Dawkowanie i sposób podawania
Progesteron

Dawkowanie i sposób podawania progesteronu – informacje ogólne

Progesteron to substancja aktywna o kluczowym znaczeniu w leczeniu wielu zaburzeń hormonalnych, wspomaganiu ciąży oraz terapii hormonalnej zastępczej. Dawkowanie progesteronu jest ściśle uzależnione od wskazania klinicznego, postaci farmaceutycznej oraz indywidualnej odpowiedzi pacjentki na leczenie. Należy przestrzegać zalecanego dawkowania dla poszczególnych wskazań, a terapię zawsze dostosowywać indywidualnie.^{1 2}

Progesteron dostępny jest w różnych postaciach farmaceutycznych, które determinują drogę podania: doustnej (kapsułki), dopochwowej (tabletki, kapsułki, żel), podjęzykowej (tabletki) oraz pozajelitowej (roztwór do wstrzykiwań).^{3 4 5 6}

W wielu przypadkach dawkę terapeutyczną należy dobierać w zależności od wskazania, nasilenia objawów oraz czasu trwania terapii. W żadnym przypadku dawkowanie nie powinno przekraczać 200 mg w pojedynczej porcji.^{7 8}

Drogi podania progesteronu

Sposób podawania progesteronu zależy od postaci farmaceutycznej i wskazania klinicznego:

• Podanie doustne – kapsułki miękkie przyjmuje się doustnie, najczęściej poza posiłkami, najlepiej wieczorem przy kładzeniu się spać. W przypadku stosowania dawek podzielonych, drugą dawkę zazwyczaj przyjmuje się rano.^{9 10}
• Podanie dopochwowe – tabletki lub kapsułki dopochwowe należy umieścić głęboko w pochwie, bezpośrednio lub za pomocą dołączonego aplikatora. U ciężarnych, ze względu na rozpulchnioną szyjkę macicy, zaleca się czasem aplikowanie leku palcem wskazującym.^{11 12}
• Podanie podjęzykowe – tabletki podjęzykowe aplikuje się pod język.¹³
• Podanie podskórne lub domięśniowe – roztwór do wstrzykiwań można podawać podskórnie (przez pacjentkę po przeszkoleniu) lub domięśniowo (przez personel medyczny).¹⁴

Szczegółowe dawkowanie progesteronu w zależności od wskazania

Dawkowanie progesteronu musi być dostosowane do konkretnego wskazania klinicznego. Poniżej przedstawiono szczegółowe zalecenia dotyczące dawkowania w poszczególnych stanach klinicznych.

Hormonalna terapia zastępcza (HTZ)

W hormonalnej terapii zastępczej u kobiet po menopauzie progesteron stosuje się w skojarzeniu z estrogenami w celu ochrony endometrium przed rozrostem. Terapia wyłącznie estrogenowa nie jest zalecana ze względu na ryzyko rozrostu endometrium.^{15 16}

Dawkowanie przy podaniu doustnym:

• 200 mg na dobę w postaci dwóch dawek po 100 mg albo jednorazowo 200 mg przy kładzeniu się spać^{17 18}
• Czas stosowania: 12-14 dni w miesiącu lub przez ostatnie dwa tygodnie każdego cyklu leczenia¹⁹

Dawkowanie przy podaniu dopochwowym:

• W terapii sekwencyjnej: 25-50 mg progesteronu 2 razy na dobę od 15. do 25. dnia cyklu²⁰
• W terapii ciągłej: 25-50 mg progesteronu 2 razy na dobę codziennie²¹
• Alternatywnie: 200 mg na dobę przez 12 dni w miesiącu lub 100-200 mg na dobę w terapii ciągłej^{22 23}

W HTZ po każdym cyklu leczenia powinna nastąpić około tygodniowa przerwa w stosowaniu każdej terapii hormonalnej, podczas tej przerwy zazwyczaj występuje krwawienie z odstawienia.^{24 25}

W przypadku produktu Bijuva (1 mg estradiolu + 100 mg progesteronu) zalecane jest przyjmowanie jednej kapsułki codziennie wieczorem, z posiłkiem, bez przerw.²⁶

Techniki wspomaganego rozrodu i suplementacja fazy lutealnej

W programach zapłodnienia in vitro i suplementacji fazy lutealnej dawkowanie progesteronu różni się w zależności od postaci farmaceutycznej:

Przy podaniu dopochwowym:

• Tabletki dopochwowe 100-200 mg: 2-3 razy na dobę^{27 28}
• Tabletki dopochwowe Lutinus: 100 mg trzy razy na dobę²⁹
• Tabletki dopochwowe Cyclogest: 400 mg dwa razy na dobę³⁰
• Kapsułki dopochwowe Utrogestan: 600 mg na dobę w trzech dawkach podzielonych (rano, w południe i przed snem)³¹
• Żel dopochwowy Crinone: 90 mg progesteronu (1,125 g żelu) raz na dobę³²

Przy podaniu podjęzykowym:

• Tabletki podjęzykowe Luteina 50: 100-150 mg progesteronu podjęzykowo 3-4 razy na dobę³³

Przy podaniu podskórnym lub domięśniowym:

• Prolutex: 25 mg na dobę³⁴

Czas rozpoczęcia i trwania leczenia:

• Rozpoczęcie leczenia: od dnia uwalniania komórek jajowych z jajników³⁵ lub od dnia transferu zarodka^{36 37}
• Kontynuacja leczenia: w przypadku potwierdzenia ciąży leczenie kontynuuje się przez 30-38 dni od rozpoczęcia terapii^{38 39} lub do 77. dnia po transferze zarodka^{40 41}
• W przypadku Prolutex: zwykle aż do 12. tygodnia potwierdzonej ciąży⁴²
• W przypadku Utrogestan: do co najmniej 7. tygodnia ciąży, ale nie dłużej niż do 12. tygodnia ciąży⁴³

Zakończenie terapii powinno następować poprzez stopniowe zmniejszenie podawanej dawki leku.^{44 45}

Poronienia nawykowe i zagrażające

W poronieniach nawykowych i zagrażających stosuje się następujące dawkowanie:

• Tabletki dopochwowe: 200-400 mg progesteronu 2 razy na dobę⁴⁶
• Tabletki dopochwowe Lustork: 50-150 mg progesteronu 2 razy na dobę⁴⁷
• Tabletki podjęzykowe: 100 mg progesteronu podjęzykowo 3-4 razy na dobę⁴⁸

Czas rozpoczęcia i trwania leczenia w poronieniach nawykowych:

• Suplementację progesteronu należy rozpocząć w cyklu, w którym planowane jest zajście w ciążę, a nawet wcześniej^{49 50}
• Leczenie należy kontynuować nieprzerwanie do 18.-22. tygodnia ciąży^{51 52 53}

Zapobieganie porodom przedwczesnym

W zapobieganiu porodom przedwczesnym u kobiet w ciąży pojedynczej z krótką szyjką macicy i (lub) ze spontanicznymi porodami przedwczesnymi w wywiadzie stosuje się:

• Tabletki dopochwowe Luteina: 200 mg progesteronu raz na dobę⁵⁴
• Kapsułki dopochwowe Utrogestan: 200 mg progesteronu raz na dobę wieczorem przed snem⁵⁵

Leczenie stosuje się od około 20. tygodnia ciąży do 34. tygodnia ciąży.^{56 57}

Zaburzenia cyklu miesiączkowego i inne zaburzenia hormonalne

W przypadku zaburzeń cyklu miesiączkowego, bolesnego miesiączkowania, zespołu napięcia przedmiesiączkowego i niewydolności fazy lutealnej stosuje się następujące dawkowanie:

Dawkowanie doustne:

W niewydolności fazy lutealnej (zespół napięcia przedmiesiączkowego, zaburzenia miesiączkowania oraz premenopauza):

• 200-300 mg progesteronu na dobę przez 10 dni w cyklu (zazwyczaj od 17. do 26. dnia włącznie):^{58 59}
  • albo 200 mg jednorazowo przy kładzeniu się spać^{60 61}
  • albo 300 mg w dwóch porcjach^{62 63}

Dawkowanie dopochwowe:

W zaburzeniach cyklu miesiączkowego, bolesnym miesiączkowaniu, zespole napięcia przedmiesiączkowego, niewydolności fazy lutealnej okresu przedmenopauzalnego:

• 25-50 mg progesteronu 2 razy na dobę w drugiej fazie cyklu miesiączkowego (przez 10-12 dni)⁶⁴

