Właściwości farmakodynamiczne
Szczaw zwyczajny

Właściwości farmakodynamiczne szczawiu zwyczajnego

Szczaw zwyczajny (Rumex acetosa) jest jednym z komponentów standaryzowanych preparatów alergoidowych stosowanych w immunoterapii swoistej. Występuje w mieszankach alergenów pyłku chwastów obok bylicy (Artemisia sp.), komosy białej (Chenopodium album) oraz babki lancetowatej (Plantago lanceolata). Substancja ta stanowi istotny składnik preparatów immunoterapeutycznych takich jak Catalet C oraz Perosall C.¹²

Mechanizm działania w procesie immunoterapii

Alergeny szczawiu zwyczajnego, podobnie jak inne alergeny w preparatach immunoterapeutycznych, uczestniczą w złożonym procesie immunomodulacji. Systematyczne podawanie wzrastających dawek alergenów prowadzi do wytworzenia stanu tolerancji na uczulający alergen. Podstawowy mechanizm działania polega na hamowaniu tworzenia się swoistych przeciwciał IgE, przy jednoczesnym stymulowaniu produkcji przeciwciał IgG. Proces ten prowadzi do złagodzenia lub całkowitego ustąpienia objawów klinicznych w okresie naturalnej ekspozycji na alergen.³⁴

Formy preparatów zawierających szczaw zwyczajny

Na rynku farmaceutycznym dostępne są różne formy preparatów zawierających alergeny szczawiu zwyczajnego dostosowane do różnych dróg podania i schematów leczenia:

Preparaty do immunoterapii podskórnej

W przypadku preparatu Catalet C, szczaw zwyczajny występuje w formie modyfikowanej formaldehydem (alergoid), co pozwala na zmniejszenie reaktywności z przeciwciałami IgE przy zachowaniu immunogenności. Preparat ten ma postać zawiesiny do wstrzykiwań i występuje w różnych stężeniach dostosowanych do etapu immunoterapii:⁵

• Stężenie 1 – 25 JS (jednostek standaryzowanych) – mleczna zawiesina
• Stężenie 2 – 250 JS – mleczna zawiesina o kremowym odcieniu
• Stężenie 3 – 2 500 JS – jasnobrązowa zawiesina
• Stężenie 4 – 5 000 JS – brązowa zawiesina (do leczenia podtrzymującego)

⁶

Preparaty do immunoterapii podjęzykowej

W preparacie Perosall C, szczaw zwyczajny występuje w formie natywnych alergenów w roztworze do stosowania podjęzykowego, który jest dostępny w następujących stężeniach:⁷

• Stężenie 0 – 1 JS – przezroczysty, bezbarwny roztwór (dostępny na indywidualne zamówienia)
• Stężenie 1 – 10 JS – przezroczysty, bezbarwny roztwór
• Stężenie 2 – 100 JS – przezroczysty, jasnożółty roztwór
• Stężenie 3 – 1000 JS – przezroczysty, jasnożółty roztwór
• Stężenie 4 – 5000 JS – przezroczysty, żółty roztwór (do leczenia podstawowego i podtrzymującego)

⁸

Wzmocnienie efektu immunoterapeutycznego

W przypadku preparatu Catalet C zawierającego szczaw zwyczajny w formie alergoidu, uodporniające właściwości są dodatkowo wzmocnione adiuwancyjnym działaniem wodorotlenku glinu. Ten związek pełni funkcję adiuwantu, zwiększając immunogenność podawanych antygenów i wzmacniając odpowiedź immunologiczną na alergeny, w tym alergeny pochodzące ze szczawiu zwyczajnego.⁹

Skuteczność kliniczna i czas leczenia

Wpływ odczulania z użyciem alergenów szczawiu zwyczajnego na zmniejszenie objawów alergicznych został potwierdzony przez kontrolowane badania kliniczne. Dla osiągnięcia właściwego efektu odczulania zaleca się przynajmniej 3 cykle (3 lata) immunoterapii. Ten czas jest niezbędny dla wywołania trwałych zmian w układzie immunologicznym i uzyskania długotrwałej tolerancji na alergeny.¹⁰

Klasyfikacja farmakoterapeutyczna

Preparaty zawierające alergeny szczawiu zwyczajnego, zgodnie z oficjalną klasyfikacją ATC (Anatomical Therapeutic Chemical Classification System), są klasyfikowane do grupy ekstraktów alergenowych, o kodzie ATC: V01AA. Oznacza to, że należą do grupy różnych preparatów do diagnostyki, podgrupy alergenów.¹¹¹²

Standaryzacja preparatów

Zarówno w przypadku preparatu Catalet C (zawierającego alergoidy), jak i preparatu Perosall C (zawierającego natywne alergeny), stężenie alergenów szczawiu zwyczajnego jest wyrażone w jednostkach standaryzowanych (JS). Standaryzacja zapewnia powtarzalność właściwości farmakodynamicznych preparatu i umożliwia dostosowanie dawki do indywidualnych potrzeb pacjenta oraz etapu immunoterapii.¹³¹⁴

W przypadku preparatu Catalet C, szczaw zwyczajny występuje w formie modyfikowanej chemicznie (alergoid), co oznacza że natywne alergeny zostały zmodyfikowane formaldehydem, co zmniejsza ich reaktywność z przeciwciałami IgE, zachowując jednocześnie zdolność do indukcji tolerancji immunologicznej. Pozwala to na bezpieczniejsze stosowanie wyższych dawek alergenów.¹⁵