Bakteryjne zapalenie pochwy
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Bakteryjne zapalenie pochwy (BZP) jest powszechną dysbiozą pochwy u kobiet w wieku rozrodczym, charakteryzującą się przejściem od dominacji Lactobacillus do mikrobioty polimikrobialnej, często z udziałem Gardnerella vaginalis. Standardowe leczenie metronidazolem jest skuteczne w większości przypadków, jednak nawroty występują w 57-90% przypadków, co stanowi istotne wyzwanie kliniczne. Powikłania BZP obejmują endometritis, salpingitis, chorobę zapalną miednicy mniejszej oraz powikłania ciąży, takie jak przedwczesne pęknięcie błon płodowych i poród przedwczesny. Czynniki ryzyka nawrotów obejmują genetyczne warianty w genach związanych ze stresem (np. CRH +3362, CRH 1667), wpływ stresu psychologicznego (2,2-krotnie zwiększone ryzyko), palenie tytoniu oraz stosowanie antykoncepcji hormonalnej, która redukuje ryzyko BZP (reES=0,68; 95%CI 0,63-0,73) i nawrotów (reES=0,69; 95%CI 0,59-0,91).
- Wprowadzenie do bakteryjnego zapalenia pochwy
- Rokowanie w bakteryjnym zapaleniu pochwy
- Czynniki wpływające na nawroty bakteryjnego zapalenia pochwy
- Prognostyczne wskaźniki nawrotów bakteryjnego zapalenia pochwy
- Badania diagnostyczne jako wskaźniki prognostyczne
- Skład mikrobioty pochwy jako wskaźnik prognostyczny
- Wzorce mikrobioty po leczeniu
- Kliniczne zastosowanie wskaźników prognostycznych
- Podsumowanie rokowania w bakteryjnym zapaleniu pochwy
Wprowadzenie do bakteryjnego zapalenia pochwy
Bakteryjne zapalenie pochwy (BZP) to jedna z najczęstszych dysfunkcji mikrobioty pochwy u kobiet w wieku rozrodczym, charakteryzująca się zmianą dominacji bakterii z rodzaju Lactobacillus na mikrobiotę polimikrobialną, w której często występują szczepy Gardnerella vaginalis. Schorzenie to, mimo że jest uleczalne, charakteryzuje się wysokim odsetkiem nawrotów po leczeniu, wynoszącym od 57% do 90% przypadków.12 Ze względu na potencjalne powikłania, szczególnie u kobiet w ciąży, oraz zwiększone ryzyko zakażenia HIV i innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową, istnieje pilna potrzeba opracowania bardziej skutecznych metod leczenia i prognozowania nawrotów.3
Rokowanie w bakteryjnym zapaleniu pochwy
Rokowanie w niepowikłanych przypadkach bakteryjnego zapalenia pochwy jest zazwyczaj dobre. Standardowe leczenie antybiotykiem, najczęściej metronidazolem, prowadzi do wyleczenia w większości niepowikłanych przypadków.4 Jednak wysoki odsetek nawrotów stanowi poważny problem kliniczny i znacząco wpływa na jakość życia pacjentek.5
W przypadku długotrwałego lub nieleczonego BZP, rokowanie może być gorsze ze względu na możliwość rozwoju poważniejszych powikłań, takich jak:46
- Endometritis (zapalenie błony śluzowej macicy)
- Salpingitis (zapalenie jajowodów)
- Choroba zapalna miednicy mniejszej
- Powikłania ciąży, w tym:
- Przedwczesne pęknięcie błon płodowych
- Poród przedwczesny
- Zapalenie błon płodowych i owodni (chorioamnionitis)
- Poporodowe zapalenie błony śluzowej macicy
- Zwiększone ryzyko zakażenia HIV i innych chorób przenoszonych drogą płciową
Czynniki wpływające na nawroty bakteryjnego zapalenia pochwy
Czynniki genetyczne i rasowe
Podatność na bakteryjne zapalenie pochwy jest związana z wzorcami zmienności genetycznej w genach związanych ze stresem, a wzorce te różnią się w zależności od rasy.7 Badania wykazały, że u kobiet rasy czarnej występują odmiany genów CRH + 3362 lub CRH 1667, związane z niższymi wynikami w skali Nugenta w porównaniu z homozygotycznymi genotypami.7 Te różnice genetyczne mogą częściowo wyjaśniać odmienny przebieg choroby i odpowiedź na leczenie w różnych populacjach.
