Właściwości farmakodynamiczne
Węglan wapnia

Właściwości farmakodynamiczne węglanu wapnia

Węglan wapnia (CaCO₃) jest nieorganiczną solą wapnia, która stanowi istotną substancję aktywną w wielu produktach leczniczych. Charakteryzuje się najwyższą zawartością wapnia elementarnego spośród wszystkich soli wapniowych, wynoszącą 40%, co czyni go efektywnym źródłem tego pierwiastka w suplementacji.¹

Rola wapnia w organizmie

Wapń jest jednym z najważniejszych pierwiastków koniecznych dla prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka. W około 99% jest zgromadzony w tkance kostnej, stanowiąc kluczowy element budulcowy szkieletu. Pozostała ilość znajduje się w komórkach tkanek miękkich (0,9%) oraz we krwi krążącej i w płynie pozakomórkowym (0,1%), gdzie wpływa na układ sercowo-naczyniowy, nerwowy i mięśniowy.²

Wapń jest podstawowym składnikiem mineralnym, niezbędnym do utrzymania równowagi elektrolitowej w organizmie i właściwego funkcjonowania wielu mechanizmów regulacyjnych. Jego niedobór może prowadzić do zaburzeń nerwowo-mięśniowych i demineralizacji kości.³

Wapń obecny w płynie pozakomórkowym jest szczególnie istotny dla utrzymania równowagi elektrolitowej i konieczny do prawidłowego funkcjonowania licznych mechanizmów regulacyjnych. Jest niezbędny w procesie krzepnięcia krwi, dla przenoszenia impulsów nerwowych, a także dla prawidłowej pracy mięśni.⁴

Mechanizmy regulacji homeostazy wapniowej

Właściwe działanie wapnia możliwe jest jedynie przy prawidłowym jego stężeniu w komórkach i płynach ustrojowych. W warunkach fizjologicznych stężenie wapnia w surowicy krwi wynosi w granicach 2,25-2,65 mM = 4,5-5,3 mEq/l = 9,0-10,6 mg%. Stężenie to utrzymywane jest w wąskim zakresie dzięki istnieniu złożonych mechanizmów hormonalnej kontroli wchłaniania z przewodu pokarmowego, wymiany z tkanką kostną i wydalania z moczem. Około 50% tej puli stanowi wapń zjonizowany, który swobodnie przenika przez błony i wywiera bezpośrednie działanie biologiczne.⁵

Działanie przeciwzapalne i antyalergiczne

Wapń, działając antagonistycznie w stosunku do histaminy, serotoniny oraz bradykininy, zmniejsza przepuszczalność naczyń krwionośnych i wywiera efekt przeciwalergiczny, przeciwwysiękowy i przeciwobrzękowy.⁶

Zastosowanie w stanach patologicznych

Niewydolność nerek

Węglan wapnia stosowany doustnie w przebiegu przewlekłej niewydolności nerek, zmniejsza wchłanianie fosforanów z przewodu pokarmowego, zapobiegając osteodystrofii nerkowej. Wykazano, że stosowanie węglanu wapnia u pacjentów z niewydolnością nerek leczonych przewlekłymi dializami pozaustrojowymi prowadzi do spowolnienia procesów demineralizacji tkanki kostnej.⁷

U pacjentów przewlekle dializowanych w przypadku hiperfosfatemii, gdy iloczyn stężenia wapnia i fosforu w surowicy osiąga wartości powyżej 70, istnieje duże ryzyko odkładania się złogów tych pierwiastków poza układem kostnym.⁸

Osteoporoza

Stwierdzono, że w stanach patologicznych, gdy wchłanianie wapnia jest upośledzone, np. w osteoporozie, zwiększona podaż wapnia może przyczynić się do zmniejszenia utraty wapnia z układu kostnego i zmniejszenia ryzyka złamań osteoporotycznych (głównie szyjki kości udowej). Witamina D₃ ułatwia wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego i dlatego zaleca się podawanie jej łącznie z produktami wapniowymi.⁹

Działanie neutralizujące kwas żołądkowy

Węglan wapnia wykazuje znaczące właściwości zobojętniające kwas solny w żołądku. W produktach łączonych z alginianem sodu i wodorowęglanem sodu (np. Gaviscon), węglan wapnia przyczynia się do szybkiego łagodzenia objawów niestrawności i zgagi.¹⁰

W preparatach takich jak Gaviscon, po zażyciu produkt leczniczy reaguje natychmiast z kwasem solnym w żołądku tworząc barierę ochronną (warstwę alginianowego żelu) o prawie obojętnym pH, która utrzymuje się na powierzchni treści żołądkowej skutecznie hamując refluks żołądkowo-przełykowy do 4 godzin. W ciężkich przypadkach sama warstwa leku zamiast treści żołądkowej może przemieścić się wstecznie do przełyku, gdzie wywiera działanie łagodzące.^{11 12}

Całkowita zdolność produktu zawierającego węglan wapnia (np. Gaviscon Duo) do zobojętniania kwasu przy najmniejszej dawce równej 10 ml wynosi około 10 mEqH+.¹³

Zastosowanie w produktach złożonych

Węglan wapnia (Calcii carbonas) często występuje w produktach złożonych, takich jak:

• Calperos 500 – zawiera 500 mg wapnia węglanu, co odpowiada 200 mg jonów wapnia¹⁴
• Calcium Sandoz + Vitamin C – zawiera 0,327 g węglanu wapnia, co w połączeniu z wapnia laktoglukonianem odpowiada 260 mg lub 6,5 mmola wapnia zjonizowanego¹⁵
• Gaviscon Duo – zawiera 325 mg węglanu wapnia w połączeniu z 500 mg alginianu sodu i 213 mg wodorowęglanu sodu na 10 ml dawkę¹⁶
• Gaviscon o smaku mięty – zawiera 160 mg węglanu wapnia w połączeniu z 500 mg alginianu sodu i 267 mg wodorowęglanu sodu na 10 ml dawkę¹⁷

Zastosowanie w homeopatii

Węglan wapnia (Calcarea carbonica) znajduje również zastosowanie w produktach homeopatycznych, jak na przykład w preparacie Rexorubia, gdzie występuje w rozcieńczeniu D8.¹⁸