Właściwości farmakokinetyczne
Tiamina

Właściwości farmakokinetyczne tiaminy

Tiamina (witamina B1) jest rozpuszczalną w wodzie witaminą z grupy B, której farmakokinetyka obejmuje złożone procesy wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu i wydalania. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis właściwości farmakokinetycznych tej substancji z uwzględnieniem danych pochodzących z charakterystyk różnych produktów leczniczych zawierających tiaminę.^{1 2}

Wchłanianie tiaminy

Tiamina po podaniu doustnym ulega wchłanianiu głównie w dwunastnicy i górnej części jelita cienkiego, przy czym praktycznie nie wchłania się w żołądku i dalszych częściach jelita cienkiego.³

Wchłanianie tiaminy odbywa się na drodze dwóch mechanizmów zależnych od wielkości dawki:^{4 5}

• aktywny transport dla dawek do 2 µmol
• bierna dyfuzja dla wyższych dawek

⁴

Proces wchłaniania tiaminy rozpoczyna się od jej fosforylacji w komórkach nabłonkowych. Zakłada się, że w przechodzeniu przez ścianę jelita bierze udział mechanizm wykorzystujący przenośnik.⁶

Po podaniu doustnym dawki 50 mg tiamina wchłania się szybko, jednak jej biodostępność jest stosunkowo niska i wynosi 5,3% u osób zdrowych.⁷ Wchłanianie tiaminy jest ograniczone – w ciągu doby wchłania się maksymalnie 8-15 mg.^{8 9}

Spożycie pokarmu zwiększa wchłanianie tiaminy z przewodu pokarmowego.¹⁰ Natomiast wchłanianie po podaniu doustnym zmniejsza się u osób nadużywających alkoholu, pacjentów z marskością wątroby i zespołami złego wchłaniania.¹¹

Po wstrzyknięciu domięśniowym tiamina szybko przenika do krwiobiegu i jest rozprowadzana w organizmie. Maksymalne stężenie w osoczu osiągane jest w ciągu 1 godziny po wstrzyknięciu.¹²

Dystrybucja tiaminy

Po wchłonięciu przez błonę śluzową jelita tiamina jest transportowana do wątroby przez krążenie wrotne.¹³ Tiamina występuje we wszystkich tkankach organizmu, przy czym szczególnie wysokie stężenia osiąga w mózgu, mięśniach szkieletowych, wątrobie, sercu i nerkach.^{14 15 16}

Całkowity zapas tiaminy w organizmie ocenia się na około 30 mg.^{17 18}

Rozmieszczenie tiaminy w pełnej krwi jest niejednorodne:^{19 20}

• 75% dawki przenika do erytrocytów
• 15% do leukocytów
• 10% pozostaje w osoczu, gdzie wiąże się głównie z albuminami

¹⁹

W tkankach tiamina występuje w postaci wolnej oraz w trzech postaciach fosforylowanych.²¹

Metabolizm tiaminy

W wątrobie tiamina ulega fosforylacji do aktywnych metabolicznie form: pirofosforanu tiaminy (TPP) i trifosforanu tiaminy (TTP) przy udziale kinazy tiaminowej.^{22 23}

Pirofosforan tiaminy stanowi kofaktor kokarboksylazy, podstawowego enzymu dla degradacji glukozy.²⁴

W ciągu doby metabolizowany jest około 1 mg tiaminy.²⁵

Eliminacja tiaminy

Tiamina jest wydalana głównie przez nerki.^{26 27 28}

Tiamina wchłonięta w ilości przekraczającej możliwości magazynowania w tkankach i potrzeby syntezy koenzymów jest szybko usuwana przez nerki i wydalana w moczu w postaci niezmienionej (wolnej lub fosforylowanej) lub jako liczne metabolity (20-30 różnych) zawierające ugrupowania pirymidyny i tiazolu.²⁹

W moczu około 50% tiaminy jest wydalane w postaci niezmienionej lub po estryfikacji jako siarczany. Pozostałe metabolity to między innymi kwas tiaminowy, kwas metylotiazolooctowy i piramina.³⁰

Przy niskich dostawach tiaminy, w moczu wydala się jedynie niewielka ilość niezmienionego związku lub nie jest on w ogóle wydalany.³¹

Parametry farmakokinetyczne tiaminy

Czas półtrwania tiaminy w fazie eliminacji wynosi około 1,0-4 godziny.^{32 32 33 34}

Biologiczny okres półtrwania tiaminy w organizmie ludzkim wynosi około 9,5-18,5 dnia.³⁵ W innych źródłach podaje się, że biologiczny okres półtrwania wynosi od kilku do kilkunastu dni.³⁶

Z uwagi na szybki metabolizm tiaminy, zdolność organizmu do jej magazynowania jest dość ograniczona i wynosi 4-10 dni.^{37 38}

W stężeniach fizjologicznych rzeczywisty klirens tiaminy jest bardzo niski i ma wartość niższą niż klirens kreatyniny.³⁹

Dzienne zapotrzebowanie na tiaminę wynosi około 1 mg.^{40 41}

Stężenie tiaminy w osoczu u zdrowych osób wynosi 2-4 μg/100 ml.⁴²

Do oceny stanu zaopatrzenia organizmu w tiaminę wykorzystuje się badanie aktywności TPP-zależnego enzymu transketolazy.⁴³

Interakcje farmakokinetyczne

Nie przewiduje się, aby podawanie tiaminy w skojarzeniu z witaminami B6 i B12 wywierało niekorzystny wpływ na farmakokinetykę poszczególnych witamin.⁴⁴

Szczególne grupy pacjentów

Tiamina przenika do mleka kobiet karmiących piersią.⁴⁵

Wchłanianie po podaniu doustnym zmniejsza się u osób nadużywających alkoholu, pacjentów z marskością wątroby i zespołami złego wchłaniania.⁴⁶