Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Powidon jodowany

Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania powidonu jodowanego

Powidon jodowany jest substancją powszechnie stosowaną w preparatach antyseptycznych. Badania przedkliniczne dostarczają istotnych informacji na temat profilu bezpieczeństwa tej substancji w różnych aspektach, od toksyczności ostrej i przewlekłej po potencjalne działanie genotoksyczne oraz wpływ na rozród i rozwój potomstwa. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę dostępnych danych z badań przedklinicznych dotyczących bezpieczeństwa stosowania powidonu jodowanego.

Toksyczność ostra

Badania toksyczności ostrej powidonu jodowanego przeprowadzono na różnych gatunkach zwierząt laboratoryjnych, w tym myszach, szczurach, królikach i psach. Eksperymenty obejmowały podawanie substancji różnymi drogami, w tym doustną, dootrzewnową i dożylną. Objawy toksyczności ostrej zaobserwowano wyłącznie po aplikacji bardzo dużych dawek ogólnoustrojowych, które znacząco przewyższają ilości stosowane miejscowo w praktyce klinicznej.^{1 2}

Dostępne dane wskazują, że toksyczność po podaniu systemowym pojawia się przy zastosowaniu dawek znacznie przewyższających te stosowane klinicznie, co potwierdza duży margines bezpieczeństwa przy miejscowym stosowaniu produktów zawierających powidon jodowany, takich jak preparaty Betadine, Braunol czy Braunovidon.³

Toksyczność podprzewlekła i przewlekła

Badania toksyczności podprzewlekłej i przewlekłej przeprowadzono głównie na szczurach, którym podawano powidon jodowany (zawierający 10% dostępnego jodu) z pokarmem. Dawki stosowane w tych badaniach wahały się od 75 do 750 mg/kg masy ciała/dobę, a okres ekspozycji wynosił do 12 tygodni.^{4 5}

Po zakończeniu podawania powidonu jodowanego zaobserwowano w znacznym stopniu odwracalny i zależny od dawki wzrost PBI (jod związany z białkiem w surowicy) oraz niespecyficzne zmiany histopatologiczne w tarczycy. Co istotne, podobne zmiany wystąpiły również w grupach kontrolnych, którym podawano jodek potasu z zawartością jodu porównywalną do tej w powidonie jodowanym.^{6 7}

Badania kliniczne wskazują, że toksyczność po podaniu systemowym, obserwowana przy stosunkowo dużych dawkach, nie ma znaczenia klinicznego przy stosowaniu miejscowym produktów zawierających powidon jodowany w stężeniu 100 mg/g czy 100 mg/ml (Betadine), 75 mg/ml (Braunol 7,5%) czy w postaci globulek 200 mg (Betadine VAG).^{8 9}

Genotoksyczność i potencjał rakotwórczy

Dane dotyczące potencjalnego działania genotoksycznego powidonu jodowanego są niejednoznaczne. Szereg badań in vitro toksyczności genetycznej sugeruje, że powidon jodowany może wykazywać właściwości mutagenne, lecz inne badania, w tym pojedyncze badania in vivo, dają wyniki negatywne.^{10 11}

Uwzględniając toksyczność powidonu jodowanego w układach testowych in vitro, dostępne dowody wskazują, że substancja ta nie wykazuje działania genotoksycznego.^{12 13} Można więc z wystarczającą pewnością wykluczyć ryzyko działania mutagennego przy stosowaniu zgodnym z przeznaczeniem.^{14 15}

W odniesieniu do potencjału rakotwórczego, należy zaznaczyć, że dotychczas nie przeprowadzono długofalowych badań na zwierzętach w celu oceny potencjału rakotwórczego powidonu jodowanego.^{16 17} Z tego powodu nie można całkowicie wykluczyć potencjalnego działania rakotwórczego.¹⁸ Jednakże przy stosowaniu zgodnym z przeznaczeniem, można z wystarczającą pewnością wykluczyć ryzyko działania rakotwórczego.¹⁹

