Leki w grupie
„leki stosowane w fotochemioterapii”

Leki stosowane w fotochemioterapii, znanej również jako PUVA (Psoralen + UVA), to grupa preparatów stosowanych w dermatologii, które w połączeniu z naświetlaniem promieniami ultrafioletowymi A (UVA) służą do leczenia różnych chorób skóry. Mechanizm działania polega na aktywacji fotouczulającej substancji (psoralenu) przez promieniowanie UVA, co prowadzi do zahamowania podziałów komórkowych i zmniejszenia proliferacji komórek, szczególnie w obrębie zmian skórnych.

Główną grupą leków stosowanych w fotochemioterapii są psoraleny, które można stosować doustnie lub miejscowo. Najczęściej stosowanymi substancjami czynnymi są: 8-metoksypsoralen (8-MOP, metoksalen), 5-metoksypsoralen (5-MOP, bergapten) oraz 4,5,8-trimetylpsoralen (TMP). W Polsce dostępne są preparaty zawierające 8-MOP, takie jak Oxsoralen i Meladinine. Preparaty miejscowe zawierające psoraleny to m.in. Meladinine roztwór i Oxsoralen płyn.

Fotochemioterapia jest stosowana głównie w leczeniu łuszczycy, bielactwa, ziarniniaka grzybiastego (wczesnych stadiów chłoniaka skóry T-komórkowego), atopowego zapalenia skóry oraz liszaja płaskiego. W ostatnich latach metoda ta znalazła również zastosowanie w leczeniu skórnych manifestacji chorób autoimmunologicznych, takich jak twardzina układowa czy łysienie plackowate.

Największą zaletą stosowania leków fotouczulających w terapii PUVA jest ich wysoka skuteczność w przypadkach opornych na inne metody leczenia. Terapia ta pozwala na uzyskanie długotrwałych remisji, zwłaszcza w przypadku łuszczycy, oraz na ograniczenie stosowania innych leków immunosupresyjnych czy kortykosteroidów, zmniejszając ryzyko działań niepożądanych związanych z ich długotrwałym stosowaniem.

Niebezpieczeństwa związane z fotochemioterapią obejmują przede wszystkim zwiększone ryzyko rozwoju nowotworów skóry (zwłaszcza raka kolczystokomórkowego) przy długotrwałym stosowaniu. Inne działania niepożądane to: nudności (przy podaniu doustnym psoralenów), rumień, świąd, przebarwienia skóry, przyspieszenie procesów starzenia skóry oraz fotodermatozy. Istotnym ryzykiem jest również uszkodzenie oczu, dlatego konieczne jest stosowanie okularów ochronnych przez 24 godziny po przyjęciu psoralenu.

W ramach fotochemioterapii wyróżnia się kilka podgrup terapeutycznych: klasyczną PUVA-terapię (doustne psoraleny + UVA), PUVA-bath (kąpiel w roztworze psoralenu + UVA), PUVA-paint (miejscowe nakładanie roztworu psoralenu + UVA) oraz Re-PUVA (połączenie retinoidów z PUVA). Dodatkowo, nowszą odmianą jest fotochemioterapia pozaustrojowa (ECP), stosowana głównie w leczeniu chłoniaków skórnych i zapobieganiu odrzucaniu przeszczepów, gdzie komórki krwi pacjenta są naświetlane ex vivo po ekspozycji na psoraleny, a następnie zwracane do organizmu.