Stres psychologiczny
Kobiety doświadczające wysokiego poziomu stresu psychologicznego mają 2,2 razy większe prawdopodobieństwo rozwoju BZP, nawet po uwzględnieniu innych czynników ryzyka, takich jak wiek, wykształcenie, liczba partnerów seksualnych czy stosowanie narkotyków.8 Może to tłumaczyć częstsze występowanie BZP wśród kobiet narażonych na chroniczny stres.
Palenie tytoniu
Palenie tytoniu odgrywa istotną rolę w podatności na bakteryjne zapalenie pochwy i może wchodzić w interakcje z czynnikami genetycznymi.7 U kobiet rasy białej, niepalących z genotypem CT w CRH-BP + 17487 występują niższe wyniki w skali Nugenta w porównaniu z niepalącymi z genotypem TT; natomiast u palaczek z genotypem CT występują wyższe wyniki w skali Nugenta niż u palaczek z genotypem TT.7
Stosowanie antykoncepcji hormonalnej
Stosowanie antykoncepcji hormonalnej (AH) jest związane ze znacznym zmniejszeniem ryzyka występowania BZP (łączny efekt według modelu z efektami losowymi [reES]=0,68, 95%CI 0,63-0,73), a także z redukcją względnego ryzyka (RR) nowych przypadków (reES=0,82, 95%CI: 0,72-0,92) i nawrotów (reES=0,69, 95%CI: 0,59-0,91) BZP.9 Ta negatywna zależność jest silna i obecna niezależnie od typu antykoncepcji hormonalnej, co ma istotne implikacje kliniczne.9
Prognostyczne wskaźniki nawrotów bakteryjnego zapalenia pochwy
Badania diagnostyczne jako wskaźniki prognostyczne
Badania nad wartością prognostyczną testów diagnostycznych wykazały, że test qPCR-oparty na względnej kompozycji Lactobacillus (LbRC) przeprowadzony wkrótce po leczeniu metronidazolem doustnym może przewidywać nawrót BZP z 90% wartością predykcyjną dodatnią (PPV) i 74% wartością predykcyjną ujemną (NPV).3 Wyniki w skali Nugenta miały 93% PPV, ale słabą NPV (57%).3 Żaden test przeprowadzony w innym czasie nie miał wartości prognostycznej.3
Skład mikrobioty pochwy jako wskaźnik prognostyczny
Szczegółowa analiza składu mikrobioty pochwy z wykorzystaniem technologii głębokiego sekwencjonowania może dostarczyć istotnych informacji prognostycznych. Badania wykazały, że bakterie związane z BZP wykryte w płynie pochwowym na tygodnie lub miesiące przed diagnozą BZP sugerują, że zmiany w mikrobiocie pochwy mogą poprzedzać rozwój choroby o znaczny okres.10 Kolonizacja pochwy przez kluczowe bakterie związane z BZP u kobiet bez objawów choroby jest niezależnym czynnikiem ryzyka wystąpienia BZP.10
Ponadto, wykrycie Lactobacillus crispatus jest związane ze zmniejszonym ryzykiem późniejszego wystąpienia BZP (HR 0,18 (0,08-0,4)).10 Ta obserwacja podkreśla ochronną rolę określonych gatunków Lactobacillus w mikroekosystemie pochwy.
