Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Trimetoprim

Wpływ trimetoprimu na płodność, ciążę i laktację

Trimetoprim, substancja czynna stosowana samodzielnie lub w skojarzeniu z sulfametoksazolem (jako ko-trimoksazol), wymaga szczególnej uwagi przy przepisywaniu kobietom w wieku rozrodczym, ciężarnym lub karmiącym piersią. Lekarz powinien dokładnie przeanalizować stosunek korzyści do ryzyka, uwzględniając mechanizm działania leku i potencjalne zagrożenia dla płodu i noworodka.¹

Wpływ na płodność

Obecnie brak jest wiarygodnych i szczegółowych danych klinicznych dotyczących wpływu trimetoprimu na płodność zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Dostępne informacje z charakterystyk produktów leczniczych zawierających trimetoprim, takich jak Biseptol, Trimesolphar czy Urotrim, wskazują jednoznacznie na brak dostępnych danych dotyczących tego aspektu.^{2 3 4}

Stosowanie w okresie ciąży

Trimetoprim i jego połączenie z sulfametoksazolem przenikają przez barierę łożyska. Bezpieczeństwo stosowania tych substancji u kobiet ciężarnych nie zostało jednoznacznie określone.^{5 6}

Mechanizm działania a rozwój płodu

Trimetoprim działa jako antagonista kwasu foliowego, co ma kluczowe znaczenie w kontekście jego stosowania u kobiet ciężarnych.^{7 8} Badania przeprowadzone na zwierzętach wykazały, że zarówno trimetoprim jak i sulfametoksazol mogą powodować występowanie nieprawidłowości u płodu, co jest charakterystyczne dla substancji antagonistycznych wobec kwasu foliowego.⁹

Badania kliniczno-kontrolne wskazują na możliwy związek między narażeniem na działanie antagonistów kwasu foliowego a występowaniem wad rozwojowych u ludzi.^{10 11 12}

Ryzyko poronienia

Wyniki dwóch dużych badań obserwacyjnych wskazują na zwiększenie ryzyka samoistnego poronienia o 2 do 3,5 razy u kobiet, u których zastosowano trimetoprim w monoterapii lub w skojarzeniu z sulfametoksazolem w pierwszym trymestrze ciąży, w porównaniu z kobietami, u których nie zastosowano antybiotyków lub zastosowano penicyliny.¹³

Zalecenia dotyczące stosowania w ciąży

Ze względu na potencjalne zagrożenia dla płodu, należy unikać stosowania trimetoprimu podczas ciąży, szczególnie w pierwszym trymestrze, chyba że oczekiwany efekt leczniczy u matki przewyższa ryzyko dla płodu.^{14 15 16}

W przypadku preparatu Trimesan (trimetoprim 100 mg) wyniki badań przedklinicznych wskazują na możliwość wystąpienia zaburzeń rozwojowych płodu, dlatego nie zaleca się stosowania tego leku w czasie ciąży.¹⁷

Suplementacja kwasu foliowego

Jeśli konieczne jest zastosowanie trimetoprimu u kobiety ciężarnej, należy rozważyć podawanie kwasu foliowego.^{18 19}

W przypadku produktu Biseptol (tabletki) zaleca się podawanie kwasu foliowego w dawce 5 mg na dobę pacjentkom w ciąży lub kobietom, które planują zajść w ciążę podczas leczenia tym produktem.²⁰

Przeciwwskazania w końcowym okresie ciąży

Stosowanie trimetoprimu, zarówno w monoterapii jak i w skojarzeniu z sulfametoksazolem, jest przeciwwskazane w końcowym okresie ciąży.²¹ W miarę możliwości należy unikać stosowania produktu Biseptol w ostatnim okresie ciąży ze względu na ryzyko wystąpienia żółtaczki jąder podkorowych mózgu u noworodka.²²

Ryzyko hiperbilirubinemii u noworodka

Sulfametoksazol konkuruje z bilirubiną o wiązanie się z albuminami osocza. Ze względu na to, że znaczące ilości leku przenikają od matki do płodu i utrzymują się przez kilka dni u noworodka, możliwe jest wystąpienie i zaostrzenie hiperbilirubinemii u noworodków oraz związane z tym ryzyko żółtaczki jąder podkorowych mózgu, jeśli lek jest podawany matce w okresie przed porodem.^{23 24}

To teoretyczne ryzyko jest szczególnie istotne u noworodków ze zwiększonym ryzykiem hiperbilirubinemii, czyli u:^{25 26}

• Urodzonych przed terminem (wcześniaków)
• Noworodków z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej

^{27 28}

Stosowanie w okresie karmienia piersią

Trimetoprim, zarówno jako monoterapia, jak i w połączeniu z sulfametoksazolem, przenika do mleka ludzkiego.^{29 30 31}

Zalecenia dotyczące karmienia piersią

Informacje dotyczące stosowania trimetoprimu podczas karmienia piersią są jednoznaczne – nie należy podawać tego leku kobietom karmiącym piersią.^{32 33 34}

W przypadku konieczności zastosowania trimetoprimu, kobieta powinna zaprzestać karmienia piersią w okresie leczenia.³⁵

Ryzyko dla karmionego dziecka

W przypadku produktu Biseptol (tabletki) ilość leku przyjmowana przez dziecko karmione mlekiem leczonej ko-trimoksazolem matki jest niewielka, jednak należy rozważyć potencjalne ryzyko dla dziecka w porównaniu z oczekiwanymi korzyściami terapeutycznymi dla matki.³⁶

Potencjalne zagrożenia dla dziecka karmionego piersią obejmują:³⁷

• Żółtaczkę jąder podkorowych mózgu
• Reakcje nadwrażliwości

³⁸

Należy szczególnie unikać podawania ko-trimoksazolu (trimetoprim z sulfametoksazolem) u matek i niemowląt, u których występuje hiperbilirubinemia lub ryzyko jej rozwoju. Ponadto, należy unikać stosowania ko-trimoksazolu u niemowląt w wieku poniżej 8 tygodni ze względu na ich skłonność do hiperbilirubinemii.³⁹

Podsumowanie zaleceń dla lekarzy

Lekarz przepisujący preparaty zawierające trimetoprim (samodzielnie lub w skojarzeniu z sulfametoksazolem) kobietom w wieku rozrodczym, ciężarnym lub karmiącym piersią, powinien uwzględnić następujące informacje:

Lekarz powinien zawsze przeprowadzić indywidualną analizę stosunku korzyści do ryzyka, a w przypadku konieczności zastosowania leku – poinformować pacjentkę o potencjalnych zagrożeniach oraz zalecić odpowiednie postępowanie minimalizujące ryzyko.⁴⁰