Dawkowanie podjęzykowe:

W zaburzeniach miesiączkowania i zespole napięcia przedmiesiączkowego:

• 50 mg progesteronu 3-4 razy na dobę⁶⁵

Czas trwania leczenia:

• W zaburzeniach cyklu miesiączkowego, bolesnym miesiączkowaniu, zespole napięcia przedmiesiączkowego: leczenie kontynuuje się przez 3-6 kolejnych cykli^{66 67}
• W niewydolności fazy lutealnej okresu przedmenopauzalnego: leczenie prowadzi się do wystąpienia menopauzy⁶⁸

Endometrioza

W endometriozie progesteron stosuje się dopochwowo:

• 50-100 mg progesteronu 2 razy na dobę^{69 70 71}
• Leczenie prowadzi się w terapii ciągłej przez okres 6 miesięcy^{72 73 74}

Próba progesteronowa i leczenie czynnościowych krwawień

W próbie progesteronowej we wtórnym braku miesiączki:

• Dopochwowo: 50 mg progesteronu 2 razy na dobę przez 5-7 dni⁷⁵
• Podjęzykowo: 50 mg progesteronu 3-4 razy na dobę⁷⁶

Krwawienie powinno wystąpić w ciągu 7-10 dni od zaprzestania podawania progesteronu.^{77 78}

W leczeniu czynnościowych krwawień z dróg rodnych:

• Dopochwowo: 50 mg progesteronu 2 razy na dobę przez 5-7 dni, następnie leczenie kontynuuje się przez kolejne 2-3 miesiące podając progesteron w dawce 25-50 mg 2 razy na dobę od 15. do 25. dnia cyklu⁷⁹
• Podjęzykowo: 50 mg progesteronu 3-4 razy na dobę, następnie leczenie kontynuuje się przez kolejne 2-3 miesiące od 15. do 25. dnia cyklu⁸⁰

Postępowanie w przypadku pominięcia dawki

W przypadku pominięcia dawki zazwyczaj zaleca się przyjęcie jej tak szybko, jak to możliwe. Jeśli jednak upłynęło już dużo czasu i zbliża się pora kolejnej dawki, należy pominąć zapomnianą dawkę i kontynuować leczenie według ustalonego schematu.

W przypadku produktu Bijuva, jeśli upłynęło więcej niż 12 godzin od planowanego przyjęcia dawki, leczenie należy kontynuować stosując kolejną kapsułkę bez przyjmowania pominiętej kapsułki. Należy pamiętać, że pominięcie dawki może zwiększyć prawdopodobieństwo wystąpienia krwawienia międzymiesiączkowego lub plamienia.⁸¹

Tabela dawkowania progesteronu w zależności od wskazania i postaci farmaceutycznej

Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

Progesteron nie jest wskazany do stosowania u dzieci i młodzieży. Brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania i skuteczności u tej grupy pacjentów.^{82 83 84}

Pacjentki w podeszłym wieku

Nie zebrano danych klinicznych dotyczących stosowania progesteronu u pacjentek w wieku powyżej 65 lat. Zazwyczaj brak jest odpowiedniego zastosowania progesteronu u osób w podeszłym wieku, ponieważ wskazania do jego stosowania dotyczą głównie kobiet w wieku rozrodczym.^{85 86 87}

Pacjentki z zaburzeniami czynności wątroby i nerek

Brak doświadczenia lub wystarczających danych dotyczących stosowania progesteronu u pacjentek z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek. W takich przypadkach należy zachować szczególną ostrożność.^{88 89 90}

Uwagi dodatkowe dotyczące dawkowania

Przy stosowaniu żelu dopochwowego Crinone mogą pojawić się upławy z pochwy wyglądem przypominające małe białe globulki, co może być wynikiem kumulacji żelu. Zjawisko to może występować przez kilka dni po zastosowaniu produktu i jest normalną reakcją.⁹¹

U ciężarnych, ze względu na rozpulchnioną szyjkę macicy, przy stosowaniu tabletek dopochwowych zaleca się czasem aplikowanie leku palcem wskazującym zamiast aplikatora.^{92 93}

Przed rozpoczęciem stosowania produktu Crinone należy poinstruować pacjentkę o sposobie jego używania.⁹⁴