Wzorce mikrobioty po leczeniu
Analiza składu mikrobioty po leczeniu antybiotykiem dostarcza cennych wskazówek prognostycznych. Badania wykazały, że wzorzec mikrobioty na siódmy dzień po leczeniu (D7) może być wykorzystany do oceny ostatecznego wyniku leczenia i przewidywania nawrotów.5 Co więcej, skład mikrobioty pochwy wykryty za pomocą metody głębokiego sekwencjonowania może być identyfikowany nawet przy niskich stężeniach bakterii po leczeniu antybiotykiem i nadal może być wykorzystywany do przewidywania rokowania.5
Szczególnie interesujące jest to, że osoby, u których występował nawrót, miały wyższe ilości Lactobacillus spp. w stosunku do bakterii związanych z BZP (niższe wskaźniki BV:LB, p=0,0366) na początku leczenia.11 Wyniki te potwierdzają zarówno dane eksperymentalne in vitro, jak i wyniki modelowania, które przewidywały niższą skuteczność leczenia metronidazolem, gdy przed leczeniem występował niższy stosunek Gardnerella vaginalis do Lactobacillus iners.11
Kliniczne zastosowanie wskaźników prognostycznych
Zrozumienie czynników wpływających na nawroty bakteryjnego zapalenia pochwy oraz wartości prognostycznej różnych testów ma kluczowe znaczenie dla opracowania spersonalizowanych strategii leczenia. Ze względu na wysokie wskaźniki nawrotów BZP, testy prognostyczne, które mogłyby wpływać na indywidualne alternatywy leczenia, są pilnie potrzebne.3
Warto podkreślić, że test ATRiDA, będący komercyjnym testem PCR, jest czułą metodą wykrywania BZP, jednak ze względu na wysoką częstość występowania bezobjawowej dysbiozy pochwy, pozytywny wynik testu powinien być interpretowany łącznie z objawami klinicznymi.12
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) w 2024 roku opublikowała zalecenia dotyczące leczenia bakteryjnego zapalenia pochwy, podkreślając, że jest ono najlepiej leczone antybiotykiem metronidazolem, ale skuteczność leczenia BZP jest niska, jeśli nie jest połączona z poradami dotyczącymi zmiany stylu życia i redukcji czynników ryzyka.2
Podsumowanie rokowania w bakteryjnym zapaleniu pochwy
Bakteryjne zapalenie pochwy jest uleczalną chorobą, która zazwyczaj dobrze reaguje na standardowe leczenie antybiotykami, jednak charakteryzuje się wysokim odsetkiem nawrotów.24 Najnowsze badania wskazują, że analiza mikrobioty pochwy, zwłaszcza z wykorzystaniem zaawansowanych technik molekularnych, może dostarczyć cennych informacji prognostycznych, które mogą pomóc w przewidywaniu ryzyka nawrotu i dostosowaniu leczenia do indywidualnych potrzeb pacjentki.5
Wiele czynników wpływa na rokowanie, w tym czynniki genetyczne, rasowe, środowiskowe (jak palenie tytoniu) oraz stosowanie antykoncepcji hormonalnej.79 Zrozumienie tych czynników oraz ich interakcji jest kluczowe dla opracowania skutecznych strategii zapobiegania nawrotom bakteryjnego zapalenia pochwy.
Postępy w dziedzinie głębokiego sekwencjonowania i szczegółowej analizy bioinformatycznej otwierają nowe możliwości w redukcji wskaźnika nawrotów BZP, pozwalając na dokładniejsze mapowanie mikrobioty pochwy u pacjentek z BZP.13 Te zaawansowane techniki diagnostyczne mogą w przyszłości stanowić podstawę spersonalizowanego podejścia do leczenia, z uwzględnieniem unikalnego profilu mikrobiologicznego każdej pacjentki.1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.
Materiały źródłowe
- #1 Quantitative modeling predicts mechanistic links between pre-treatment microbiome composition and metronidazole efficacy in bacterial vaginosis | Nature Communicationshttps://www.nature.com/articles/s41467-020-19880-w
Bacterial vaginosis is a condition associated with adverse reproductive outcomes and characterized by a shift from a Lactobacillus-dominant vaginal microbiota to a polymicrobial microbiota, consistently colonized by strains of Gardnerella vaginalis. Metronidazole is the first-line treatment; however, treatment failure and recurrence rates remain high. […] Recurrence rates remain high, occurring in 57-90% of women who receive treatment. […] Overall results provide mechanistic insight into how personalized differences in microbial communities influence vaginal antibiotic efficacy. […] We validate this finding with in vitro co-cultures, and extend our analysis to more representative models which illustrate that this behavior is also expected in microbial environments with additional species, interspecies interactions, and strain variability.
- #2https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/bacterial-vaginosis
BV is treatable and curable. […] BV is a very common condition and does not usually cause serious complications. However, if untreated it could lead to: problems in pregnancy (for example, spontaneous abortion and preterm delivery) […] BV increases the risk of acquiring HIV, acquisition of and transmission of other STIs and if left untreated can lead to adverse effects of pregnancy. […] It is best treated with the antibiotic metronidazole but efficacy of treatments for BV is low if not combined with lifestyle/risk reduction advice. […] In 2024, WHO published Recommendations for the treatment of Trichomonas vaginalis, Mycoplasma genitalium, Candida albicans, bacterial vaginosis and human papillomavirus (anogenital warts) to provide evidence-informed clinical and practical recommendations on case management of BV.
