biguanid
Biguanidy to klasa leków przeciwcukrzycowych, których głównym przedstawicielem jest metformina – lek pierwszego rzutu w terapii cukrzycy typu 2. Związki te zmniejszają wątrobową produkcję glukozy, zwiększają wrażliwość tkanek obwodowych na insulinę oraz hamują wchłanianie glukozy w jelitach.
Mechanizm działania biguanidów opiera się głównie na aktywacji kinazy białkowej aktywowanej przez AMP (AMPK), co prowadzi do hamowania glukoneogenezy w wątrobie i zwiększenia zużycia glukozy w mięśniach. W przeciwieństwie do pochodnych sulfonylomocznika, biguanidy nie zwiększają wydzielania insuliny, dzięki czemu nie powodują hipoglikemii w monoterapii.
Najczęstsze działania niepożądane metforminy to zaburzenia żołądkowo-jelitowe (biegunka, nudności, dyskomfort brzuszny). Najpoważniejszym, choć rzadkim powikłaniem jest kwasica mleczanowa, występująca głównie u pacjentów z przeciwwskazaniami do stosowania leku (niewydolność nerek, wątroby, serca, hipoksja). Z tego powodu stosowanie biguanidów wymaga monitorowania funkcji nerek.
Oprócz działania przeciwcukrzycowego, metformina wykazuje korzystny wpływ na profil lipidowy, masę ciała oraz ryzyko sercowo-naczyniowe. Badania wskazują również na potencjalne działanie przeciwnowotworowe tego leku. W przeszłości stosowano również inne biguanidy (fenforminę, buforminę), jednak zostały one wycofane z powodu zwiększonego ryzyka kwasicy mleczanowej.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Eprocliv 1000 mg + 50 mg
Eprocliv to złożony doustny lek hipoglikemizujący, zawierający sytagliptynę (inhibitor DPP-4) oraz metforminę chlorowodorek (biguanid), stosowany w leczeniu cukrzycy typu 2. Sytagliptyna zwiększa stężenie inkretyn GLP-1 i GIP, co prowadzi do wzrostu wydzielania insuliny i hamowania glukagonu w warunkach prawidłowej lub podwyższonej glikemii, bez ryzyka hipoglikemii. Metformina działa poprzez zmniejszenie produkcji glukozy w wątrobie, zwiększenie wrażliwości tkanek na insulinę oraz opóźnienie wchłaniania glukozy w jelitach. W badaniach klinicznych wykazano, że skojarzone stosowanie sytagliptyny i metforminy istotnie obniża HbA₁c (np. do -1,9% przy dawce 50 mg sytagliptyny i 1000 mg metforminy dwa razy dziennie) oraz glikemię na czczo i po posiłku, bez istotnego wpływu na masę ciała i z niskim ryzykiem hipoglikemii. Dodanie sytagliptyny do innych terapii, w tym insuliny, glimepirydem czy pioglitazonem, również poprawia kontrolę glikemii, przy zachowaniu bezpieczeństwa i stabilnej masy ciała.
biguanid, cholesterol całkowity, cholesterol LDL, cukrzyca typu 2, dipeptydylopeptydaza 4, EGFR, enzym DPP-4, glikogenoliza, glukagonopodobny peptyd-1, glukoneogeneza, hemoglobina glikowana, hipoglikemia, homeostaza glukozy, inhibitor DPP-4, insulina glargine, komórki beta trzustki, lek hipoglikemizujący, niestabilna dławica piersiowa, syntaza glikogenowa, transporter glukozy, triglicerydy, udar mózgu, wskaźnik HOMA-β, zależny od glukozy polipeptyd insulinotropowy, zawał mięśnia sercowego - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Vimetso 50 mg + 1000 mg
Vimetso to lek złożony zawierający wildagliptynę (50 mg) i metforminę (850 mg lub 1000 mg), stosowany w leczeniu cukrzycy typu 2. Wildagliptyna jest selektywnym inhibitorem DPP-4, co prowadzi do zwiększenia stężenia endogennych inkretyn (GLP-1 i GIP), poprawiając wrażliwość komórek beta trzustki na glukozę i zwiększając wydzielanie insuliny zależne od glukozy, a także regulując wydzielanie glukagonu przez komórki alfa. Metformina działa poprzez zmniejszenie wątrobowego wytwarzania glukozy, zwiększenie wrażliwości mięśni na insulinę oraz opóźnienie jelitowego wchłaniania glukozy, nie wywołując hipoglikemii ani przyrostu masy ciała. W badaniu UKPDS wykazano, że metformina zmniejsza ryzyko powikłań cukrzycowych, zgonów związanych z cukrzycą oraz śmiertelności ogólnej (np. powikłania: 29,8 vs 43,3 zdarzeń/1000 pacjento-lat, p=0,0023).
