Bruceloza
Leczenie
Bruceloza wymaga długotrwałej terapii antybiotykowej trwającej co najmniej 6-8 tygodni, z preferowanym schematem łączącym doksycyklinę (100 mg 2x/dobę) z aminoglikozydem (streptomycyna 1 g domięśniowo przez 2-3 tygodnie lub gentamycyna 5 mg/kg/dobę przez 7-10 dni) oraz rifampicyną (600-900 mg/dobę). Potrójna terapia doksycyklina + rifampicyna + aminoglikozyd wykazuje wyższą skuteczność i niższy wskaźnik nawrotów (RR 0,29; 95% CI 0,18-0,45) w porównaniu do terapii podwójnej. Alternatywnie stosuje się schemat doksycyklina + rifampicyna lub doksycyklina + kotrimoksazol (TMP 6-8 mg/kg/dobę, SMX 30-40 mg/kg/dobę) u dzieci poniżej 8 lat. Chinolony nie są zalecane jako monoterapia ze względu na wysokie ryzyko nawrotów, ale mogą być rozważane w terapii skojarzonej. W powikłanej brucelozie, zwłaszcza z zajęciem układu nerwowego lub osteoarticularnym, konieczne jest przedłużone leczenie (3-9 miesięcy) oraz monitorowanie kliniczne, laboratoryjne i radiologiczne. U kobiet w ciąży preferowana jest monoterapia rifampicyną, a u dzieci poniżej 8 lat unika się doksycykliny ze względu na ryzyko przebarwień zębów.
Bruceloza: Leczenie podstawowe
Bruceloza jest chorobą zakaźną wymagającą specjalistycznego podejścia terapeutycznego. Głównym celem leczenia brucelozy jest opanowanie objawów tak szybko, jak to możliwe, aby zapobiec powikłaniom i nawrotom choroby. Leczenie z zastosowaniem antybiotyków jest podstawą terapii ze względu na wysokie ryzyko nawrotu przy monoterapii. Standardem są schematy oparte na wielolekowych kombinacjach antybiotykowych.12
Według zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w ostrych przypadkach brucelozy u dorosłych i dzieci powyżej 8. roku życia zaleca się stosowanie doksycykliny w dawce 100 mg doustnie dwa razy dziennie w połączeniu z rifampicyną w dawce 600-900 mg na dobę doustnie. Oba leki należy przyjmować przez okres 6 tygodni. Schemat ten jest wygodniejszy, ale może zwiększać ryzyko nawrotu.13
Jako alternatywę WHO zaleca schemat doksycyklina 100 mg dwa razy dziennie przez 45 dni plus streptomycyna 1 g domięśniowo dziennie przez 15 dni. Doświadczenie kliniczne sugeruje, że streptomycyna może być zastąpiona gentamycyną w dawce 5 mg/kg/dzień przez 7-10 dni, chociaż brak badań bezpośrednio porównujących oba schematy.34
Skuteczność schematów leczenia
Porównanie schematu doksycyklina + rifampicyna (DR) ze schematem doksycyklina + streptomycyna (DS) wskazuje na wyższą skuteczność tego drugiego schematu. Kombinacja doksycyklina + kotrimoksazol (DCTM) wykazała podobną skuteczność jak DR. Leczenie schematami zawierającymi chinolony było podobne do DR, ale z wyższymi wskaźnikami nawrotów.25
Metaanaliza oraz prospektywne badanie randomizowane przeprowadzone przez Solera i wsp. wykazały, że tradycyjny schemat streptomycyna z tetracykliną powoduje mniej nawrotów niż kombinacja doksycyklina-rifampicyna.56
W niekomplikowanej brucelozie u dorosłych pacjentów, kombinacja doksycyklina-aminoglikozyd jest preferowanym leczeniem, z alternatywnymi schematami doksycyklina-rifampicyna i doksycyklina-kotrimoksazol. Inne schematy doustne zawierające chinolony można rozważyć jako alternatywę.27
Czas trwania leczenia