- #3 Prognostic Indicators of Recurrence of Bacterial Vaginosis – PubMedhttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30842235/
Following all forms of therapy for bacterial vaginosis (BV), recurrence rates are extremely high. […] Our goal was to determine which tests, and at what optimal times, have prognostic value in predicting recurrence. […] The qPCR-based LbRC (Lactobacillus Relative Composition) assay predicted BV recurrence when performed shortly after oral metronidazole treatment, with both 90% positive predictive values (PPV) and 74% negative predictive values (NPV); the Nugent scores had 93% PPV but poor NPV (57%). […] No test, at any other visit, was prognostic. […] Given the high recurrence rates of BV, prognostic tests that could influence individualized treatment alternatives are urgently needed.
- #4 Bacterial Vaginosis: Practice Essentials, Pathophysiology, Etiologyhttps://emedicine.medscape.com/article/254342-overview
Uncomplicated cases of bacterial vaginosis typically resolve after the standard antibiotic treatment. […] The prognosis for uncomplicated cases of bacterial vaginosis is generally excellent. Uncomplicated bacterial vaginosis that is assessed promptly typically resolves with standard antibiotic treatment. […] The prognosis for complicated cases of bacterial vaginosis leading to other infections varies depending on the particular infectious process. Note the following: Long-standing or untreated BV may lead to more serious sequelae, such as endometritis, salpingitis, pelvic inflammatory disease, or complications of pregnancy, including premature rupture of membranes, premature labor, chorioamnionitis, and postpartum endometritis. […] BV leads to an increased risk for acquiring HIV, and intravaginal practices are an important risk factor for developing BV.
- #5 Predictive value of the composition of the vaginal microbiota in bacterial vaginosis, a dynamic study to identify recurrence-related flora | Scientific Reportshttps://www.nature.com/articles/srep26674
The high recurrence rate of BV after treatment with the currently recommended protocol of metronidazole and clindamycin is a major threat and seriously affects the lives of patients. […] This result indicates that the pattern of the microbiota can be used to evaluate the outcome of treatment. […] These results suggest that the composition of the microbiota at D7 has the ability to predict the final outcome of the disease. More importantly, these vaginal microbiota compositions detected using the deep sequencing method could be identified in low concentrations of bacteria after antibiotic treatment and were still able to be used to predict the prognosis. […] In conclusion, although patients with BV have a complete Nugent score and Amsels diagnostic criteria to categorize the disease condition by light microscopy, there are still some problems in precisely describing the composition of the bacterial community. Deep sequencing analysis provides a clearer picture of the bacteria community, which extends our understanding of the BV process and allows detection of recurrence and treatment failure, which may indicate bacterial resistance to metronidazole.
- #6 Bacterial Vaginosis: Practice Essentials, Pathophysiology, Etiologyhttps://emedicine.medscape.com/article/254342-overview
Bacterial vaginosis (BV) may lead to an increased risk of salpingitis and/or endometritis, postsurgical infections (eg, postcesarean endometritis, posthysterectomy vaginal cuff cellulitis), and adverse outcomes in pregnancy, including premature rupture of membranes, premature labor, chorioamnionitis, and postpartum endometritis.
- #7 Predicting risk of bacterial vaginosis: the role of race, smoking and corticotropin-releasing hormone-related geneshttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2734163/
These data indicate that susceptibility to BV is affected by patterns of genetic variation in stress-related genes and smoking plays an important role. […] In white women, non-smokers with the CT genotype at CRH-BP + 17487 have lower Nugent scores than non-smokers with the TT genotype; whereas smokers with the CT genotype have higher Nugent scores than smokers with the TT genotype. […] In black women, the AG genotype at CRH + 3362 or CRH 1667 is associated with lower Nugent scores compared with the homozygous genotypes. […] These results indicate that smoking is an important factor in these models. […] In this study, we demonstrated that variation in stress-related genes is associated with BV and that these variants and association patterns differ by race.
- #8 Predicting risk of bacterial vaginosis: the role of race, smoking and corticotropin-releasing hormone-related geneshttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2734163/
Bacterial vaginosis (BV) is one of the most prevalent vaginal disorders in adult women and is associated with adverse pregnancy outcomes such as pre-term birth. […] Approximately 10% of women with BV experience adverse pregnancy outcomes such as spontaneous pre-term delivery, premature rupture of membranes and amniotic fluid infection. […] One possible explanation for this disparity is that black women are exposed to significantly more physiological and psychological stressors than white women and this high level of chronic stress leads to an increased risk for BV. […] One study found that, after adjusting for maternal age, race, education, parity, douching, number of sexual partners, sexual practices and use of illicit drugs, women with high psychological stress were 2.2 times more likely to develop BV.