Wpływ na reprodukcję i rozwój potomstwa

Badania toksycznego wpływu na reprodukcję i rozwój potomstwa dostarczyły istotnych danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania powidonu jodowanego w okresie ciąży. Badania przeprowadzone na królikach wykazały, że kompleks jodopowidonowy o niskiej masie cząsteczkowej, podawany w dawkach 16-75 mg/kg mc./dobę, wywoływał zależne od dawki zmniejszenie przyrostu masy ciała u samic ciężarnych. Dodatkowo, średnia masa płodu i łożyska u tych zwierząt była niższa w porównaniu do zwierząt z grupy kontrolnej.^{20 21}

Wykazano również toksyczność dla płodu w badaniach, w których powidon jodowany podawano myszom do ujścia pochwy.^{22 23}

Istotny mechanizm działania toksycznego związany jest z przenikaniem jodu przez łożysko. Płód jest wrażliwy na farmakologiczne dawki jodu, dlatego nie zaleca się wchłaniania dużych ilości jodu w okresie ciąży.^{24 25 26 27}

Stosowanie powidonu jodowanego podczas porodu może prowadzić do znacznego wzrostu stężenia jodu w roztworze macierzystym i przejściowej obniżonej aktywności tarczycy, a także wzrostu stężenia TSH u noworodków.^{28 29}

Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że stężenie jodków w mleku matki wzrasta w większym stopniu niż w surowicy krwi.^{30 31}

Z tych powodów powidon jodowany nie powinien być stosowany w trakcie ciąży ani w okresie karmienia piersią, chyba że jest to konieczne i zostało zalecone przez lekarza po szczegółowej ocenie korzyści i ryzyka.^{32 33 34}

Dane przedkliniczne różnych preparatów zawierających powidon jodowany

Analiza danych przedklinicznych dla różnych preparatów zawierających powidon jodowany wskazuje na spójny profil bezpieczeństwa tej substancji. Preparaty Betadine, Betadine VAG, Braunol i Braunovidon wykazują podobne właściwości i potencjalne działania niepożądane w badaniach przedklinicznych.

W przypadku preparatu Oftasteril (krople do oczu zawierające 50 mg/ml powidonu jodowanego), dane przedkliniczne uzyskane w badaniach farmakologicznych dotyczących bezpieczeństwa, toksyczności po podaniu wielokrotnym, toksyczności reprodukcyjnej i mutagenności nie ujawniły dowodów na szczególne zagrożenie dla człowieka.³⁵

Należy zaznaczyć, że dla niektórych preparatów, jak PV Jod 10%, nie przeprowadzono swoistych przedklinicznych badań dotyczących bezpieczeństwa stosowania.³⁶

Wnioski z badań przedklinicznych

Podsumowując dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania powidonu jodowanego, można wyciągnąć następujące wnioski:

• Toksyczność ostra i przewlekła powidonu jodowanego obserwowana jest jedynie przy stosunkowo dużych dawkach systemowych, które znacznie przekraczają ilości stosowane miejscowo w praktyce klinicznej.
• Działanie genotoksyczne powidonu jodowanego jest mało prawdopodobne, chociaż wyniki badań in vitro są niejednoznaczne.
• Nie przeprowadzono długoterminowych badań oceniających potencjał rakotwórczy, jednak przy stosowaniu zgodnym z przeznaczeniem ryzyko działania rakotwórczego można z wystarczającą pewnością wykluczyć.
• Badania toksycznego wpływu na reprodukcję wykazały potencjalne ryzyko dla płodu, związane głównie z przenikaniem jodu przez łożysko i wrażliwością płodu na farmakologiczne dawki jodu.
• Stosowanie powidonu jodowanego w okresie ciąży i karmienia piersią powinno być ograniczone i odbywać się jedynie pod ścisłą kontrolą lekarza, po dokładnej ocenie stosunku korzyści do ryzyka.

^{37 38 39}