Leczenie brucelozy wymaga przedłużonego stosowania antybiotyków przez co najmniej 6-8 tygodni. Krótsze schematy (poniżej 4 tygodni) wiążą się z wyższym wskaźnikiem nawrotów (22% vs 4,8%). Nawet przy odpowiednim leczeniu, około 5-15% pacjentów doświadcza nawrotu objawów, najczęściej w ciągu pierwszych sześciu miesięcy po zakończeniu leczenia.284
Objawy mogą nie ustąpić całkowicie przez kilka miesięcy, a całkowity powrót do zdrowia może trwać od kilku tygodni do kilku miesięcy, w zależności od nasilenia choroby i czasu rozpoczęcia leczenia.910
Leczenie brucelozy w grupach specjalnych
Dzieci i kobiety w ciąży
Leczenie brucelozy u kobiet w ciąży stanowi wyzwanie, a dostępne dane są ograniczone. Rifampicyna w monoterapii jest główną opcją dla brucelozy podczas ciąży, podczas gdy jej połączenie z trimetoprimem-sulfametoksazolem jest sugerowanym leczeniem dla brucelozy u dzieci.1112
Dla dzieci poniżej 8. roku życia, optymalny schemat obejmuje kotrimoksazol (trimetoprim-sulfametoksazol) w połączeniu z aminoglikozydem (streptomycyna, gentamycyna) lub rifampicyną. Doksycyklina nie jest zalecana dla dzieci poniżej 8. roku życia ze względu na możliwe efekty uboczne, zwłaszcza przebarwienia zębów.313
Dla dzieci powyżej 8. roku życia typowo stosuje się doustną doksycyklinę (4 mg/kg/dzień) i rifampicynę (20 mg/kg/dzień), a dla dzieci poniżej 8. roku życia trimetoprim (6-8 mg/kg/dzień), sulfametoksazol (30-40 mg/kg/dzień) i rifampicynę (20 mg/kg/dzień).14
Zapalenie kości i stawów oraz sacroileitis
U pacjentów z zapaleniem kręgosłupa lub sacroileitis zazwyczaj zaleca się doksycyklinę i rifampicynę w połączeniu z aminoglikozydem (gentamycyną) przez pierwsze 2-3 tygodnie, a następnie 6 tygodni rifampicyny i doksycykliny.15
W leczeniu osteoarticular brucelozy standardowym leczeniem jest streptomycyna 0,75-1 g domięśniowo i doksycyklina 2×100 mg przez 2-3 tygodnie, a następnie kombinacja rifampicyny 1×600 mg i doksycykliny 2×100 mg. W przypadkach z zapaleniem kręgów, ropniem przykręgowym, ropniem nadtwardówkowym lub ropniem mięśnia biodrowego może być konieczne przedłużenie leczenia z monitorowaniem klinicznym, laboratoryjnym i radiologicznym (3-9 miesięcy).16
bruceloza-i-endocarditis”>Neurobruceloza i endocarditis
Pacjenci z zakażeniami układu nerwowego zazwyczaj wymagają terapii skojarzonej. W leczeniu objawowej neurobrucelozy stosuje się kortykosteroidy, chociaż dowody naukowe popierające ich stosowanie są ograniczone.151718
Neurobruceloza i zapalenie wsierdzia wymagają przedłużonego leczenia, a zwykle podaje się 3 antybiotyki. W niektórych seriach przypadków brucelozowego zapalenia wsierdzia, zapalenia kręgosłupa i zapalenia opon mózgowych stwierdzono wartość kombinacji trzech antybiotyków.1911
Leczenie brucelozy przewlekłej
Przewlekła bruceloza jest leczona terapią z zastosowaniem trzech antybiotyków. Często stosuje się kombinację rifampicyny, doksycykliny i streptomycyny.15
W przypadkach powikłanej brucelozy, 12 tygodni potrójnej terapii wiązało się z niższym wskaźnikiem nawrotów niż czterotygodniowa kombinacja streptomycyny lub gentamycyny + rifampicyna/doksycyklina.16