- #9 Hormonal Contraception Is Associated with a Reduced Risk of Bacterial Vaginosis: A Systematic Review and Meta-Analysis | PLOS Onehttps://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0073055
Hormonal contraceptive use was associated with a significant reduction in the odds of prevalent BV (pooled effect size by random-effects [reES]=0.68, 95%CI0.630.73), and in the relative risk (RR) of incident (reES=0.82, 95%CI:0.720.92), and recurrent (reES=0.69, 95%CI:0.590.91) BV. […] HC-use was associated with a significantly reduced risk of BV. This negative association was robust and present regardless of HC-type and evident across all three BV outcome measures. […] This meta-analysis provides compelling evidence that HC-use influences a woman’s risk of BV, with important implications for clinicians and researchers in the field.
- #10 Risks for Acquisition of Bacterial Vaginosis Among Women Who Report Sex with Women: A Cohort Study | PLOS Onehttps://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0011139
Vaginal detection of several BVAB in BV-negative women predicted subsequent BV, suggesting that changes in vaginal microbiota precede BV by weeks or months. […] Detection of Lactobacillus crispatus at enrollment conferred reduced risk for subsequent BV (HR 0.18 (0.080.4)). […] The significant association between detection of BVAB at enrollment and BV acquisition remained significant after adjusting for timing of examination relative to participants’ menstrual cycles and new sex partner with a history of BV. […] Our observation that detection of specific BVAB in vaginal fluid weeks to months prior to a diagnosis of BV suggests that changes in vaginal microbiota may precede the development of BV by a considerable time period. […] Our findings suggest that vaginal colonization with key BVABs among women with no BV is an independent risk factor for incident BV.
- #11 Quantitative modeling predicts mechanistic links between pre-treatment microbiome composition and metronidazole efficacy in bacterial vaginosis | Nature Communicationshttps://www.nature.com/articles/s41467-020-19880-w
We next evaluated whether the influence of initial BV:LB ratio on MNZ efficacy is observed clinically. […] Results resonated with model predictions where individuals who experienced recurrence had higher amounts of Lactobacillus spp. relative to BV-associated bacteria (lower BV:LB ratios, p=0.0366) at treatment initiation and tended to have higher abundances of Lactobacillus spp., particularly Li, but abundance of individual species were not statistically significant after adjustment for multiple comparisons. […] These results support both the in vitro experimental data and model results that predicted a lower efficacy of MNZ treatment when a lower ratio of Gv to Li was present pre-treatment.
- #12 Accuracy of a commercial multiplex PCR for the diagnosis of bacterial vaginosis | Microbiology Societyhttps://www.microbiologyresearch.org/content/journal/jmm/10.1099/jmm.0.000792?crawler=true
Purpose. Bacterial vaginosis (BV) is a common clinical condition characterized by odorous vaginal discharge, vaginal itching and/or burning. […] The ATRiDA test is a sensitive method for the detection of BV but, given the high occurrence of asymptomatic vaginal dysbiosis, a positive test outcome should be interpreted together with clinical symptoms.
- #13 Predictive value of the composition of the vaginal microbiota in bacterial vaginosis, a dynamic study to identify recurrence-related flora | Scientific Reportshttps://www.nature.com/articles/srep26674
Bacterial vaginosis (BV) is a highly prevalent disease in women and increases the risk of pelvic inflammatory disease. It has been given wide attention because of the high recurrence rate. […] The vaginal microbiota in deep-sequencing-view present a strong correlation to the final outcome. Thus, coupled with detailed individual bioinformatics analysis and deep-sequencing technology, we may illustrate a more accurate map of vaginal microbial to BV patients, which provide a new opportunity to reduce the rate of recurrence of BV. […] The bacterial microbiota composition pattern was not as expected tightly clustered into two groups associated with the FG and SG groups at D7, but was divided into three groups. However, 1 month after the patients had stopped taking the antibiotic (D30), they were separated obviously into two groups, which was consistent with the pre-defined groups based on the Nugent score. This showed the close relationship between the taxonomic categorization based on deep sequencing and the clinical features of BV, which validates the previous report of Sujatha et al.