Leki w grupie
„psoraleny”

Psoraleny to naturalne lub syntetyczne związki chemiczne z grupy furanokumaryn, wykorzystywane w medycynie głównie w metodzie leczenia zwanej PUVA (Psoralen + UVA), stosowanej przede wszystkim w terapii chorób skóry. Mechanizm działania psoralenów polega na wbudowywaniu się w strukturę DNA po aktywacji promieniowaniem UVA (długość fali 320-400 nm), co prowadzi do tworzenia wiązań krzyżowych między nićmi DNA, hamowania syntezy DNA i proliferacji komórek, szczególnie limfocytów T odpowiedzialnych za procesy autoimmunologiczne w skórze.

Do najważniejszych psoralenów stosowanych w medycynie należą: 8-metoksypsoralen (8-MOP, metoksalen), 5-metoksypsoralen (5-MOP, bergapten) oraz 4,5′,8-trimetylpsoralen (TMP). W Polsce dostępne są preparaty zawierające 8-metoksypsoralen, takie jak Oxsoralen i Meladinine. Substancje te występują w formie doustnej lub jako roztwory do stosowania miejscowego.

Głównym wskazaniem do stosowania psoralenów w terapii PUVA jest łuszczyca o średnim i ciężkim nasileniu, oporna na inne metody leczenia. Ponadto psoraleny stosuje się w leczeniu bielactwa nabytego, atopowego zapalenia skóry, ziarniniaka grzybiastego (wczesne stadium chłoniaka skóry T-komórkowego), liszaja płaskiego oraz innych przewlekłych dermatoz.

Największą zaletą stosowania psoralenów w terapii PUVA jest jej wysoka skuteczność w przypadku chorób opornych na inne metody leczenia, możliwość uzyskania długotrwałych remisji oraz brak immunosupresji ogólnoustrojowej charakterystycznej dla wielu innych terapii systemowych. Metoda ta pozwala na redukcję nasilenia zmian skórnych u znacznej części pacjentów z łuszczycą i innymi dermatozami.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem psoralenów obejmują przede wszystkim zwiększone ryzyko rozwoju nowotworów skóry (raka kolczystokomórkowego i czerniaka) przy długotrwałej terapii, ze względu na ich potencjał mutagenny i kancerogenny. Inne działania niepożądane to nudności i wymioty (po podaniu doustnym), fototoksyczność objawiająca się rumieniem i oparzeniami skóry, przebarwienia, przyspieszone fotostarzenie skóry oraz zwiększone ryzyko zaćmy. Z tego powodu konieczna jest ochrona oczu podczas terapii PUVA i przez 24 godziny po przyjęciu psoralenu.

Psoraleny można podzielić na naturalne, występujące w roślinach takich jak aminek egipski, lubczyk, seler, figi czy limonki (np. 5-MOP, 8-MOP), oraz syntetyczne, otrzymywane laboratoryjnie (np. 4,5′,8-trimetylpsoralen). Ze względu na drogę podania wyróżniamy psoraleny do stosowania doustnego (systemic PUVA) oraz miejscowego w formie kąpieli (bath PUVA) lub roztworu (topical PUVA), co pozwala na dostosowanie terapii do indywidualnych potrzeb pacjenta i charakteru schorzenia.