Leki w grupie
„środki radiologiczne”

Środki radiologiczne, nazywane również środkami kontrastowymi, to substancje stosowane w diagnostyce obrazowej w celu zwiększenia kontrastu między różnymi tkankami lub narządami. Podawane są pacjentom przed badaniami takimi jak tomografia komputerowa (TK), rezonans magnetyczny (MR), angiografia czy urografia. Dzięki swoim właściwościom fizycznym (np. pochłanianiu promieniowania rentgenowskiego lub wpływowi na czas relaksacji protonów) umożliwiają lepszą wizualizację struktur anatomicznych, co znacznie zwiększa czułość i swoistość diagnostyczną badań obrazowych.

Środki radiologiczne można podzielić na kilka głównych grup w zależności od rodzaju badania, w którym są stosowane. Środki kontrastowe stosowane w badaniach rentgenowskich i tomografii komputerowej zawierają najczęściej jod (środki jodowe) lub bar (środki barowe). W rezonansie magnetycznym wykorzystuje się głównie środki zawierające gadolin lub mangan. Istnieją także specjalistyczne środki kontrastowe stosowane w ultrasonografii oraz w medycynie nuklearnej.

Wśród jodowych środków kontrastowych wyróżniamy: jomeprol (Iomeron), jodiksanol (Visipaque), jopromid (Ultravist), jopamidol (Iopamiro), joheksol (Omnipaque). Do środków kontrastowych zawierających gadolin należą: gadoterydol (ProHance), kwas gadoterowy (Dotarem), gadodiamid (Omniscan), gadobutrol (Gadovist). Barowe środki kontrastowe to głównie siarczan baru (Barilux, Baritop).

Największymi zaletami stosowania środków radiologicznych jest możliwość uwidocznienia patologii niewidocznych w badaniach bez kontrastu, jak np. małe guzy, zwężenia naczyń, aktywne zmiany zapalne czy przecieki. Umożliwiają dokładną ocenę unaczynienia zmian patologicznych, perfuzji narządów oraz funkcji wydalniczej nerek. W wielu przypadkach zastosowanie środków kontrastowych pozwala na postawienie prawidłowej diagnozy bez konieczności wykonywania inwazyjnych procedur diagnostycznych.

Stosowanie środków radiologicznych wiąże się jednak z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych. Najpoważniejsze zagrożenia to reakcje nadwrażliwości (od łagodnych, jak wysypka, po zagrażający życiu wstrząs anafilaktyczny), nefropatia pokontrastowa (uszkodzenie nerek) oraz nefrogenne zwłóknienie układowe (w przypadku niektórych środków gadolinowych u pacjentów z niewydolnością nerek). U pacjentów z nadczynnością tarczycy jodowe środki kontrastowe mogą wywołać przełom tarczycowy. Dlatego przed zastosowaniem środków kontrastowych konieczna jest dokładna ocena funkcji nerek i wywiadu alergologicznego pacjenta.

W zależności od drogi podania, środki radiologiczne dzielą się na dożylne, doustne, doodbytnicze oraz podawane bezpośrednio do jam ciała (artrografia, fistulografia). Ze względu na osmolalność jodowe środki kontrastowe dzieli się na wysokoosmolalne, niskoosmolalne i izoosmolalne, co ma znaczenie dla profilu bezpieczeństwa, szczególnie u pacjentów z chorobami nerek i układu sercowo-naczyniowego.