Leki w grupie
„antybiotyki aminoglikozydowe miejscowe”
Aminoglikozydowe antybiotyki miejscowe to grupa leków stosowana zewnętrznie w leczeniu infekcji bakteryjnych skóry, oczu, uszu oraz ran. Działają one poprzez hamowanie syntezy białek bakteryjnych, wiążąc się nieodwracalnie z podjednostką 30S rybosomu bakteryjnego, co prowadzi do zniszczenia komórki bakteryjnej. Wykazują aktywność głównie wobec bakterii Gram-ujemnych oraz niektórych Gram-dodatnich.
Do najważniejszych antybiotyków aminoglikozydowych stosowanych miejscowo należą: neomycyna, gentamycyna i tobramycyna. W Polsce dostępne są preparaty handlowe zawierające te substancje, takie jak Neomycin (maść z neomycyną), Gentamicin (krople do oczu i maść z gentamycyną), Tobrex i Tobrosopt (krople do oczu z tobramycyną).
Miejscowe antybiotyki aminoglikozydowe są często stosowane w postaci kropli do oczu w leczeniu zapalenia spojówek i rogówki, kropli do uszu w przypadku zapalenia ucha zewnętrznego, oraz maści i kremów przy zakażeniach skórnych. Wiele preparatów zawiera kombinacje aminoglikozydów z innymi substancjami, np. z kortykosteroidami, co zwiększa ich skuteczność w stanach zapalnych.
Główną zaletą miejscowego stosowania aminoglikozydów jest minimalizacja ryzyka ogólnoustrojowych działań niepożądanych, charakterystycznych dla tych antybiotyków podawanych ogólnie. Miejscowa aplikacja pozwala na osiągnięcie wysokiego stężenia leku w miejscu infekcji przy jednoczesnym ograniczeniu jego wchłaniania do krwiobiegu.
Mimo lokalnego stosowania, antybiotyki aminoglikozydowe mogą powodować reakcje niepożądane, w tym reakcje alergiczne, podrażnienia miejscowe czy kontaktowe zapalenie skóry. Przy długotrwałym stosowaniu na duże powierzchnie uszkodzonej skóry istnieje ryzyko wchłaniania leku i wystąpienia objawów ototoksyczności lub nefrotoksyczności. W przypadku kropli do oczu, długotrwałe stosowanie może prowadzić do nadkażeń grzybiczych.
Miejscowe aminoglikozydowe leki można podzielić ze względu na postać farmaceutyczną na: krople do oczu (np. Tobrex), krople do uszu (np. preparaty z neomycyną), maści i kremy (np. Gentamicin), oraz preparaty złożone zawierające aminoglikozyd z kortykosteroidem lub innym antybiotykiem. Ta ostatnia podgrupa jest szczególnie skuteczna w złożonych infekcjach z komponentą zapalną.