie błony naczyniowej oka (uveitis)
- Zapalenie tęczówki i ciała rzęskowego (iridocyclitis)
- Zapalenie rogówki (keratitis)
- Zapalenie nerwu wzrokowego (optic neuritis)
- Zapalenie wnętrza gałki ocznej (endophthalmitis)
Bruceloza podostra i przewlekła
Bruceloza może przejść w formę podostrą, gdy objawy utrzymują się od 8 do 52 tygodni od początku zakażenia, lub w formę przewlekłą, gdy objawy trwają dłużej niż 52 tygodnie1. W brucelozie podostrnej początek objawów jest zwykle bardziej podstępny, z narastającym złym samopoczuciem, bólami mięśni, bólami głowy i karku, po których następuje wzrost temperatury ciała wieczorem1.
Objawy brucelozy przewlekłej
Bruceloza przewlekła charakteryzuje się nawracającymi lub utrzymującymi się objawami przez dłuższy czas, nawet po leczeniu. Objawy te mogą obejmować:12
- Przewlekłe zmęczenie
- Nawracające gorączki
- Zapalenie wsierdzia
- Zapalenie stawów
- Zapalenie kręgów kręgosłupa (spondylitis)
- Zapalenie stawów krzyżowo-biodrowych (sacroiliitis)
- Depresję
- Zaburzenia snu
- Bóle mięśniowe
- Czasem zaburzenia czuciowe, radikulopatie
W formie przewlekłej objawy mogą pojawiać się i znikać przez miesiące lub lata1. Nawroty choroby (relapse) występują zazwyczaj w ciągu 6 miesięcy po zakończeniu leczenia i mają łagodniejszy przebieg; nie są związane z opornością na leki1. Nawroty dotyczą około 5-10% leczonych pacjentów1.
Powikłania brucelozy
Nieleczona lub nieodpowiednio leczona bruceloza może prowadzić do poważnych powikłań, które obejmują:12
- Przewlekłe zapalenie stawów
- Zapalenie wsierdzia, które może uszkodzić lub zniszczyć zastawki serca
- Zakażenie ośrodkowego układu nerwowego, w tym zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i zapalenie mózgu
- Powiększenie wątroby i śledziony
- Przewlekłe zmęczenie
- Depresję
Ryzyko rozwoju powikłań ogniskowych wzrasta, jeśli objawy trwają dłużej niż miesiąc przed postawieniem diagnozy1. Powikłania są rzadkie, jeśli pacjent jest leczony na czas i odpowiednio, choć nawrót zakażenia może wystąpić2.
Bruceloza u dzieci
Bruceloza u dzieci zwykle powoduje łagodną do umiarkowanej chorobę i rzadko postępuje do choroby przewlekłej1. Jednak opisywane są przypadki ciężkiej brucelozy u dzieci, z szerokim spektrum objawów klinicznych1. Jednym z rzadkich, ale opisywanych zespołów u dzieci z brucelozą jest zespół niewłaściwego wydzielania hormonu antydiuretycznego (SIADH), który jest bardzo rzadkim zaburzeniem w populacji pediatrycznej1.
Bruceloza u zwierząt
Bruceloza dotyka wiele gatunków zwierząt, w tym bydło, kozy, owce, świnie, psy i dzikie zwierzęta1. Objawy u zwierząt różnią się od tych u ludzi i często dotyczą układu rozrodczego1. Najczęstsze objawy brucelozy u zwierząt to:
- Poronienia, zwykle w 5-7 miesiącu ciąży1
- Rodzenie słabych, niezdrowych cieląt/młodych1
- Zmniejszona produkcja mleka1
- Utrata masy ciała1
- Słabe wskaźniki zapłodnienia lub bezpłodność1
- Zatrzymanie łożyska z wynikającymi z tego zakażeniami macicy1
- Powiększone, artretyczne stawy (okazjonalnie)1
U psów bruceloza może powodować12:
- Zapalenie najądrzy u samców
- Powiększone moszna lub jądro
- Wysypkę na mosznie
- Bezpłodność
- Zanik jąder w przypadkach przewlekłych
- Zakażenie macicy u samic
- Trudności z zajściem w ciążę
- Poronienia w późnych stadiach ciąży
- Utrzymujący się upław z pochwy
Warto zauważyć, że zakażone zwierzęta mogą wyglądać zdrowo, nawet w czasie ciąży, ale nadal mogą przenosić i rozprzestrzeniać zakaźne bakterie i stanowić niebezpieczne źródło zakażenia1.
Rokowanie w brucelozie
Rokowanie w brucelozie jest generalnie dobre1. Mimo że początkowe objawy brucelozy mogą być wyniszczające, jeśli są odpowiednio leczone i w ciągu pierwszych kilku miesięcy od wystąpienia, choroba jest łatwo uleczalna, z niskim ryzykiem nawrotu lub choroby przewlekłej1.
Czas powrotu do zdrowia zwykle wynosi od 3 do 6 miesięcy1. W niepowikłanych przypadkach ostrej brucelozy, gorączka, złe samopoczucie i wiele innych objawów szybko ustępuje przy odpoczynku w łóżku, podczas gdy długotrwała aktywność fizyczna może przedłużyć lub pogorszyć stopień choroby1.
Śmiertelność z powodu brucelozy jest rzadka i wynosi mniej niż 2% wszystkich przypadków12. Złe rokowanie występuje u pacjentów z niewydolnością serca spowodowaną zapaleniem wsierdzia1.
Podsumowanie
Bruceloza (Bruceloza) jest chorobą o bardzo zróżnicowanym obrazie klinicznym, od zakażeń bezobjawowych do ciężkich, zagrażających życiu infekcji1. Najczęstsze objawy to gorączka, poty, bóle głowy, stawów i mięśni oraz ogólne osłabienie1. Choroba może przebiegać w formie ostrej, podostrnej lub przewlekłej, a objawy mogą utrzymywać się przez miesiące lub lata, nawet po leczeniu1.
Diagnostyka brucelozy jest trudna ze względu na niespecyficzne objawy początkowe, które mogą przypominać wiele innych chorób gorączkowych1. Wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie antybiotykami jest kluczowe dla zapobiegania przewlekłym powikłaniom, takim jak zapalenie stawów, zapalenie wsierdzia, przewlekłe zmęczenie czy depresja1.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.