Najnowsza metaanaliza wykazała, że potrójna terapia antybiotykowa ma lepszą skuteczność niż podwójna terapia antybiotykowa i nie zwiększa częstości występowania efektów ubocznych. Potrójna terapia antybiotykowa wykazała lepszą skuteczność niż podwójna terapia antybiotykowa w porównaniu 3 ogólnych wskaźników wyników: wskaźnika niepowodzenia terapeutycznego (RR 0,42; 95% CI 0,30 do 0,59), wskaźnika nawrotów (RR 0,29; 95% CI 0,18 do 0,45) i ogólnego wskaźnika niepowodzenia terapeutycznego (RR 0,37; 95% CI 0,28 do 0,48).20
Powikłania i nawroty
Bruceloza może prowadzić do powikłań w jednym narządzie lub w całym organizmie. Jednym z najpoważniejszych powikłań jest zapalenie wsierdzia, które nieleczone może uszkodzić lub zniszczyć zastawki serca. To główna przyczyna śmierci z powodu brucelozy. Bruceloza może również wpływać na śledzionę i wątrobę, powodując ich powiększenie.21
Pomimo leczenia antybiotykami, wskaźnik nawrotów wynosi około 5-15%, nawet przy odpowiednim leczeniu. Nawroty zwykle występują w ciągu pierwszych sześciu miesięcy po zakończeniu leczenia, choć mogą wystąpić do 12 miesięcy po zakończeniu leczenia.84
Chirurgiczne leczenie brucelozy
Główne role chirurgii u pacjentów z brucelozą polegają na leczeniu zapalenia wsierdzia oraz drenażu ropnych wysięków stawowych lub ropni okołokręgosłupowych.15
Niektóre ogniskowe formy brucelozy są trudne do leczenia, a operację należy rozważyć u pacjentów z zapaleniem wsierdzia lub ropniami mózgowymi, nadtwardówkowymi, śledziony lub innymi.1122
Leczenie objawów i terapia wspomagająca
Oprócz przyjmowania przepisanych antybiotyków w celu eliminacji bakterii, pacjenci mogą zarządzać niektórymi objawami brucelozy, takimi jak ból stawów i gorączka, w domu. Warto skonsultować się z lekarzem w sprawie bezpiecznych leków dostępnych bez recepty lub innych terapii łagodzących objawy.23
Odpoczynek i nawodnienie są ważne dla wsparcia powrotu do zdrowia i zmniejszenia objawów.2425
Nie jest wymagana specjalna dieta w leczeniu brucelozy, jednak pacjenci powinni unikać spożywania surowych produktów mlecznych, aby zapobiec dalszej ekspozycji.1524
Monitorowanie i obserwacja
Regularne wizyty kontrolne i badania laboratoryjne są kluczowe dla monitorowania odpowiedzi na leczenie i wykrywania wszelkich powikłań. W przypadku pacjentów z brucelozą wymagana jest kliniczna i laboratoryjna obserwacja przez 2 lata.2426
Po leczeniu niektórzy pacjenci mogą rozwinąć objawy ponownie, dlatego pacjenci są okresowo badani i testowani przez rok po leczeniu.27
Opieka ambulatoryjna polega na zakończeniu przepisanego kursu antybiotykoterapii, leczeniu wszystkich narażonych pacjentów i unikaniu kontaktu z początkowym źródłem zakażenia.15
Względne korzyści różnych schematów leczenia
Według aktualnych dowodów, potrójna terapia antybiotykowa jest bardziej skuteczna niż standardowa podwójna terapia rifampicyną i doksycykliną. Jednakże ta ostatnia jest również skuteczna i odpowiednia dla niekomplikowanej choroby.28
Główna różnica polegała na pierwotnym niepowodzeniu schematu, z NNT (liczba pacjentów, których należy leczyć) wynoszącą 10 pacjentów (6 do 33) przy potrójnej terapii kombinowanej, aby zapobiec jednemu niepowodzeniu terapeutycznemu z podwójną terapią.29
