Działania niepożądane
Tiamina

Działania niepożądane tiaminy (witaminy B1)

Tiamina (witamina B1) jest substancją czynną stosowaną w wielu produktach leczniczych, zarówno w monoterapii, jak i w połączeniu z innymi witaminami z grupy B. Chociaż tiamina jest zasadniczo dobrze tolerowana, zwłaszcza przy podaniu doustnym, jej stosowanie może wiązać się z wystąpieniem działań niepożądanych o różnym nasileniu, od łagodnych do poważnych, zagrażających życiu reakcji anafilaktycznych.^{1 2}

Zaburzenia układu immunologicznego

Reakcje nadwrażliwości stanowią najczęściej obserwowaną grupę działań niepożądanych związanych ze stosowaniem tiaminy, szczególnie przy podaniu pozajelitowym. Obejmują one szerokie spektrum objawów o różnym nasileniu.^{3 4}

Do reakcji nadwrażliwości obserwowanych w związku ze stosowaniem tiaminy należą:^{5 6}

• Reakcje skórne: wykwity skórne, pokrzywka, świąd, nadwrażliwość na światło
• Obrzęk naczynioruchowy (w tym obrzęk krtani)
• Reakcje anafilaktyczne i anafilaktoidalne, mogące prowadzić do wstrząsu
• Zaburzenia oddechowe: duszność, skurcz oskrzeli

^{7 8}

Szczególnie niebezpieczne są ciężkie reakcje anafilaktyczne, które mogą stanowić zagrożenie życia. Te ciężkie reakcje występują głównie po pozajelitowym podaniu tiaminy (zwłaszcza dożylnym), jednak mogą również rozwinąć się u pacjentów, którzy wcześniej przyjmowali tiaminę bez powikłań.^{9 10 11}

Zaburzenia układu nerwowego

Działania niepożądane tiaminy mogą również obejmować zaburzenia układu nerwowego. Szczególnie istotne są neuropatie obwodowe, które występują rzadko, ale mogą stanowić istotny problem kliniczny.¹²

Inne obserwowane neurologiczne działania niepożądane to:^{13 14 15}

• Zawroty głowy
• Ból głowy
• Senność
• Zaburzenia świadomości

^{16 17}

Zaburzenia żołądka i jelit

Stosowanie tiaminy może być związane z występowaniem dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, chociaż ich częstość nie różni się znacząco od obserwowanej w grupie placebo. Związek przyczynowy z przyjmowaniem witaminy B1 nie został jeszcze wystarczająco wyjaśniony i może być zależny od dawki.¹⁸

Do obserwowanych zaburzeń żołądkowo-jelitowych należą:^{19 20 21}

• Nudności
• Wymioty
• Biegunka
• Ból brzucha

^{22 23}

Zaburzenia serca

U pacjentów przyjmujących tiaminę, zwłaszcza w formie pozajelitowej, mogą wystąpić zaburzenia rytmu serca:^{24 25 26}

• Tachykardia (przyspieszona akcja serca)
• Bradykardia (zwolniona akcja serca)
• Arytmia (zaburzenia rytmu serca)

^{27 28}

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Oprócz reakcji nadwrażliwości manifestujących się zmianami skórnymi, stosowanie tiaminy może prowadzić do innych dermatologicznych działań niepożądanych:^{29 30}

• Nasilone pocenie się
• Trądzik
• Reakcje skórne ze świądem
• Pokrzywka

^{31 32}

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

W trakcie stosowania tiaminy, szczególnie przy podaniu pozajelitowym lub przedawkowaniu, mogą wystąpić zaburzenia mięśniowo-szkieletowe, takie jak:^{33 34}

• Skurcze mięśniowe
• Drgawki

^{35 36}

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Przy podaniu pozajelitowym tiaminy mogą wystąpić reakcje miejscowe:^{37 38}

• Pieczenie w miejscu wstrzyknięcia
• Reakcje miejscowe
• Zapalenie w miejscu wstrzyknięcia

^{39 40}

Reakcje systemowe po nieprawidłowym podaniu

Mogą wystąpić reakcje ogólnoustrojowe po szybkim wstrzyknięciu, przypadkowym podaniu dożylnym lub przedawkowaniu tiaminy. Objawy te mogą obejmować:^{41 42}

