Leki w grupie
„leki przeciwbólowe pomocnicze”

Leki przeciwbólowe pomocnicze (koanalgetyki) to substancje, które pierwotnie nie zostały opracowane jako środki przeciwbólowe, ale wykazują działanie analgetyczne w określonych rodzajach bólu. Stosowane są w terapii bólu przewlekłego, zwłaszcza neuropatycznego, jako uzupełnienie klasycznych analgetyków. Ich mechanizm działania polega na modulacji szlaków przewodzenia bólu poprzez wpływ na różne receptory i neuroprzekaźniki w układzie nerwowym.

Do głównych grup leków przeciwbólowych pomocniczych należą: leki przeciwdepresyjne (zwłaszcza trójpierścieniowe i SNRI), leki przeciwpadaczkowe, kortykosteroidy, antagoniści receptora NMDA, leki miejscowo znieczulające oraz leki rozkurczowe. Każda z tych grup działa w inny sposób na mechanizmy powstawania i przewodzenia bólu.

Wśród leków przeciwdepresyjnych stosowanych jako koanalgetyki wyróżniamy: amitryptylinę (Amitriptylinum), duloksetynę (Cymbalta, Dulsevia), wenlafaksynę (Alventa, Efectin, Velaxin). Z grupy leków przeciwpadaczkowych najczęściej wykorzystuje się: pregabalinę (Lyrica, Pregabalin), gabapentynę (Neurontin, Gabapentin), karbamazepinę (Tegretol, Amizepin) oraz okskarbazepinę (Trileptal).

Kortykosteroidy stosowane w leczeniu bólu to m.in. deksametazon (Dexaven, Pabi-Dexamethason) i prednizon (Encorton). Wśród antagonistów receptora NMDA znajduje się ketamina (Ketalar) stosowana w bólu opornym na leczenie. Jako leki miejscowo znieczulające używa się lidokainy (Lignocainum, Lidocain) w postaci plastrów czy żeli.

Największą zaletą stosowania leków przeciwbólowych pomocniczych jest możliwość skutecznego leczenia bólu neuropatycznego, który często słabo reaguje na klasyczne analgetyki. Koanalgetyki pozwalają na zmniejszenie dawek opioidów, co ogranicza ryzyko rozwoju tolerancji i uzależnienia. Ponadto, działając na różne mechanizmy bólowe, umożliwiają kompleksowe podejście do leczenia bólu przewlekłego.

Do najważniejszych zagrożeń związanych ze stosowaniem koanalgetyków należą działania niepożądane charakterystyczne dla poszczególnych grup leków. Leki przeciwdepresyjne mogą powodować suchość w ustach, zaparcia, senność czy zaburzenia rytmu serca. Leki przeciwpadaczkowe wiążą się z ryzykiem zawrotów głowy, senności, zaburzeń równowagi. Kortykosteroidy stosowane długotrwale mogą prowadzić do osteoporozy, zaburzeń metabolicznych czy immunosupresji. Istnieje również ryzyko interakcji z innymi lekami stosowanymi w terapii bólu.

W zależności od mechanizmu działania, leki przeciwbólowe pomocnicze można podzielić na modulujące przewodnictwo nerwowe (leki przeciwpadaczkowe), wpływające na przekaźnictwo monoaminergiczne (leki przeciwdepresyjne), działające przeciwzapalnie (kortykosteroidy) oraz blokujące specyficzne receptory lub kanały jonowe (antagoniści NMDA, lidokaina). Wybór odpowiedniego koanalgetyku zależy od rodzaju bólu, jego patofizjologii oraz indywidualnych cech pacjenta.