Działania niepożądane
Tyrozyna

Tyrozyna, aminokwas aromatyczny będący prekursorem kluczowych neurotransmiterów (dopaminy, adrenaliny, noradrenaliny), jest stosowana w preparatach do żywienia pozajelitowego oraz specjalistycznych lekach. Preparaty te, dostępne także w formie N-acetylo-L-tyrozyny, cechują się zwiększoną stabilnością i rozpuszczalnością. Działania niepożądane związane z tyrozyną występują rzadko i najczęściej wynikają z całokształtu składu preparatu lub procedury podawania. Najpoważniejsze reakcje to nadwrażliwości, w tym reakcje anafilaktyczne, pokrzywka, wysypki i świąd, które wymagają natychmiastowego przerwania infuzji. Ponadto obserwuje się objawy ze strony układu oddechowego (np. duszność, hipoksja, świst krtaniowy), układu pokarmowego (nudności, wymioty, ból brzucha, biegunka), sercowo-naczyniowego (tachykardia, nadciśnienie tętnicze), a także powikłania miejscowe w miejscu podania (ból, zapalenie żyły, martwica skóry). Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko zatorowości płucnej oraz zespół przeciążenia tłuszczami, objawiający się m.in. hiperlipidemią, hepatomegalią, splenomegalią, anemią, leukopenią i zaburzeniami krzepnięcia.

  1. Działania niepożądane tyrozyny – wprowadzenie
  2. Ogólne działania niepożądane związane z tyrozyną
    1. Działania niepożądane związane z układem immunologicznym
    2. Zaburzenia układu oddechowego
  3. Działania niepożądane w poszczególnych układach organizmu
    1. Zaburzenia żołądka i jelit
    2. Zaburzenia serca i naczyń krwionośnych
    3. Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych
    4. Zaburzenia układu nerwowego
    5. Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej
    6. Zaburzenia nerek i dróg moczowych
    7. Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania
  4. Zespół przeciążenia tłuszczami
  5. Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych związanych z tyrozyną
  6. Wnioski i rekomendacje dotyczące bezpieczeństwa stosowania tyrozyny
    1. Kolejne rozdziały

Działania niepożądane tyrozyny – wprowadzenie

Tyrozyna jest aminokwasem aromatycznym, który pełni istotną rolę w organizmie człowieka, będąc prekursorem neurotransmiterów, takich jak dopamina, adrenalina i noradrenalina. Jest składnikiem wielu preparatów stosowanych w żywieniu pozajelitowym oraz specjalistycznych preparatów leczniczych. Tyrozyna występuje zarówno w formie czystej, jak i jako N-acetylo-L-tyrozyna, co zwiększa jej stabilność i rozpuszczalność w roztworach medycznych. W niniejszym opracowaniu przedstawiono szczegółowo działania niepożądane związane ze stosowaniem preparatów zawierających tyrozynę, ze szczególnym uwzględnieniem potencjalnych zagrożeń dla pacjentów oraz częstotliwości ich występowania.1

Ogólne działania niepożądane związane z tyrozyną

Tyrozyna, jako składnik preparatów do żywienia pozajelitowego i innych preparatów leczniczych, może przyczyniać się do wystąpienia działań niepożądanych, choć większość z nich nie jest bezpośrednio związana z samą tyrozyną, lecz raczej z całościowym składem preparatu lub procedurą podawania.2 Należy podkreślić, że przy prawidłowym stosowaniu produktów leczniczych zawierających tyrozynę, działania niepożądane występują stosunkowo rzadko.3

Działania niepożądane związane z układem immunologicznym

Jednym z najpoważniejszych działań niepożądanych związanych z preparatami zawierającymi tyrozynę są reakcje nadwrażliwości. Mogą one objawiać się jako:4

  • Reakcje anafilaktyczne
  • Reakcje rzekomoanafilaktyczne
  • Pokrzywka
  • Wysypka skórna (rumieniowa, grudkowa, krostkowa, plamkowa, uogólniona)
  • Świąd
  • Rumień
  • Nadmierne pocenie się

