Działania niepożądane
Szczaw zwyczajny

Działania niepożądane substancji szczaw zwyczajny

Szczaw zwyczajny (Rumex acetosa) stanowi składnik preparatów alergoidowych stosowanych w immunoterapii swoistej. Substancja ta wchodzi w skład mieszanek alergenowych pyłku chwastów, takich jak Catalet C (zawiesina do wstrzykiwań) i Perosall C (roztwór do stosowania podjęzykowego). Podczas stosowania tych preparatów mogą wystąpić różne działania niepożądane wynikające z mechanizmu działania alergoidów, w tym również pochodzących ze szczawu zwyczajnego.^{1 2}

Ryzyko reakcji alergicznych

Immunoterapia z wykorzystaniem szczawu zwyczajnego, podobnie jak innych alergenów, wiąże się z ryzykiem wystąpienia reakcji alergicznych o różnym nasileniu. Należy pamiętać, że jako preparat biologiczny, alergeny szczawu mogą powodować zarówno reakcje miejscowe, jak i ogólnoustrojowe. W skrajnych przypadkach możliwe jest nawet wystąpienie wstrząsu anafilaktycznego, choć dotychczas w ramach monitorowania spontanicznego nie odnotowano ciężkich działań niepożądanych po zastosowaniu preparatów zawierających szczaw zwyczajny.^{3 4}

Działania niepożądane po podaniu pozajelitowym

W przypadku podania pozajelitowego (zawiesina do wstrzykiwań Catalet C) zaobserwowano szereg działań niepożądanych związanych z obecnością alergenów szczawu i innych chwastów. Obejmują one zarówno reakcje układowe, jak i miejscowe:⁵

• Reakcje miejscowe – swędzenie, rumień w miejscu podania, czasem obrzęk o średnicy 5-10 cm. Wczesne reakcje mogą wystąpić do 20 minut po wstrzyknięciu, a późne miejscowe w dniu wstrzyknięcia lub w kolejnych dniach.
• Podskórne swędzące guzki (ziarniniaki) – pojawiają się dwa do trzech tygodni po wstrzyknięciu. Jest to związane z obecnością wodorotlenku glinu w preparacie. Guzki te mogą utrzymywać się do 6 tygodni lub dłużej i ustępują samoistnie.
• Reakcje ogólnoustrojowe – gorączka, wyprysk atopowy, pokrzywka, obrzęk Quincke’go.
• Zaburzenia układu oddechowego – kichanie, kaszel, świszczący oddech, ucisk w klatce piersiowej.
• Zaburzenia okulistyczne – pieczenie oczu.

⁶

W przypadku wystąpienia mnogich guzków podskórnych (ziarniniaków) zaleca się przerwanie immunoterapii. Podobnie, w przypadku ciężkich ogólnych działań niepożądanych, terapia powinna zostać przerwana – decyzję w tej kwestii podejmuje lekarz prowadzący odczulanie.⁷

Działania niepożądane po podaniu podjęzykowym

Stosowanie preparatu Perosall C, zawierającego alergen szczawu zwyczajnego w formie roztworu do stosowania podjęzykowego, również może wywoływać działania niepożądane:⁸

• Reakcje miejscowe – świąd w gardle, pieczenie w jamie ustnej, obrzęk warg.
• Zaburzenia okulistyczne – nasilenie nieżytu spojówek.
• Zaburzenia układu oddechowego – nasilenie nieżytu nosa, zaostrzenie astmy.
• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe – bóle brzucha, biegunka.
• Reakcje skórne – uogólniona pokrzywka, uogólniony świąd skóry.

⁹

Większość tych objawów ma charakter krótkotrwały i ustępuje samoistnie. W monitorowaniu spontanicznym po wprowadzeniu produktu Perosall C do obrotu nie odnotowano dotychczas żadnych działań niepożądanych, jednakże należy zachować czujność ze względu na biologiczny charakter preparatu.¹⁰

Monitorowanie działań niepożądanych

Jak w przypadku wszystkich produktów leczniczych zawierających alergeny, w tym szczaw zwyczajny, istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania preparatu. Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.^{11 12}

Tabela działań niepożądanych związanych ze szczawem zwyczajnym

Należy podkreślić, że dokładne częstości występowania działań niepożądanych związanych ze szczawem zwyczajnym nie zostały precyzyjnie określone. W charakterystykach produktów leczniczych zawierających tę substancję, wszystkie działania niepożądane sklasyfikowano jako występujące z „częstością nieznaną”, co oznacza, że nie mogą być one określone na podstawie dostępnych danych.^{13 14}

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia ciężkich ogólnych działań niepożądanych po zastosowaniu preparatów zawierających szczaw zwyczajny, należy bezwzględnie przerwać immunoterapię. W sytuacji stwierdzenia mnogich guzków podskórnych (ziarniniaków), również zaleca się przerwanie leczenia. Ostateczną decyzję w każdym przypadku podejmuje lekarz prowadzący odczulanie.¹⁵

Większość objawów miejscowych, zwłaszcza w przypadku podania podjęzykowego (Perosall C), ma charakter krótkotrwały i ustępuje samoistnie bez konieczności interwencji medycznej.¹⁶

Miejscowe reakcje po wstrzyknięciu preparatu Catalet C, takie jak swędzenie, rumień czy obrzęk o średnicy 5-10 cm, zazwyczaj nie wymagają specjalistycznego leczenia i ustępują samoistnie.¹⁷