Według wyników dwóch badań, optymalnym schematem leczenia brucelozy jest doksycyklina-aminoglikozyd-rifampicyna, z aminoglikozydem podawanym przez pierwsze siedem do 14 dni, a doksycyklina-rifampicyna kontynuowane przez sześć do ośmiu tygodni.29
Flurochinolony w leczeniu brucelozy
Chinolony nie mogą być obecnie zalecane, ani jako monoterapia, ani w terapii skojarzonej, ponieważ dostępne dowody wskazują, że są mniej skuteczne niż tradycyjne schematy.29
Monoterapia ciprofloksacyną prowadzi do niedopuszczalnie wysokiego prawdopodobieństwa nawrotu. Fluorochinolony można stosować w połączeniu z rifampicyną lub doksycykliną w leczeniu ostrej niepowikłanej brucelozy jako alternatywę dla kombinacji doksycyklina-rifampicyna, jeśli jest to konieczne.30
Fluorochinolony mogą być stosowane w połączeniu z rifampicyną lub doksycykliną w leczeniu brucelozy kręgosłupa, ale potrzebne są dalsze badania w celu oceny odpowiedniego czasu trwania terapii.31
W przypadkach powikłanej brucelozy, która jest lub okazała się nie reagować na konwencjonalną terapię skojarzoną, do schematu można dodać fluorochinolon (potrójna terapia antybiotykowa).32
Podsumowanie schematów leczenia brucelozy
Leczenie brucelozy wymaga kombinacji antybiotyków, podawanych przez co najmniej 6-8 tygodni. Schematy z najwyższą skutecznością i bezpieczeństwem to:33
- Doksycyklina + Gentamycyna: Doksycyklina przez 6 tygodni plus gentamycyna przez 1-2 tygodnie33
- Potrójna terapia: Doksycyklina + Rifampicyna + Aminoglikozyd (gentamycyna lub streptomycyna)3329
- Doksycyklina + Streptomycyna: Doksycyklina przez 6 tygodni plus streptomycyna przez 2-3 tygodnie33
W przypadkach, gdzie finanse na to pozwalają, można rozważyć potrójną terapię. Rifampicyna + Chinolony mają wysoki profil bezpieczeństwa i dobrą skuteczność, dlatego zaleca się 6-tygodniowe leczenie jako alternatywną terapię.33
Monoterapia, Streptomycyna + TMP/SMX oraz Rifampicyna + TMP/SMX nie są obecnie zalecane.33
| Schemat leczenia | Dawkowanie | Czas trwania | Wskazania |
|---|---|---|---|
| Doksycyklina + Rifampicyna | Doksycyklina 100 mg 2x dziennie, Rifampicyna 600-900 mg dziennie | 6 tygodni | Niepowikłana bruceloza u dorosłych i dzieci >8 lat |
| Doksycyklina + Streptomycyna | Doksycyklina 100 mg 2x dziennie, Streptomycyna 1g dziennie domięśniowo | Doksycyklina 6 tygodni, Streptomycyna 2-3 tygodnie | Wyższa skuteczność, zwłaszcza w zapobieganiu nawrotom |
| Doksycyklina + Gentamycyna | Doksycyklina 100 mg 2x dziennie, Gentamycyna 5mg/kg dziennie | Doksycyklina 6 tygodni, Gentamycyna 7-10 dni | Alternatywa dla schematu z streptomycyną |
| Kotrimoksazol + Rifampicyna | Kotrimoksazol (TMP 6-8 mg/kg/dzień, SMX 30-40 mg/kg/dzień), Rifampicyna 20 mg/kg/dzień | 6 tygodni | Dzieci <8 lat |
| Potrójna terapia | Doksycyklina + Rifampicyna + Aminoglikozyd | Aminoglikozyd 7-14 dni, pozostałe 6-8 tygodni | Powikłana bruceloza, wyższa skuteczność |
Wybór schematu leczenia brucelozy powinien uwzględniać różne czynniki, takie jak dawka i czas trwania leków, sytuacja społeczno-ekonomiczna, dostępność leków, a nawet tradycyjne protokoły leczenia instytucji medycznych i doświadczenie kliniczne lekarzy.34
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.