5

W przypadku wystąpienia objawów reakcji nadwrażliwości zaleca się natychmiastowe przerwanie infuzji.6

Zaburzenia układu oddechowego

Wśród działań niepożądanych związanych z układem oddechowym obserwuje się:7

  • Zaburzenia oddychania
  • Hipoksję
  • Świst krtaniowy
  • Duszność
  • Uczucie zaciskania w gardle
  • Hiperwentylację
  • Przyspieszony oddech

8

Szczególnie niebezpieczne mogą być osady powstające w naczyniach płucnych, prowadzące do zatorowości płucnej i niewydolności oddechowej. Zjawisko to zgłaszane jest jako działanie klasy dla preparatów do żywienia pozajelitowego.9

Działania niepożądane w poszczególnych układach organizmu

Zaburzenia żołądka i jelit

Działania niepożądane ze strony układu pokarmowego występują stosunkowo często i obejmują:1011

  • Nudności (częstość występowania: często)
  • Wymioty (częstość występowania: często)
  • Ból brzucha (częstość występowania: często)
  • Biegunka (częstość występowania: często)
  • Parestezja w jamie ustnej
  • Ból jamy ustnej i gardła

12

Zaburzenia serca i naczyń krwionośnych

Obserwowane zaburzenia sercowo-naczyniowe obejmują:1314

  • Tachykardię (częstość występowania: często)
  • Sinicę
  • Nadciśnienie tętnicze (częstość występowania: często)
  • Niedociśnienie tętnicze

1516

Częstym powikłaniem, zwłaszcza przy podawaniu do żył obwodowych, jest zakrzepowe zapalenie żył.17

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Tyrozyna, jako składnik preparatów do żywienia pozajelitowego, może przyczyniać się do zaburzeń wątroby, takich jak:18

  • Hiperamonemia
  • Niewydolność wątroby
  • Marskość wątroby
  • Zwłóknienie wątroby
  • Cholestaza
  • Stłuszczenie wątroby
  • Zapalenie pęcherzyka żółciowego
  • Kamica pęcherzyka żółciowego

Zaobserwowano również następujące zmiany w wynikach badań laboratoryjnych:19

  • Zwiększenie stężenia bilirubiny we krwi
  • Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych

Zaburzenia układu nerwowego

Do działań niepożądanych dotyczących układu nerwowego należą:2021

  • Ból głowy (częstość występowania: często)
  • Drżenie

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

W zakresie układu mięśniowo-szkieletowego odnotowano:2223

  • Ból stawów
  • Ból mięśni
  • Ból w kończynach
  • Kurcze mięśni

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

W zakresie układu moczowego zaobserwowano:24

  • Azotemię

Jest to szczególnie istotne u pacjentów z istniejącą niewydolnością nerek.25

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Najczęściej obserwowane reakcje ogólne to:2627

  • Zator w miejscu podania leku
  • Zapalenie żyły w miejscu podania
  • Ból w miejscu podania
  • Rumień w miejscu podania
  • Zwiększona ciepłota w miejscu podania
  • Obrzęk w miejscu podania
  • Stwardnienie w miejscu podania
  • Uogólniony obrzęk
  • Gorączka (częstość występowania: często)
  • Dreszcze (częstość występowania: często)
  • Nagłe zaczerwienienie twarzy
  • Zblednięcie

W miejscu podania mogą również wystąpić:28

  • Obrzęk/opuchlizna
  • Wybroczyny
  • Pęcherze
  • Martwica skóry/owrzodzenie

W przypadku wynaczynienia mogą pojawić się poważne reakcje miejscowe:29

  • Ból
  • Podrażnienie
  • Opuchlizna/obrzęk
  • Rumień/rozgrzanie
  • Martwica skóry
  • Pęcherze/pęcherzyki
  • Zapalenie
  • Stwardnienie
  • Napięcie skóry

Zespół przeciążenia tłuszczami

Niektóre preparaty zawierające tyrozynę zawierają również emulsje tłuszczowe, które mogą przyczynić się do wystąpienia zespołu przeciążenia tłuszczami. Jest to poważne powikłanie, które może wystąpić zarówno w wyniku podawania nadmiernych dawek, jak i podczas podawania zalecanych dawek, zwłaszcza u pacjentów z zaburzoną zdolnością do metabolizowania lipidów.30

