Wskazania do stosowania
Trimetoprim

Wskazania do stosowania trimetoprimu

Trimetoprim to substancja czynna o działaniu przeciwbakteryjnym, często stosowana samodzielnie lub w połączeniu z sulfametoksazolem w postaci kotrimoksazolu. Substancja wykazuje aktywność wobec szerokiego spektrum drobnoustrojów, co pozwala na jej zastosowanie w różnorodnych sytuacjach klinicznych. Przy podejmowaniu decyzji o zastosowaniu trimetoprimu należy zawsze brać pod uwagę oficjalne wytyczne dotyczące właściwego stosowania leków przeciwbakteryjnych, a także uwzględniać lokalną sytuację epidemiologiczną i dane dotyczące oporności bakterii.¹²

Zakażenia układu moczowego

Zakażenia układu moczowego stanowią główne wskazanie do stosowania trimetoprimu. Substancja ta, zarówno w monoterapii, jak i w połączeniu z sulfametoksazolem, wykazuje wysoką skuteczność wobec najczęstszych patogenów wywołujących infekcje dróg moczowych.³

Wskazania obejmują:

• Ostre niepowikłane zakażenia dróg moczowych wywołane przez szczepy wrażliwe, takie jak Escherichia coli, Proteus mirabilis, Klebsiella pneumoniae, Enterobacter spp., Morganella morganii i koagulazo-ujemne gronkowce, w tym Staphylococcus saprophyticus.⁴⁵⁶
• Przewlekłe zakażenia układu moczowego i zapalenie gruczołu krokowego.⁷
• Profilaktyka nawracających zakażeń dróg moczowych – trimetoprim jest skutecznym środkiem w zapobieganiu nawrotom infekcji.⁸
• Ciężkie niepowikłane zakażenia dróg moczowych wymagające leczenia dożylnego – w takich przypadkach wskazane jest zastosowanie kotrimoksazolu w postaci do infuzji.⁹

Należy zaznaczyć, że w przypadku pierwszych incydentów niepowikłanych zakażeń dróg moczowych zaleca się stosowanie pojedynczego skutecznego leku przeciwbakteryjnego, a nie leku złożonego, takiego jak kotrimoksazol w postaci do infuzji.¹⁰

Zakażenia dróg oddechowych

Trimetoprim, szczególnie w połączeniu z sulfametoksazolem, znalazł zastosowanie w leczeniu określonych zakażeń dróg oddechowych:¹¹

• Zaostrzenia przewlekłego zapalenia oskrzeli – szczególnie gdy są powody przemawiające za zastosowaniem sulfametoksazolu i trimetoprimu zamiast jednoskładnikowego antybiotyku.¹² Dotyczy to przypadków, gdy zakażenie jest wywołane przez wrażliwe szczepy Streptococcus pneumoniae lub Haemophilus influenzae, i w opinii lekarza zastosowanie leku złożonego jest korzystniejsze od monoterapii.¹³
• Zapalenie ucha środkowego – wskazane po badaniu bakteriologicznym, gdy wywołane jest przez szczepy Streptococcus pneumoniae i Haemophilus influenzae wrażliwe na trimetoprim.¹⁴¹⁵
• Zapalenie zatok – wyłącznie po badaniu bakteriologicznym.¹⁶
• Zapalenie płuc wywołane przez Pneumocystis jirovecii (PJP) – zarówno w leczeniu, jak i w profilaktyce, szczególnie u pacjentów z obniżoną odpornością, np. z zespołem nabytego niedoboru odporności (AIDS).¹⁷¹⁸¹⁹

Zakażenia przewodu pokarmowego

Trimetoprim z sulfametoksazolem jest skuteczny w leczeniu różnych zakażeń przewodu pokarmowego, takich jak:

• Dur brzuszny i paradury – połączenie trimetoprimu z sulfametoksazolem stanowi ważną opcję terapeutyczną.²⁰²¹
• Czerwonka bakteryjna – w szczególności zakażenia przewodu pokarmowego wywołane przez pałeczki Shigella.²²²³
• Cholera – jako leczenie wspomagające, stosowane równolegle z uzupełnianiem płynów i elektrolitów.²⁴
• Biegunka podróżnych – wywołana przez enterotoksyczne lub enteropatogenne szczepy E. coli.²⁵²⁶²⁷

Inne zakażenia bakteryjne

Trimetoprim, szczególnie w połączeniu z sulfametoksazolem, może być również stosowany w następujących sytuacjach klinicznych:

• Nokardioza – zakażenie wywołane przez bakterie z rodzaju Nocardia, które może wymagać leczenia skojarzonego z innymi antybiotykami.²⁸²⁹
• Toksoplazmoza – zarówno w leczeniu, jak i w profilaktyce; kotrimoksazol stanowi jedną z opcji terapeutycznych.³⁰
• Zakażenia przenoszone drogą płciową: wrzód miękki.³¹

Ograniczenia dotyczące grupy wiekowej

Przy stosowaniu trimetoprimu należy uwzględnić zalecenia dotyczące wieku pacjenta:

• Preparaty zawierające sam trimetoprim (Urotrim, Trimesan) oraz preparaty złożone z trimetoprimem i sulfametoksazolem w postaci tabletek (Biseptol 120, Biseptol 480, Biseptol 960) – przeznaczone są do stosowania u dorosłych, młodzieży i dzieci w wieku powyżej 6 lat.³²
• Zawiesina doustna Biseptol (200 mg + 40 mg)/5 ml oraz koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji Trimesolphar – mogą być stosowane u dorosłych, młodzieży, dzieci i niemowląt w wieku powyżej 6 tygodni życia.³³³⁴

Warunki stosowania trimetoprimu

Ocena wrażliwości drobnoustrojów

Przed zastosowaniem trimetoprimu należy rozważyć następujące aspekty:

• Wskazania do stosowania trimetoprimu ograniczone są do zakażeń wywołanych przez drobnoustroje wrażliwe na ten lek.³⁵
• Wrażliwość drobnoustrojów należy potwierdzić testem in vitro przed rozpoczęciem terapii.³⁶
• Konieczne jest uwzględnienie aktualnych danych epidemiologicznych i informacji o wzorach oporności bakterii przy podejmowaniu decyzji o leczeniu.³⁷

Stosowanie racjonalnej antybiotykoterapii

Przy podejmowaniu decyzji o zastosowaniu trimetoprimu należy kierować się zasadami racjonalnej antybiotykoterapii:

• Ocena stosunku korzyści do ryzyka w porównaniu z innymi dostępnymi produktami leczniczymi.³⁸
• W przypadku pierwszych incydentów niepowikłanych zakażeń dróg moczowych zaleca się stosowanie pojedynczego leku przeciwbakteryjnego zamiast preparatu złożonego.³⁹
• Przy zapaleniu ucha środkowego i zaostrzeniu przewlekłego zapalenia oskrzeli, stosowanie kotrimoksazolu jest zalecane tylko wtedy, gdy w opinii lekarza jest to bardziej celowe niż podanie pojedynczego antybiotyku.⁴⁰⁴¹

Właściwe stężenie leku w ognisku zakażenia

Trimetoprim może być stosowany w zakażeniach o różnym umiejscowieniu, pod warunkiem że jego właściwości farmakokinetyczne zapewniają możliwość uzyskania odpowiedniego stężenia leku w ognisku zakażenia.⁴² Znajomość farmakokinetyki leku jest zatem istotna przy podejmowaniu decyzji terapeutycznych.