badanie VERIFY, biguanid, cukrzyca typu 2, GIP, glikogenoliza, glimepiryd, GLP-1, glukagon, glukoneogeneza, HbA1c, hipoglikemia, HOMA-β, inhibitor DPP-4, inkretyny, komórki beta trzustki, kontrola glikemii, leczenie skojarzone, metformina, niewydolność serca, terapia początkowa, terapia potrójna, transporter glukozy, UKPDS, wildagliptyna, wysepki Langerhansa, zawał mięśnia sercowego, zdarzenie sercowo-naczyniowe - Leksykon substancji czynnych
Metformina – Wskazania do stosowania
Metformina, należąca do biguanidów, jest lekiem pierwszego wyboru w terapii cukrzycy typu 2, szczególnie u pacjentów z nadwagą lub otyłością. Jej mechanizm działania obejmuje zmniejszenie wątrobowej produkcji glukozy, zwiększenie wrażliwości tkanek obwodowych na insulinę oraz redukcję wchłaniania glukozy w przewodzie pokarmowym. Metformina jest skuteczna zarówno w monoterapii, jak i w terapii skojarzonej z innymi doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi (np. pochodnymi sulfonylomocznika, inhibitorami DPP-4, agonistami GLP-1) oraz insuliną. Wskazania obejmują także prewencję cukrzycy typu 2 u pacjentów ze stanem przedcukrzycowym (IGT, IFG, podwyższona HbA1c) oraz leczenie zespołu policystycznych jajników (PCOS), gdzie poprawia insulinooporność, profil hormonalny, reguluje cykl miesiączkowy i zmniejsza objawy hiperandrogenizmu. Metformina jest dostępna w formie standardowej oraz o przedłużonym uwalnianiu (XR, SR), co umożliwia dawkowanie raz na dobę i poprawia adherencję.
agonista receptora GLP-1, agonista receptora PPARγ, biguanid, cukrzyca typu 2, hemoglobina glikowana, hiperandrogenizm, inhibitor DPP-4, insulina, insulinooporność, insulinowrażliwość tkanek, kontrola glikemii, lek przeciwcukrzycowy, monoterapia, nieprawidłowa glikemia na czczo, nieprawidłowa tolerancja glukozy, płodność, pochodne sulfonylomocznika, powikłania cukrzycowe, preparat złożony, produkcja glukozy w wątrobie, profil hormonalny, sitagliptyna, stan przedcukrzycowy, tabletka o przedłużonym uwalnianiu, terapia potrójnie skojarzona, terapia skojarzona, tiazolidynedion, wildagliptyna, wskazanie terapeutyczne, zespół policystycznych jajników - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Meladine SR 750 mg
Metformina, pochodna biguanidu (kod ATC: A10BA02), wykazuje działanie przeciwhiperglikemiczne poprzez obniżanie glikemii na czczo i poposiłkowej bez stymulacji wydzielania insuliny, co minimalizuje ryzyko hipoglikemii. Mechanizmy działania obejmują hamowanie glukoneogenezy w wątrobie, zwiększenie insulinowrażliwości mięśni i poprawę wychwytu glukozy, a także modulację transportu glukozy w jelitach i wpływ na mikrobiom jelitowy. Metformina aktywuje AMPK, co zwiększa funkcję transporterów GLUT, a klinicznie wiąże się ze stabilizacją lub niewielką utratą masy ciała, co jest korzystne u pacjentów z cukrzycą typu 2 i otyłością. W badaniu DPP (n=3234, średni wiek 50,6 ± 10,7 lat, BMI 34,8 ± 6,7 kg/m², glukoza na czczo 106,5 ± 8,3 mg/dl) metformina w dawce 2×850 mg zmniejszyła ryzyko rozwoju cukrzycy o 31% (95% CI: 17–43%) w porównaniu z placebo, z największą skutecznością u osób <45 lat, z BMI ≥35 kg/m², glikemią poposiłkową 9,6–11,0 mmol/l oraz HbA1c ≥6,0%.
biguanid, cukrzyca ciężarnych, cukrzyca typu 2, doustne obciążenie glukozą, działanie przeciwhiperglikemiczne, HbA1c, hiperinsulinemia, kinaza białkowa aktywowana przez AMP, kontrola glikemii, krążenie makronaczyniowe, krążenie mikronaczyniowe, metformina o natychmiastowym uwalnianiu, neuropatia cukrzycowa, nieprawidłowa glikemia na czczo, nieprawidłowa tolerancja glukozy, obwodowy wychwyt glukozy, peptyd glukagonopodobny 1, pochodna sulfonylomocznika, stan przedcukrzycowy, stężenie glukozy w osoczu, transporter glukozy, wrażliwość na insulinę, wytwarzanie glukozy w wątrobie, zaburzona tolerancja glukozy, zawał mięśnia sercowego, zespół policystycznych jajników