Zespół ten charakteryzuje się:3132

  • Hiperlipidemią
  • Gorączką
  • Naciekiem tłuszczu
  • Powiększeniem wątroby (hepatomegalią)
  • Powiększeniem śledziony
  • Anemią
  • Leukopenią
  • Trombocytopenią
  • Zaburzeniami krzepnięcia krwi
  • Objawami ze strony układu nerwowego (np. śpiączka)

Wszystkie te objawy ustępują na ogół po przerwaniu infuzji tłuszczów.33

Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych związanych z tyrozyną

Układ/narząd Działanie niepożądane Częstość występowania Opis
Układ immunologiczny Reakcje nadwrażliwości Nieznana Mogą objawiać się jako reakcje alergiczne, wysypka, pokrzywka; wymagają natychmiastowego przerwania infuzji
Reakcje anafilaktyczne Nieznana Ciężka, potencjalnie zagrażająca życiu reakcja alergiczna, wymagająca natychmiastowej interwencji
Pokrzywka Nieznana Zmiany skórne w postaci bąbli z towarzyszącym świądem
Świąd Nieznana Nieprzyjemne odczucie prowokujące do drapania skóry
Rumień Nieznana Zaczerwienienie skóry, często z towarzyszącym uczuciem ciepła
Układ oddechowy Duszność Nieznana Trudności w oddychaniu, subiektywne uczucie braku powietrza
Hipoksja Nieznana Niedobór tlenu w tkankach organizmu
Świst krtaniowy Nieznana Świszczący dźwięk podczas oddychania, spowodowany zwężeniem dróg oddechowych
Uczucie zaciskania w gardle Nieznana Subiektywne odczucie zwężenia gardła, mogące prowadzić do trudności w oddychaniu
Hiperwentylacja Nieznana Przyspieszony i pogłębiony oddech, prowadzący do nadmiernego wydalania dwutlenku węgla
Zator naczyń płucnych Nieznana Zamknięcie tętnicy płucnej lub jej odgałęzień, stanowiące zagrożenie życia
Układ pokarmowy Nudności Często Nieprzyjemne odczucie w żołądku, mogące poprzedzać wymioty
Wymioty Często Gwałtowne wydalenie zawartości żołądka przez usta
Ból brzucha Często Dyskomfort lub dolegliwości bólowe w obrębie jamy brzusznej
Biegunka Często Częste oddawanie luźnych lub wodnistych stolców
Układ sercowo-naczyniowy Tachykardia Często Przyspieszona czynność serca powyżej normy dla wieku
Sinica Nieznana Niebieskawe zabarwienie skóry i błon śluzowych, spowodowane niedotlenieniem
Nadciśnienie tętnicze Często Podwyższone ciśnienie krwi w tętnicach
Niedociśnienie tętnicze Nieznana Obniżone ciśnienie krwi w tętnicach, mogące prowadzić do zapaści krążeniowej
Wątroba i drogi żółciowe Hiperamonemia Nieznana Zwiększone stężenie amoniaku we krwi, mogące prowadzić do encefalopatii
Niewydolność wątroby Nieznana Upośledzenie funkcji wątroby, mogące prowadzić do wielonarządowej niewydolności
Marskość wątroby Nieznana Postępujące włóknienie tkanki wątrobowej
Zwłóknienie wątroby Nieznana Proces tworzenia tkanki łącznej w miąższu wątroby
Cholestaza Nieznana Upośledzenie odpływu żółci z wątroby
Stłuszczenie wątroby Nieznana Nadmierne gromadzenie tłuszczu w komórkach wątroby
Zapalenie pęcherzyka żółciowego Nieznana Stan zapalny pęcherzyka żółciowego, objawiający się bólem w prawym podżebrzu
Kamica pęcherzyka żółciowego Nieznana Obecność kamieni w pęcherzyku żółciowym
Układ nerwowy Ból głowy Często Dolegliwości bólowe w obrębie głowy, mogące mieć różne natężenie
Drżenie Nieznana Mimowolne, rytmiczne skurcze mięśni
Układ mięśniowo-szkieletowy Ból stawów Nieznana Dolegliwości bólowe w obrębie stawów
