Przedawkowanie
Trimetoprim

Przedawkowanie trimetoprimu

Trimetoprim jest substancją czynną stosowaną zarówno jako monoterapia (Trimesan, Urotrim), jak i w skojarzeniu z sulfametoksazolem (Biseptol, Trimesolphar), tworząc związek nazywany kotrimoksazolem. W przypadku przedawkowania tej substancji, istnieje ryzyko wystąpienia szeregu poważnych objawów klinicznych, które mogą zagrozić zdrowiu, a nawet życiu pacjenta.^{1 2}

Dawka toksyczna

Należy podkreślić, że nie określono jednoznacznie, jaka dokładnie dawka trimetoprimu lub kotrimoksazolu może być śmiertelna dla człowieka.^{3 4} Zwykle objawy ostrego zatrucia pojawiają się po przyjęciu 1 g lub więcej trimetoprimu.^{5 6}

Ostre przedawkowanie trimetoprimu

W przypadku ostrego przedawkowania trimetoprimu, występują charakterystyczne objawy kliniczne związane z toksycznym wpływem tej substancji na organizm. Manifestacja kliniczna ostrego przedawkowania obejmuje szereg objawów ze strony różnych układów:^{7 8 9}

Objawy ze strony układu pokarmowego związane z przedawkowaniem trimetoprimu obejmują przede wszystkim nudności i wymioty.^{10 11 12 13}

W przypadku układu nerwowego mogą wystąpić: zawroty głowy, ból głowy, depresja oraz zaburzenia świadomości o różnym nasileniu.^{14 15 16 17}

Szczególnie niebezpiecznym następstwem ostrego przedawkowania trimetoprimu jest zahamowanie czynności szpiku kostnego, co prowadzi do zaburzeń hematologicznych.^{18 19 20 21}

Przedawkowanie kotrimoksazolu

W przypadku produktów zawierających połączenie trimetoprimu z sulfametoksazolem (kotrimoksazol), takich jak Biseptol czy Trimesolphar, spektrum objawów przedawkowania jest szersze ze względu na dodatkowy wpływ sulfametoksazolu.^{22 23}

Po przedawkowaniu sulfonamidowej składowej kotrimoksazolu (sulfametoksazolu) występują dodatkowe objawy, takie jak: brak łaknienia, bóle o charakterze kolki, gorączka, krwiomocz (hematuria) oraz krystaluria.^{24 25}

Przedawkowanie przewlekłe

Długotrwałe stosowanie trimetoprimu w dużych dawkach prowadzi do przewlekłego przedawkowania, które charakteryzuje się odmiennym profilem objawów niż przedawkowanie ostre. Głównym efektem przewlekłego przedawkowania jest zahamowanie czynności szpiku kostnego, co może manifestować się jako:^{26 27 28 29}

• Małopłytkowość (trombocytopenia) – zmniejszenie liczby płytek krwi^{30 31 32}
• Leukopenia – zmniejszenie liczby białych krwinek^{33 34 35}
• Niedokrwistość megaloblastyczna (anemia megaloblastyczna) – niedokrwistość spowodowana zaburzeniami dojrzewania krwinek czerwonych^{36 37}
• Inne nieprawidłowości w obrazie krwi, wynikające z niedoboru kwasu foliowego^{38 39}

W późniejszym okresie przedawkowania mogą także wystąpić zaburzenia w składzie krwi oraz żółtaczka.⁴⁰

Postępowanie w przedawkowaniu trimetoprimu

Leczenie przedawkowania trimetoprimu jest ukierunkowane na usunięcie substancji z organizmu oraz łagodzenie objawów. Postępowanie terapeutyczne obejmuje następujące działania:^{41 42 43 44 45}

1. Eliminacja leku z przewodu pokarmowego:
   • Sprowokowanie wymiotów lub płukanie żołądka – w celu usunięcia niewchłoniętej substancji czynnej^{46 47 48}
2. Zwiększenie eliminacji leku przez nerki:
   • Dożylne podawanie płynów – szczególnie gdy wydalanie moczu jest zmniejszone^{49 50 51}
   • Stosowanie środków moczopędnych – wymuszona diureza⁵²
   • Modyfikacja pH moczu:
     • Zakwaszenie moczu – przyspiesza eliminację trimetoprimu^{53 54 55}
     • Alkalizacja moczu – zwiększa wydalanie sulfametoksazolu, ale zmniejsza szybkość eliminacji trimetoprimu^{56 57 58}
3. Hemodializa:
   • Skuteczna metoda usuwania trimetoprimu i sulfametoksazolu z organizmu, choć o umiarkowanej skuteczności^{59 60 61 62 63}
   • Dializa otrzewnowa nie jest skuteczna w usuwaniu trimetoprimu i sulfametoksazolu^{64 65 66 67 68}
4. Terapia zaburzeń hematologicznych:
   • Podawanie folinianu wapnia (kwasu folinowego):
     • W dawce 5-15 mg na dobę^{69 70}
     • Alternatywnie: 3-6 mg folinianu wapnia przez 5-7 dni⁷¹
     • Leczenie należy kontynuować aż do przywrócenia prawidłowej hematopoezy^{72 73}
5. Kontrola parametrów laboratoryjnych:
   • Monitorowanie obrazu krwi^{74 75}
   • Oznaczanie stężenia elektrolitów^{76 77}
   • Kontrola innych parametrów biochemicznych⁷⁸
6. Leczenie objawowe: ukierunkowane na łagodzenie występujących objawów klinicznych^{79 80 81}

Tabela objawów przedawkowania trimetoprimu