• Zawroty głowy
• Wymioty
• Bradykardia
• Arytmie
• Zaburzenia świadomości
• Skurcze mięśniowe
• Pobudzenie i/lub depresja OUN
• Zaburzenia równowagi
• Zaburzenia widzenia

^{43 44}

Tabela działań niepożądanych tiaminy

Szczególne niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Reakcje anafilaktyczne

Najpoważniejszym zagrożeniem związanym ze stosowaniem tiaminy są reakcje anafilaktyczne, które mogą zagrażać życiu pacjenta. Ryzyko ich wystąpienia jest szczególnie wysokie przy podaniu pozajelitowym, zwłaszcza dożylnym.^{45 46}

Reakcje anafilaktyczne mogą rozwinąć się podczas wstrzyknięcia lub bezpośrednio po podaniu, występują jednak najczęściej w pierwszej godzinie po podaniu.⁴⁷

Objawy reakcji anafilaktycznej mogą obejmować:⁴⁸

• Zmiany skórne i śluzówkowe: świąd, pieczenie, zaczerwienienie, pokrzywka, obrzęk
• Zaburzenia oddechowe: duszność, skurcz oskrzeli
• Zaburzenia krążenia: zaburzenia rytmu serca, spadek ciśnienia tętniczego (niekiedy poprzedzony wzrostem)
• Wstrząs anafilaktyczny

⁴⁹

W przypadku wystąpienia objawów reakcji anafilaktycznej należy natychmiast przerwać podawanie tiaminy i wdrożyć odpowiednie leczenie, ponieważ istnieje zagrożenie życia.⁵⁰

Neuropatie obwodowe

Długotrwałe przyjmowanie wysokich dawek tiaminy może prowadzić do rozwoju neuropatii obwodowej. Jest to istotne klinicznie powikłanie, które może wpływać na jakość życia pacjenta.^{51 52}

Ryzyko neuropatii obwodowej jest szczególnie wysokie przy jednoczesnym stosowaniu tiaminy z innymi witaminami z grupy B, zwłaszcza z witaminą B6 (pirydoksyną) w wysokich dawkach przez dłuższy czas (6-12 miesięcy).⁵³

Reakcje ogólnoustrojowe przy nieprawidłowym podaniu

Szybkie wstrzyknięcie, przypadkowe podanie dożylne lub podanie do dobrze ukrwionych tkanek może prowadzić do wystąpienia reakcji ogólnoustrojowych, które mogą obejmować różnorodne objawy neurologiczne, krążeniowe i mięśniowe.^{54 55}

Podobne objawy mogą wystąpić również przy przedawkowaniu tiaminy.⁵⁶

Z tego powodu preparaty zawierające tiaminę do podania pozajelitowego powinny być stosowane zgodnie z zaleceniami, z zachowaniem odpowiedniej techniki i szybkości podania.⁵⁷

Podsumowanie

Tiamina (witamina B1) jest substancją relatywnie bezpieczną, zwłaszcza przy podaniu doustnym. Działania niepożądane występują rzadko, a przy stosowaniu zalecanych dawek doustnych preparatów zawierających tiaminę, może nie występować żadnych działań niepożądanych.^{58 59}

Najpoważniejsze działania niepożądane (reakcje anafilaktyczne) są związane głównie z pozajelitowym (zwłaszcza dożylnym) podaniem tiaminy i występują bardzo rzadko. Znacznie większe ryzyko działań niepożądanych występuje przy nieprawidłowym podaniu pozajelitowym lub przedawkowaniu.⁶⁰

Przy długotrwałym stosowaniu wysokich dawek tiaminy (zwłaszcza w połączeniu z witaminą B6) należy zwrócić uwagę na ryzyko rozwoju neuropatii obwodowej.⁶¹

W przypadku wystąpienia jakichkolwiek objawów mogących sugerować działania niepożądane związane ze stosowaniem tiaminy, należy skonsultować się z lekarzem, a w przypadku wystąpienia objawów reakcji anafilaktycznej natychmiast przerwać podawanie leku i wezwać pomoc medyczną.⁶²