Ból mięśni Nieznana Dolegliwości bólowe w obrębie mięśni
Ból w kończynach Nieznana Dolegliwości bólowe w obrębie kończyn
Kurcze mięśni Nieznana Mimowolne skurcze mięśni, często bolesne
Układ moczowy Azotemia Nieznana Zwiększone stężenie związków azotowych we krwi, często związane z niewydolnością nerek
Reakcje ogólne i w miejscu podania Gorączka Często Podwyższona temperatura ciała powyżej 38°C
Dreszcze Często Odczucie zimna z drżeniem mięśniowym, często towarzyszące gorączce
Zmęczenie Często Ogólne osłabienie, brak energii
Ból w miejscu podania Nieznana Dolegliwości bólowe w miejscu wprowadzenia kaniuli
Rumień w miejscu podania Nieznana Zaczerwienienie skóry w miejscu infuzji
Obrzęk w miejscu podania Nieznana Miejscowy obrzęk tkanek w miejscu infuzji
Stwardnienie w miejscu podania Nieznana Miejscowe stwardnienie tkanek w miejscu infuzji
Zapalenie żyły w miejscu podania Nieznana Stan zapalny żyły w miejscu podania, często z towarzyszącym bólem i zaczerwienieniem
Wynaczynienie Nieznana Wyciek leku poza naczynie krwionośne do otaczających tkanek
Martwica skóry Nieznana Miejscowe obumarcie tkanek, często związane z wynaczynieniem
Pęcherze w miejscu infuzji Nieznana Tworzenie się pęcherzy wypełnionych płynem w miejscu podania
Wybroczyny w miejscu infuzji Nieznana Drobne wynaczynienia krwi w skórze w miejscu infuzji
Zespół przeciążenia tłuszczami Hiperlipidemia Nieznana Zwiększone stężenie lipidów we krwi
Gorączka Nieznana Podwyższona temperatura ciała
Hepatomegalia Nieznana Powiększenie wątroby, wyczuwalne przy badaniu palpacyjnym
Splenomegalia Nieznana Powiększenie śledziony
Anemia Nieznana Zmniejszenie liczby erytrocytów lub hemoglobiny we krwi
Leukopenia Nieznana Zmniejszenie liczby leukocytów we krwi
Trombocytopenia Nieznana Zmniejszenie liczby płytek krwi
Zaburzenia krzepnięcia krwi Nieznana Nieprawidłowości w procesie krzepnięcia krwi
Śpiączka Nieznana Najcięższy stan zaburzeń przytomności, zagrażający życiu
Pogorszenie czynności wątroby Nieznana Upośledzenie funkcji wątroby, objawiające się zmianami w wynikach badań laboratoryjnych

34

Wnioski i rekomendacje dotyczące bezpieczeństwa stosowania tyrozyny

Tyrozyna, jako składnik preparatów do żywienia pozajelitowego, jest generalnie dobrze tolerowana przez pacjentów przy prawidłowym stosowaniu.35 Większość działań niepożądanych jest związana nie tyle z samą tyrozyną, co z całościowym składem preparatu i procedurą podawania żywienia pozajelitowego.

Dla zminimalizowania ryzyka wystąpienia działań niepożądanych zaleca się:36

  • Dokładne dostosowanie dawki do indywidualnych potrzeb pacjenta
  • Przestrzeganie zalecanej szybkości infuzji
  • Regularne monitorowanie stanu klinicznego pacjenta i parametrów biochemicznych
  • Szczególną ostrożność u pacjentów z niewydolnością wątroby, nerek lub układu oddechowego
  • Natychmiastowe przerwanie infuzji w przypadku wystąpienia objawów reakcji nadwrażliwości

Ścisła obserwacja pacjenta, zwłaszcza na początku leczenia, pozwala na wczesne wykrycie i szybkie wdrożenie odpowiedniego postępowania w przypadku wystąpienia działań niepożądanych.37

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl